Nhiều phụ nữ sau sinh muốn dùng hạt dinh dưỡng theo thực đơn Địa Trung Hải để bồi bổ nhưng băn khoăn liều lượng phù hợp. Việc ăn không kiểm soát dễ gây dư thừa năng lượng hoặc lo ngại ảnh hưởng tiêu hóa.

Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng hoàn tất xác định định lượng hạt dinh dưỡng chuẩn cho riêng mẹ bỉm sữa. Bằng chứng hiện có gồm hướng dẫn dinh dưỡng chung khuyến nghị mức 30 g mỗi ngày (tương đương khoảng một nắm tay nhỏ) [1], cùng các nghiên cứu quan sát trên phụ nữ mang thai và cho con bú [4, 6, 7], và đề cương thử nghiệm lâm sàng can thiệp đậu phộng ở mức 30 đến 60 hạt mỗi tuần [2]. Dữ liệu hiện tại chưa đủ để chứng minh định lượng hạt giúp bổ sung kẽm hay xử lý chứng khó tiêu ở mẹ bỉm.

Giá trị dinh dưỡng của hạt trong chế độ ăn Địa Trung Hải

Hạt dinh dưỡng là nhóm thực phẩm chứa nhiều acid béo chưa bão hòa, protein, chất xơ, vitamin cùng các khoáng chất [3]. Trong thực đơn Địa Trung Hải, hạt và các loại hạt có dầu là nhóm thực phẩm cơ bản được đánh giá độc lập nhằm tính toán chỉ số tuân thủ chế độ ăn của người mẹ [4].

Ở phụ nữ cho con bú, chất béo nạp vào từ thực phẩm góp phần quyết định thành phần chất béo tổng thể trong chế độ ăn [5]. Hạt cung cấp nguồn chất béo chưa bão hòa giá trị, hỗ trợ đa dạng hóa khẩu phần ăn hàng ngày của sản phụ [3, 7].

Các nghiên cứu ghi nhận gì về hạt dinh dưỡng đối với mẹ và bé?

Một nghiên cứu quan sát tiến cứu trên 167 cặp mẹ con ghi nhận lượng tiêu thụ hạt của người mẹ trong thời kỳ cho con bú có liên quan thuận với chỉ số cân nặng theo chiều dài (WLZ) của trẻ ở mốc 6 tháng tuổi (beta = 0,29) [4]. Chỉ số tuân thủ chung thực đơn Địa Trung Hải của mẹ ở nghiên cứu này cũng liên quan đến việc giảm độ dày nếp gấp da của trẻ [4].

Về nguy cơ dị ứng, một đề cương thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng quy mô dự kiến 2.136 phụ nữ mang thai và cho con bú so sánh chế độ ăn từ 60 hạt đậu phộng mỗi tuần với mức dưới 30 hạt mỗi tuần nhằm đánh giá dị ứng qua trung gian IgE ở trẻ 12 tháng tuổi [2].

Ở giai đoạn mang thai, nghiên cứu đoàn hệ tại Tây Ban Nha theo dõi 1.737 cặp mẹ con cho thấy mẹ ăn nhiều hạt liên quan đến cải thiện khả năng tập trung và trí nhớ làm việc của trẻ từ 4 đến 15 tuổi [6]. Một nghiên cứu khác trên 1.199 cặp mẹ con tại Nhật Bản chỉ ra thói quen ăn hạt khi mang thai làm giảm nguy cơ gặp khó khăn trong quan hệ bạn bè ở trẻ 5 tuổi (tỷ suất chênh hiệu chỉnh OR = 0,64) [3].

Nguy cơ tiềm ẩn: Ai nên thận trọng?

Phụ nữ có tiền sử dị ứng với các loại hạt không nên tự ý dùng hạt khi chưa tham vấn bác sĩ chuyên khoa [2]. Trẻ sơ sinh có nguy cơ cao về dị ứng thường cần sự theo dõi y tế chặt chẽ trong quá trình mẹ sử dụng thực phẩm dễ dị ứng [2].

Đáng lưu ý, một nghiên cứu đoàn hệ trên 2.832 trẻ em tại Hà Lan cho thấy việc người mẹ ăn các sản phẩm chế biến từ hạt hằng ngày trong thai kỳ có liên quan đến việc tăng nguy cơ khò khè (OR = 1,42), khó thở (OR = 1,58) và phát triển triệu chứng hen suyễn ở trẻ từ 1 đến 8 tuổi [7]. Mặc dù hạt nguyên quả không làm tăng nguy cơ này [7], người dùng vẫn nên thận trọng với các chế phẩm từ hạt công nghiệp.

Hiểu lầm về "một nắm tay" hạt mỗi ngày

Nhiều hướng dẫn tại New Zealand và quốc tế khuyến nghị mức tiêu thụ 30 g hạt mỗi ngày và thường quy đổi ước lệ thành một nắm tay [1]. Tuy nhiên, nghiên cứu thực nghiệm đo lường cho thấy trung vị của một nắm tay thực tế đạt mức 36,3 g, lớn hơn đáng kể so với mức chuẩn 30 g [1].

Nghiên cứu cũng ghi nhận nam giới thường bốc lượng hạt nhiều hơn nữ giới tới 69,9% ở khẩu phần thông thường [1]. Người có cảm giác đói cao hơn cũng có xu hướng bốc lượng hạt lớn hơn trong một nắm nhỏ (tăng 0,7 g trên mỗi 10 mm thước đo đói) [1]. Do đó, việc ước lượng bằng tay dễ dẫn đến ăn vượt định lượng khuyến nghị.

Điều các nghiên cứu chưa làm rõ

Các tài liệu nghiên cứu hiện có chưa đưa ra định lượng cụ thể để bổ sung riêng vi chất kẽm từ hạt cho mẹ bỉm. Các nghiên cứu dinh dưỡng cho con bú chỉ ghi nhận chung nhóm khoáng chất từ thực phẩm bổ sung mà không chi tiết hàm lượng hấp thu từ hạt [1, 7].

Hiện tượng đầy hơi, khó tiêu sau khi ăn hạt ở mẹ sau sinh cũng chưa được khảo sát trực tiếp trong các thử nghiệm lâm sàng được cung cấp. Ảnh hưởng lâu dài của các loại hạt khác nhau đối với sữa mẹ vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu đối chứng quy mô lớn [4].

Cách dùng hạt dinh dưỡng hợp lý cho mẹ sau sinh

Để kiểm soát khẩu phần chuẩn xác, mẹ bỉm nên dùng cân nhà bếp định lượng khoảng 30 g mỗi ngày thay vì chỉ ước tính bằng mắt hay nắm tay [1]. Phụ nữ có thể dùng hạt đan xen cùng rau củ, ngũ cốc nguyên hạt hoặc sữa chua nhằm tăng tính đa dạng bữa ăn [3, 4].

Mẹ đang cho con bú nên chọn hạt sấy khô nguyên vị, tránh dùng các sản phẩm chế biến sẵn có nhiều đường phụ gia hoặc muối. Khi có bất kỳ biểu hiện bất thường nào về tiêu hóa hoặc dị ứng ở mẹ và bé, cần ngưng dùng và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng.