Nhiều phụ nữ sau sinh mong muốn cắt giảm tinh bột để lấy lại vóc dáng, nhưng lo ngại chế độ ăn này sẽ làm giảm lượng sữa mẹ. Bằng chứng thử nghiệm lâm sàng hiện có cho thấy việc giảm carbohydrate ở mức 30% năng lượng không làm giảm thể tích sữa mẹ [1]. Tuy nhiên, số lượng nghiên cứu trực tiếp còn rất hạn chế và chưa có thử nghiệm đối với chế độ ăn cắt giảm carb cực đoan [1].
Chế độ ăn giảm carb ảnh hưởng thế nào đến thể tích sữa mẹ?
Nghiên cứu lâm sàng cho thấy chế độ ăn giảm calo với tỷ lệ carbohydrate 30% không làm giảm thể tích sữa mẹ [1].
Một thử nghiệm can thiệp ngẫu nhiên năm 2009 được thực hiện trên 7 bà mẹ đang cho con bú cùng con của họ [1]. Mỗi người được theo dõi qua hai đợt ăn kiêng giảm calo kéo dài 8 ngày: một đợt ăn nhiều chất béo và ít carbohydrate (30% năng lượng từ carb, 55% từ chất béo), đợt còn lại ăn nhiều carbohydrate (60% carb, 25% chất béo) [1].
Kết quả đo đạc cho thấy thể tích sữa tiết ra, nồng độ đường lactose và nồng độ protein trong sữa không bị thay đổi giữa hai chế độ ăn [1]. Đáng chú ý, nồng độ chất béo trong sữa và tổng năng lượng trẻ bú vào trong giai đoạn mẹ ăn ít carb lại cao hơn có ý nghĩa thống kê so với giai đoạn ăn nhiều carb [1].
Cơ thể người mẹ thích nghi ra sao khi giảm lượng tinh bột nạp vào?
Cơ thể mẹ tự điều chỉnh chuyển hóa chất để bảo vệ nguồn năng lượng tạo sữa khi nguồn carbohydrate giảm sút [1].
Khi áp dụng khẩu phần 30% carbohydrate, cơ thể người mẹ thích nghi bằng cách giảm tỷ lệ oxy hóa carbohydrate, đồng thời tăng tỷ lệ oxy hóa chất béo và protein [1]. Tốc độ tiêu hao năng lượng và mức thâm hụt năng lượng hàng ngày ở nhóm ăn ít carb cao hơn nhóm ăn nhiều carb [1].
Nghiên cứu cũng ghi nhận quá trình tân tạo glucose và tân tạo hexose không có sự khác biệt giữa hai chế độ ăn [1]. Điều này cho thấy gan và tuyến vú vẫn duy trì ổn định việc tạo ra các cơ chất cần thiết để tổng hợp sữa mẹ [1].
Phân biệt giữa cảm giác thiếu sữa và tình trạng thiếu sữa thực tế
Cảm nhận chủ quan của mẹ về việc thiếu sữa thường cao hơn rất nhiều so với số liệu đo lường khách quan [2].
Một nghiên cứu năm 2025 chỉ ra rằng có đến 43% phụ nữ tham gia từng cảm thấy mình bị thiếu sữa trong quá trình nuôi con [2]. Tuy nhiên, khi đo lường thể tích sữa mẹ thực tế trong 24 giờ với ngưỡng dưới 600 mL, tỷ lệ thiếu sữa khách quan chỉ chiếm 29% [2].
Sự chênh lệch này bắt nguồn từ tâm lý lo âu hoặc diễn giải sai tiếng khóc của trẻ sơ sinh [2]. Mẹ ăn giảm cân đôi khi lầm tưởng các biểu hiện bình thường của con là do sữa bị giảm sút sau khi đổi thực đơn [2].
Những điều khoa học hiện vẫn chưa làm rõ về ăn low-carb khi cho con bú
Bằng chứng hiện nay chưa đủ để khẳng định tính an toàn tuyệt đối của mọi hình thức ăn kiêng giảm carb đối với phụ nữ cho con bú.
- Thử nghiệm lâm sàng trực tiếp duy nhất chỉ theo dõi trên 7 người mẹ khỏe mạnh trong vòng 8 ngày cho mỗi chu kỳ [1].
- Mức carbohydrate thấp nhất từng được thử nghiệm lâm sàng là 30% tổng năng lượng, chưa có dữ liệu đối với chế độ ăn kiêng cực đoan như ketogenic (thường dưới 5-10% carb) [1].
- Chưa có nghiên cứu dài hạn đánh giá tác động của việc hạn chế carb kéo dài nhiều tháng lên vi chất dinh dưỡng trong sữa và sự phát triển toàn diện của trẻ nhỏ [1].
Ai nên thận trọng trước khi áp dụng chế độ ăn giảm carb?
Phụ nữ đang nuôi con bằng sữa mẹ thuộc các trường hợp sau cần thận trọng và không tự ý cắt giảm sâu tinh bột:
- Mẹ có dấu hiệu thiếu sữa hoặc trẻ chậm tăng cân so với chuẩn phát triển [3], [2].
- Mẹ sinh non hoặc đang trong giai đoạn đầu thiết lập nguồn sữa, khi nhu cầu thể tích sữa tối thiểu là 500 mL mỗi ngày cần được ưu tiên [4], [5].
- Phụ nữ có tiền sử mắc các bệnh lý chuyển hóa, đái tháo đường thai kỳ hoặc bệnh mạn tính khác.
Chế độ ăn giảm calo với mức carb vừa phải (30% năng lượng) chưa ghi nhận tác động tiêu cực đến thể tích sữa trong thời gian ngắn [1]. Người mẹ không nên áp dụng các hình thức cắt giảm tinh bột quá mức khi chưa có tư vấn từ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.




