Nhiều người làm việc bàn giấy tìm đến chế độ ăn Địa Trung Hải với kỳ vọng tăng cường khả năng tập trung và hiệu suất trí óc. Bằng chứng khoa học hiện tại chưa đủ để khẳng định chế độ ăn Địa Trung Hải giúp cải thiện khả năng tập trung ở người làm việc bàn giấy [1], [2]. Dữ liệu can thiệp trực tiếp ở người trẻ rất ít, kết quả kiểm tra nhận thức chưa nhất quán và phần lớn nghiên cứu chỉ tập trung vào việc làm chậm suy giảm trí tuệ ở người cao tuổi [1], [3], [2].
Bằng chứng thực tế trên người trẻ và khả năng tập trung
Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng năm 2011 khảo sát 25 phụ nữ trẻ áp dụng chế độ ăn Địa Trung Hải trong 10 ngày [4]. Kết quả ghi nhận người tham gia tự đánh giá mức độ tỉnh táo, sức sống và sự hài lòng tăng lên so với nhóm không đổi chế độ ăn [4]. Tuy nhiên, các bài kiểm tra chức năng nhận thức khách quan lại cho kết quả không nhất quán [4], [2]. Nghiên cứu tổng quan năm 2021 chỉ ra rằng việc can thiệp 10 ngày ghi nhận cải thiện thời gian phản ứng trong bài kiểm tra trí nhớ không gian và độ chính xác, nhưng các bài kiểm tra nhận thức khác không thay đổi [2].
Tại Hy Lạp, nghiên cứu đoàn hệ Epirus Health Study năm 2021 khảo sát 1.201 người trưởng thành khỏe mạnh độ tuổi 21–77 (trung bình 47,8 tuổi) [1]. Sau khi hiệu chỉnh tuổi tác, giới tính, học vấn, chỉ số khối cơ thể và vận động, các nhà nghiên cứu không tìm thấy mối liên hệ nào giữa mức độ tuân thủ chế độ ăn Địa Trung Hải và điểm số các bài kiểm tra nhận thức gồm Trail Making Test, độ lưu loát ngôn ngữ hay trí nhớ logic [1]. Độ tuổi tương đối trẻ và trình độ học vấn cao của người tham gia có thể là lý do không xuất hiện sự khác biệt rõ rệt [1].
Dữ liệu nhận thức chủ yếu đến từ nhóm trung niên và người già
Đa số dữ liệu hiện có về chế độ ăn Địa Trung Hải tập trung vào việc ngăn ngừa suy giảm trí lực ở người lớn tuổi thay vì nâng cao năng suất tức thì ở người trẻ [2], [5]. Phân tích gộp trên 6 đoàn hệ cho thấy người tuân thủ chế độ ăn Địa Trung Hải ở mức cao nhất giảm 33% nguy cơ suy giảm nhận thức nhẹ hoặc bệnh Alzheimer [3]. Nghiên cứu trên cộng đồng người gốc Tây Ban Nha/Latino cũng ghi nhận chế độ ăn này liên quan đến điểm nhận thức chung cao hơn và giảm suy giảm trí nhớ sau 7 năm [3].
Tuy vậy, kết quả ở nhóm tuổi trung niên không đồng nhất [5]. Một nghiên cứu kéo dài 13 năm trên 3.083 người Pháp từ 45 tuổi trở lên chỉ thấy mối liên hệ rất hạn chế ở hai bài kiểm tra thành phần, không ghi nhận cải thiện trên chức năng nhận thức tổng thể [5]. Khảo sát năm 2022 trên 141 người Australia trung niên (trung bình 52,84 tuổi) cho thấy chế độ ăn Địa Trung Hải không có liên hệ ý nghĩa thống kê với kiểm soát ức chế qua bài kiểm tra Stroop hay độ cứng động mạch [6].
Khoảng trống khoa học: Điều nghiên cứu chưa trả lời
Các tài liệu nghiên cứu hiện tại chưa cung cấp dữ liệu về lưu lượng máu não ở người lao động trí óc khi ăn theo thực đơn Địa Trung Hải.
Chưa có thử nghiệm lâm sàng dài hạn riêng biệt trên nhóm đối tượng nhân viên văn phòng, lập trình viên hay người làm việc bàn giấy kéo dài. Thời gian can thiệp thử nghiệm ngắn ngủi 10 ngày trên nhóm mẫu 25 người chưa đủ cơ sở để kết luận về khả năng duy trì tập trung lâu dài trong công việc [4], [2].
Hiểu lầm phổ biến về chế độ ăn Địa Trung Hải
Nhiều người lầm tưởng việc chuyển sang ăn theo phong cách Địa Trung Hải vài ngày sẽ giúp não bộ lập tức tập trung làm việc tốt hơn. Bằng chứng khoa học cho thấy các cải thiện ngắn hạn chủ yếu mang tính chủ quan về cảm giác tỉnh táo, trong khi kết quả bài đo nhận thức không ổn định [4], [2].
Một ngộ nhận khác là đồng nhất tác dụng phòng ngừa suy thoái thần kinh ở người già với việc tăng cường trí thông minh hay độ tập trung ở người trẻ khỏe mạnh. Các nghiên cứu nhận thức ở người cao tuổi tập trung đo lường sự suy giảm trí nhớ theo năm tháng [3], [7], không đại diện cho năng lực xử lý thông tin bàn giấy hàng ngày của người trẻ [1], [2].
Ai nên thận trọng khi thay đổi chế độ ăn?
Người có bệnh lý đường tiêu hóa, bệnh thận mạn tính hoặc rối loạn chuyển hóa cần thận trọng khi thay đổi đột ngột cơ cấu thực phẩm. Việc tăng nhanh lượng chất xơ thô, các loại hạt hoặc hải sản có thể gây khó tiêu hoặc dị ứng ở người có cơ địa nhạy cảm.
Người đang dùng thuốc điều trị mạn tính cần trao đổi với bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi áp dụng chế độ ăn mới để tránh tương tác bất lợi.
Gợi ý áp dụng chế độ ăn hợp lý cho người làm việc bàn giấy
Người làm bàn giấy muốn thử nghiệm chế độ ăn Địa Trung Hải có thể bắt đầu bằng việc tăng lượng rau xanh, trái cây tươi và dùng dầu thực vật thay cho mỡ động vật [1]. Bổ sung các loại hạt và cá trong bữa ăn hàng ngày giúp cung cấp dinh dưỡng đa dạng [1].
Khả năng tập trung khi làm việc phụ thuộc vào nhiều yếu tố như giấc ngủ, cường độ làm việc và vận động thể lực [1]. Ăn uống cân bằng là nền tảng sức khỏe tổng quát, không nên kỳ vọng một chế độ ăn đơn lẻ có thể thay thế việc nghỉ ngơi hợp lý.
Lời kết
Chế độ ăn Địa Trung Hải mang lại nhiều lợi ích sức khỏe tổng quát nhưng chưa có bằng chứng xác thực giúp nâng cao độ tập trung cho người làm việc bàn giấy. Bạn nên duy trì lối sống điều độ, ngủ đủ giấc và tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng khi muốn điều chỉnh khẩu phần chuyên sâu.
