Nấm mèo là thực phẩm phổ biến trong bữa ăn nhưng thường gây băn khoăn cho người có hệ tiêu hóa yếu. Khi đang bị rối loạn tiêu hóa hoặc tiêu chảy, nhiều người lo ngại món ăn này có thể khiến bệnh trầm trọng hơn.

Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào đánh giá tác động trực tiếp của nấm mèo trên người đang bị tiêu chảy. Tuy nhiên, bằng chứng can thiệp trên người cho thấy nấm mèo có hàm lượng chất xơ cao và thúc đẩy nhu động ruột rõ rệt [1]. Do đó, người đang bị tiêu chảy nên tạm thời hạn chế thực phẩm này.

Tác động của chất xơ nấm mèo lên đường tiêu hóa

Nấm mèo được ghi nhận chứa hàm lượng chất xơ chiếm khoảng 50%, cao hơn nhiều loại nấm khác [1]. Chất xơ bao gồm các thành phần thực vật không bị tiêu hóa bởi enzym tiêu hóa của con người [2].

Khi di chuyển xuống ruột già, chất xơ không hòa tan làm tăng khối lượng phân và kích thích cơ học lên niêm mạc ruột [3]. Quá trình này kích thích vi khuẩn phát triển, sinh khí và tăng giữ nước, từ đó rút ngắn thời gian phân lưu chuyển và kích thích nhu động ruột tống xuất phân ra ngoài [2], [3].

Các nghiên cứu lâm sàng nói gì về nấm mèo?

Một thử nghiệm mù đôi ngẫu nhiên trên 34 bệnh nhân bị táo bón chức năng đã đánh giá tác dụng của việc bổ sung chất xơ từ nấm mèo [1]. Kết quả cho thấy nhóm sử dụng nấm mèo cải thiện có ý nghĩa thống kê về số lần đại tiện, độ đặc của phân và giảm mức độ phải rặn khi đi ngoài (p < 0.05) [1].

Một nghiên cứu của Kim và cộng sự kéo dài 4 tuần cũng ghi nhận chất xơ trong nấm đen giúp cải thiện khuôn phân và làm giảm đáng kể thời gian lưu chuyển của phân trong đại tràng [2]. Các dữ liệu này xác nhận nấm mèo có hiệu quả nhuận tràng, làm mềm phân và kích thích co bóp đại tràng [2], [1].

"Tính hàn" và "tỳ vị hư hàn": Bằng chứng khoa học đến đâu?

Các khái niệm như "tính hàn" hay "tỳ vị hư hàn" thuộc phạm trù y học cổ truyền. Các tài liệu nghiên cứu hiện có hoàn toàn không ghi nhận hoặc xác minh những khái niệm này đối với nấm mèo.

Dưới góc nhìn y học hiện đại, phản ứng đi ngoài nhiều lần sau khi ăn nấm mèo chủ yếu xuất phát từ đặc tính cơ học của lượng chất xơ dồi dào, không phải do tính chất hàn lạnh suy diễn [2], [1].

Điều chưa biết từ các bằng chứng hiện tại

Các trích đoạn nghiên cứu hiện tại chưa cung cấp dữ liệu can thiệp nấm mèo trên người đang mắc tiêu chảy cấp hoặc tiêu chảy mạn tính. Mức dung nạp cụ thể ở từng nhóm bệnh lý tiêu hóa riêng biệt cũng chưa được xác định rõ ràng.

Ngoài ra, chưa có nghiên cứu đo lường chính xác lượng nấm mèo tiêu thụ trong một bữa ăn thông thường tác động thế nào đến tốc độ đào thải phân ở người khỏe mạnh.

Ai nên thận trọng khi dùng nấm mèo?

Người đang bị tiêu chảy cấp tính hoặc đi ngoài phân lỏng nên tránh dùng nấm mèo để hạn chế kích thích ruột tăng co bóp [1].

Người có tiền sử ruột nhạy cảm, dễ bị đầy hơi hoặc khó chịu bụng cần cẩn trọng với các món ăn chứa lượng lớn chất xơ từ nấm mèo [1], [4].

Gợi ý áp dụng thực tế

Trong đợt tiêu chảy cấp, nên tạm ngưng nấm mèo và ưu tiên các món ăn thanh đạm, dễ tiêu hóa. Khi đường ruột đã hồi phục hoàn toàn, có thể ăn lại nấm mèo với lượng vừa phải, nấu chín kỹ và kết hợp đa dạng các nhóm thực phẩm.

Nếu tình trạng tiêu chảy kéo dài hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường, người bệnh cần đi khám chuyên khoa tiêu hóa thay vì tự điều chỉnh chế độ ăn tại nhà.