Nhiều bà mẹ mong muốn nhanh chóng lấy lại vóc dáng sau sinh nên cân nhắc áp dụng các thực đơn cắt giảm tinh bột. Tuy nhiên, việc kiêng khem quá mức trong giai đoạn nuôi con hoàn toàn có thể gây lo ngại cho sức khỏe của mẹ và nguồn sữa cho bé.

Hiện tại chưa có nghiên cứu nào trong dữ liệu khoa học được cung cấp chứng minh độ an toàn hay rủi ro của chế độ ăn low-carb đối với bà mẹ đang cho con bú. Các tài liệu y khoa có sẵn chỉ tập trung vào các chống chỉ định y tế, sức khỏe tâm thần sau sinh, bệnh lý nền và việc sử dụng thuốc khi nuôi con bằng sữa mẹ. Do đó, người mẹ không nên tự ý áp dụng chế độ ăn kiêng ngặt nghèo khi chưa có tư vấn y khoa.

Bằng chứng hiện có nói gì về chế độ ăn low-carb khi cho con bú?

Các tài liệu y khoa hiện tại hoàn toàn thiếu vắng các thử nghiệm lâm sàng trực tiếp về chế độ ăn low-carb ở phụ nữ đang nuôi con hoàn toàn. Không có số liệu khoa học nào trong nguồn dẫn chứng minh mối liên hệ giữa việc cắt giảm carbohydrate với thể trạng gầy hay tình trạng thiếu sữa của mẹ.

Những thông tin được ghi nhận chủ yếu xoay quanh các rào cản y tế ảnh hưởng đến việc tiết sữa và duy trì cho con bú. Do thiếu bằng chứng lâm sàng, việc khẳng định low-carb an toàn hay nguy hại cho từng nhóm thể trạng cụ thể đều chưa có cơ sở khoa học xác thực từ nguồn nghiên cứu này.

Nguy cơ trầm cảm sau sinh và tác động đến việc nuôi con

Sức khỏe tâm thần sau sinh là yếu tố quan trọng tác động lớn đến quyết định và thời gian duy trì nuôi con bằng sữa mẹ. Giai đoạn hậu sản là thời kỳ gia tăng nguy cơ xuất hiện các triệu chứng tâm thần hoặc tái phát rối loạn lưỡng cực ở phụ nữ [1].

Một nghiên cứu trên 188 bà mẹ đánh giá các yếu tố nguy cơ cho thấy trầm cảm sau sinh cùng các tổn thương tâm lý có liên quan đến việc giảm tỷ lệ cho con bú ở mốc 6 tháng sau sinh [2]. Bên cạnh đó, phụ nữ mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) cũng có tỷ lệ trầm cảm sau sinh cao gấp 1,5 lần so với người không mắc bệnh [3]. Những căng thẳng tâm lý này đòi hỏi mẹ sau sinh cần được theo dõi sát sao, tránh tự tạo thêm áp lực từ việc ăn kiêng khắt khe.

Thách thức khi cho con bú ở người có bệnh lý nền

Những bà mẹ có bệnh lý mạn tính thường gặp nhiều trở ngại hơn trong quá trình thiết lập và duy trì nguồn sữa mẹ. Nghiên cứu tổng quan chỉ ra rằng phụ nữ mắc hội chứng buồng trứng đa nang đối mặt với nhiều khó khăn khi cho con bú và có chỉ số khối cơ thể (BMI) cao hơn [3].

Chỉ số BMI cao có thể liên quan đến sự suy giảm khả năng cho con bú, dù dữ liệu ở nhóm bệnh nhân này vẫn còn hạn chế [3]. Ngoài ra, ở những người mắc bệnh xơ cứng rải rác, quyết định cho con bú cần cân nhắc kỹ giữa nguyện vọng của mẹ và mức độ nghiêm trọng của bệnh [4]. Việc áp dụng các chế độ dinh dưỡng đặc thù trên nền bệnh lý sẵn có luôn đòi hỏi sự hướng dẫn chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa.

Cân nhắc dùng thuốc và chống chỉ định y tế sau sinh

Việc sử dụng thuốc điều trị trong thời kỳ hậu sản có thể đặt ra các yêu cầu khắt khe đối với việc cho con bú. Một tổng quan hệ thống gồm 56 nghiên cứu về thuốc tâm thần cho thấy lithium, carbamazepine và valproic acid tương đối an toàn hoặc có thể dùng khi cho con bú, trong khi clozapine và amisulpiride hiện bị chống chỉ định [1].

Đối với bệnh xơ cứng rải rác, một số liệu pháp điều trị nền cũng chống chỉ định với việc cho con bú [4]. Trong nghiên cứu trên 393 cặp mẹ con tại Mỹ, 16% phụ nữ có ít nhất một chống chỉ định cho con bú được ghi nhận, chủ yếu liên quan đến nhiễm HIV hoặc dùng cocaine, làm giảm mạnh khả năng bắt đầu cho con bú với tỷ số chênh hiệu chỉnh là 0,19 [5].

Dưới đây là một số nhóm đối tượng cần đặc biệt lưu ý về chỉ định y tế khi đang nuôi con bằng sữa mẹ:

  • Phụ nữ mắc rối loạn tâm thần đang điều trị bằng các thuốc chuyên khoa đặc hiệu [1].
  • Phụ nữ mắc hội chứng buồng trứng đa nang có nguy cơ biến chứng tim mạch và trầm cảm [3].
  • Người mắc bệnh xơ cứng rải rác cần duy trì thuốc điều trị nền [4].
  • Phụ nữ đang lựa chọn biện pháp tránh thai nội tiết kết hợp trong giai đoạn từ 6 tuần đến 6 tháng sau sinh [6], [7].

Những điều nghiên cứu chưa thể giải đáp

Các nghiên cứu được cung cấp để lại nhiều khoảng trống thông tin quan trọng về vấn đề can thiệp dinh dưỡng sau sinh:

  • Chưa có dữ liệu về mức tiêu thụ carbohydrate tối thiểu an toàn cho quá trình tiết sữa mẹ.
  • Chưa có nghiên cứu đánh giá tác động của chế độ ăn ít tinh bột lên thể tích hay thành phần dưỡng chất của sữa mẹ.
  • Chưa có bằng chứng theo dõi phản ứng của những bà mẹ có thể trạng gầy hoặc có tiền sử trầm cảm khi áp dụng low-carb.
  • Chưa rõ liệu việc hạn chế năng lượng từ tinh bột có làm tăng nặng nguy cơ suy nhược sau sinh hay không.

Ai nên thận trọng và cách áp dụng dinh dưỡng thực tế

Phụ nữ sau sinh có tiền sử trầm cảm, rối loạn tâm thần hoặc mắc bệnh lý nền cần thận trọng tối đa trước bất kỳ thay đổi lớn nào về khẩu phần ăn [1], [3]. Việc kiêng khem quá mức có thể gây thêm áp lực thể chất lẫn tinh thần trong giai đoạn chăm sóc trẻ sơ sinh.

Người mẹ nên ưu tiên chế độ ăn đa dạng, cung cấp đủ năng lượng và uống đủ nước để hỗ trợ cơ thể phục hồi. Nếu có nhu cầu kiểm soát cân nặng hoặc muốn thử nghiệm chế độ ăn low-carb, mẹ nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để được đánh giá cụ thể dựa trên thể trạng và tình trạng tiết sữa.