Nhiều thai phụ băn khoăn về lượng carbohydrate (carb) cần nạp hàng ngày để mẹ khỏe và tránh tăng đường huyết. Việc cắt giảm tinh bột quá mức có thể gây lo ngại cho sự phát triển của thai nhi.
Dữ liệu khoa học hiện có không ghi nhận hướng dẫn nào từ ACOG hay RCOG yêu cầu mức carb tối thiểu 175g mỗi ngày. Hướng dẫn của ACOG dẫn lại nghiên cứu cũ gợi ý tỷ lệ 40% calo từ carb cho thai phụ đái tháo đường thai kỳ [1]. Bằng chứng về các chế độ ăn trong thai kỳ phần lớn có độ tin cậy thấp [1].
Khuyến cáo carbohydrate từ các hiệp hội sản phụ khoa
ACOG hướng dẫn thai phụ tư vấn dinh dưỡng dựa trên việc sàng lọc khẩu phần và vitamin bổ sung nhằm đạt mức khuyến nghị hàng ngày [2]. ACOG và Viện Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến nghị áp dụng chế độ ăn cân bằng theo các nhóm thực phẩm cơ bản từ trang choosemyplate.gov của USDA [2]. USDA khuyến nghị thai phụ tăng cường rau quả, giảm đường bổ sung và chất béo bão hòa, bổ sung chất béo Omega-3 và giữ mức protein tối thiểu 71g/ngày hoặc 20-25% tổng năng lượng [2].
Đối với đái tháo đường thai kỳ, ACOG dẫn một nghiên cứu năm 1993 đề xuất phân bổ năng lượng gồm 40% carbohydrate, 20% protein và 40% chất béo [1]. Hướng dẫn của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) năm 2017 khuyên dùng carbohydrate phức hợp chất lượng cao, chỉ số đường huyết thấp để giảm nhu cầu insulin và hạn chế tăng đường huyết sau ăn [1].
Cắt giảm carb trước xét nghiệm dung nạp glucose gây sai lệch
Lượng carbohydrate nạp vào trước khi làm nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT 75g) tác động trực tiếp đến kết quả chẩn đoán [3]. Một nghiên cứu năm 2022 trên 95 thai phụ có yếu tố nguy cơ đái tháo đường thai kỳ tại tuần thứ 26 cho thấy mối liên hệ nghịch giữa carb và đường huyết [3]. Cứ giảm 50g carb trong 24 giờ trước test, mức đường huyết sau 60 phút tăng thêm 8,9 mg/dl [3]. Lượng carb thấp cũng làm tăng đường huyết ở mốc 30 phút, 120 phút và tăng diện tích dưới đường cong glucose [3].
Năm 2007, Hội nghị Quốc tế về Đái tháo đường thai kỳ lần thứ 5 khuyến nghị chế độ ăn chứa từ 150g carb trở lên mỗi ngày trong 3 ngày trước khi làm test OGTT [3]. Việc kiêng khem tinh bột đột ngột trước xét nghiệm có thể làm sai lệch chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ [3].
Lượng carbohydrate ghi nhận trong các nghiên cứu thực tế
Phân tích thứ cấp từ nghiên cứu CONCEPTT năm 2020 trên 93 phụ nữ mang thai mắc đái tháo đường típ 1 ghi nhận mức tiêu thụ carbohydrate trung bình là 198g/ngày [4]. Nguồn carb không lành mạnh như đường, bánh kẹo, đồ ngọt chiếm tới 46% tổng lượng tiêu thụ [4]. Lượng chất xơ đạt mức thấp (15,4g/ngày) và 26% thai phụ không đạt nhu cầu vi chất [4].
Tổng quan năm 2021 trên 5 nghiên cứu quan sát với 810 thai phụ đái tháo đường típ 1 cho thấy lượng carb trung bình đạt 218g/ngày, nằm trong khoảng chấp nhận được là 45-64% tổng năng lượng [5]. Mức này thấp hơn khoảng 53g/ngày so với mức tiêu thụ của nhóm thai phụ khỏe mạnh trong 15 nghiên cứu quan sát [5].
Ai nên thận trọng khi thay đổi lượng carb?
Thai phụ mắc đái tháo đường thai kỳ hoặc đái tháo đường từ trước cần theo dõi chặt chẽ khi điều chỉnh khẩu phần [1]. Bệnh nhân được khuyến nghị ghi chép nhật ký ăn uống kèm chỉ số đường huyết để nhận diện thực phẩm gây tăng đường huyết sau ăn [1].
Phụ nữ chuẩn bị làm nghiệm pháp dung nạp glucose không nên tự ý cắt giảm tinh bột vì nguy cơ làm tăng giả mức đường huyết xét nghiệm [3]. Thai phụ áp dụng các chế độ ăn hạn chế năng lượng cần chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn để tránh thiếu hụt vi chất và chất xơ [2, 3].
Điều tài liệu nghiên cứu chưa giải đáp
Các tài liệu được cung cấp không có văn bản nào từ RCOG đưa ra định lượng carb cụ thể trong thai kỳ. Dữ liệu từ RCOG trong tài liệu chỉ tập trung vào khuyến cáo vận động thể lực và tránh chấn thương [6].
Tài liệu chưa cung cấp bằng chứng thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng về mốc giới hạn carb tối thiểu tuyệt đối cho thai kỳ khỏe mạnh. Mối liên hệ lâu dài giữa mức tiêu thụ carb cụ thể của mẹ đối với hệ vi sinh và miễn dịch của trẻ vẫn chưa được kết luận rõ ràng [2].
Áp dụng thực tế cho thai phụ
Thai phụ nên chia khẩu phần thành 3 bữa chính và 2 bữa phụ trong ngày theo hướng dẫn chung [1]. Lựa chọn carbohydrate phức hợp, giàu chất xơ từ rau củ quả thay cho đường tinh luyện và bánh kẹo [2, 3].
Trước ngày thực hiện xét nghiệm đường huyết thai kỳ, thai phụ cần duy trì lượng carb ổn định tối thiểu 150g/ngày trong 3 ngày, không nhịn tinh bột cực đoan [3]. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi thay đổi thực đơn.
Chế độ ăn trong thai kỳ cần cân bằng các nhóm chất thay vì loại bỏ carb hoàn toàn. Việc chọn lọc tinh bột hấp thu chậm và duy trì kiểm tra y tế định kỳ giúp đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.





