Nhiều phụ nữ khi mang thai thường băn khoăn liệu việc bổ sung các loại hạt vỏ cứng hay đậu phộng có thể khiến con sinh ra bị dị ứng thức ăn hay không. Các nghiên cứu đoàn hệ quan sát cho thấy việc mẹ không dị ứng ăn hạt khi mang thai không làm tăng nguy cơ mà ngược lại còn có thể giúp trẻ giảm nguy cơ dị ứng hạt [1]. Tuy nhiên, các tài liệu hiện có chủ yếu tập trung vào đậu phộng và hạt vỏ cứng nói chung, chưa có nghiên cứu đánh giá trọn vẹn toàn bộ chế độ ăn Địa Trung Hải đối với vấn đề này.

Cơ chế dung nạp miễn dịch từ trong bụng mẹ

Quan niệm trước đây thường cho rằng tránh tiếp xúc với tác nhân dị ứng trong thai kỳ sẽ bảo vệ được thai nhi. Ngược lại, các bằng chứng gần đây chỉ ra rằng việc cho cơ thể tiếp xúc sớm với thức ăn gây dị ứng từ giai đoạn bào thai có thể kích thích cơ chế dung nạp miễn dịch [2].

Kháng nguyên từ thức ăn mẹ tiêu thụ có thể truyền sang con, giúp hệ miễn dịch của trẻ nhận diện các protein này là vô hại thay vì phản ứng quá mẫn [2], [3]. Quá trình này giúp giảm hiện tượng mẫn cảm dị ứng sau khi trẻ chào đời [2].

Các nghiên cứu nói gì về việc mẹ ăn hạt?

Một nghiên cứu đoàn hệ tiền cứu trên 8.205 trẻ em từ 10 đến 14 tuổi ghi nhận tỷ lệ dị ứng đậu phộng hoặc hạt cây thấp hơn rõ rệt ở con của những bà mẹ không bị dị ứng ăn từ 5 khẩu phần hạt mỗi tuần trong thai kỳ với tỷ số chênh (OR) là 0,31 [2], [4]. Nghiên cứu này cũng chỉ ra mối liên quan bảo vệ này không xuất hiện ở những người mẹ vốn bị dị ứng hạt [2], [4].

Nghiên cứu trên 1.277 cặp mẹ con tại Hoa Kỳ cho thấy người mẹ ăn nhiều đậu phộng trong ba tháng đầu thai kỳ giúp giảm 47% nguy cơ phản ứng với dị nguyên đậu phộng ở trẻ tại thời điểm trung bình 7,9 tuổi (OR = 0,53) [2]. Báo cáo năm 2016 cũng trích dẫn dữ liệu cho thấy trẻ em sinh ra từ những bà mẹ không dị ứng tiêu thụ hạt từ 5 lần trở lên mỗi tháng có nguy cơ được chẩn đoán dị ứng thấp hơn gần 70% so với nhóm ăn dưới 1 lần mỗi tháng [5].

Một khảo sát so sánh văn hóa năm 2020 trên 1.123 phụ huynh giữa cộng đồng Libya và Anh ghi nhận tỷ lệ dị ứng hạt ở người Libya thấp hơn khoảng 10 lần so với dân số chung tại Anh [3]. Sự khác biệt này có liên quan mật thiết đến việc người mẹ tiêu thụ hạt thường xuyên trong thai kỳ và giai đoạn cho con bú, cùng việc cho trẻ làm quen với hạt từ sớm [3].

Những kết quả trái chiều cần lưu ý

Mặc dù nhiều dữ liệu ủng hộ, y văn vẫn ghi nhận những nghiên cứu quan sát có kết quả ngược lại. Một nghiên cứu theo dõi 2.832 trẻ em đến 8 tuổi ghi nhận việc mẹ tiêu thụ các sản phẩm từ hạt hàng ngày trong thai kỳ làm tăng nguy cơ trẻ bị thở khò khè (OR = 1,42), khó thở (OR = 1,58), phải dùng steroid (OR = 1,62) và xuất hiện triệu chứng hen suyễn (OR = 1,47) [6].

Một nghiên cứu khác trên 1.272 trẻ em đánh giá nguy cơ mẫn cảm dị ứng ghi nhận việc người mẹ ăn các loại hạt cây trong hai quý đầu thai kỳ làm tăng 60% nguy cơ mẫn cảm với đậu phộng, hạt cây hoặc hạt vừng ở trẻ [7]. Một số tài liệu cũng ghi nhận việc mẹ tiêu thụ đậu phộng thường xuyên có thể làm tăng mẫn cảm dị ứng ở trẻ có cơ địa dị ứng theo mức độ phụ thuộc liều [5], hoặc trẻ bú mẹ có tỷ lệ dị ứng cao hơn nếu mẹ ăn hạt trong thời kỳ cho con bú [8].

Ai nên thận trọng khi ăn hạt trong thai kỳ?

Những phụ nữ có tiền sử dị ứng với đậu phộng hoặc các loại hạt vỏ cứng không nên thử nghiệm ăn hạt trong thai kỳ [1], [2]. Nghiên cứu cho thấy việc ăn hạt không mang lại hiệu quả bảo vệ cho con ở nhóm người mẹ này, mà còn tiềm ẩn nguy cơ sốc phản vệ đe dọa tính mạng người mẹ [2], [5], [4].

Trẻ em trong các gia đình có tiền sử mắc các bệnh dị ứng nặng hoặc hen suyễn cũng cần được bác sĩ chuyên khoa dị ứng theo dõi cẩn trọng khi bắt đầu tiếp xúc với các loại hạt [6], [7].

Điều khoa học chưa làm rõ

Các nghiên cứu hiện tại chưa xác định được chính xác liều lượng tối ưu cần tiêu thụ để đạt hiệu quả dung nạp miễn dịch tốt nhất mà không gây nguy cơ mẫn cảm [1], [6]. Phần lớn dữ liệu dựa trên bảng hỏi tự báo cáo khẩu phần ăn nên có thể tồn tại sai số nhớ lại [6], [3], [7].

Chưa có thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng nào xác nhận liệu việc tuân thủ đầy đủ chế độ ăn Địa Trung Hải mang lại hiệu quả vượt trội hơn so với việc chỉ ăn riêng lẻ các loại hạt hay không.

Khuyến nghị áp dụng thực tế

Các hướng dẫn chuyên môn hiện nay không khuyến cáo mẹ bầu phải kiêng khem đậu phộng hay hạt cây nếu bản thân không bị dị ứng [1], [8]. Việc loại bỏ hạt khỏi khẩu phần không giúp phòng ngừa dị ứng ở trẻ [1], [2]. Phụ nữ mang thai không có tiền sử dị ứng có thể duy trì ăn hạt ở lượng vừa phải như một phần của chế độ ăn cân bằng, và nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa nếu có băn khoăn về nguy cơ dị ứng của gia đình [1], [5].