Nhiều người nhận thấy tóc rụng nhiều bất thường chỉ sau khoảng 2 tháng thay đổi thực đơn ăn kiêng. Tình trạng này khiến không ít người lo lắng về nguy cơ hói đầu hoặc suy nhược cơ thể.

Thực tế, các tài liệu y khoa không có nghiên cứu riêng biệt khẳng định chế độ ăn low-carb trực tiếp làm rụng tóc. Dữ liệu hiện có cho thấy hiện tượng này thường xuất phát từ phản ứng telogen effluvium khi cơ thể chịu stress chuyển hóa, giảm calo đột ngột hoặc thiếu hụt dưỡng chất [1], [2].

Rụng tóc sau 2 tháng bắt đầu từ hiện tượng telogen effluvium

Rụng tóc telogen effluvium là dạng rụng tóc lan tỏa, không để lại sẹo, xuất hiện sau một biến cố chuyển hóa hoặc áp lực sinh lý [1], [3]. Hiện tượng này xảy ra khi một lượng lớn nang tóc bị đẩy sớm vào pha nghỉ ngơi, dẫn đến rụng tóc rõ rệt [4], [5].

Nghiên cứu lâm sàng ghi nhận telogen effluvium thường phát triển khoảng 2 đến 3 tháng sau khi cơ thể tiếp xúc với yếu tố kích hoạt [6], [7]. Mốc thời gian này giải thích vì sao tình trạng rụng tóc thường trở nên nghiêm trọng sau 2 tháng người bệnh bắt đầu các chế độ ăn kiêng khắt khe [7]. Khoảng 33% các trường hợp mắc hội chứng này không xác định được rõ nguyên nhân đơn lẻ [7].

Cơ chế chu kỳ sợi tóc bị gián đoạn

Chu kỳ phát triển bình thường của sợi tóc có thể bị xáo trộn mạnh khi cơ thể gặp căng thẳng chuyển hóa kéo dài [1]. Bình thường, da đầu của một người khỏe mạnh có khoảng 85% tóc đang ở pha phát triển (anagen) và 15% tóc ở pha nghỉ (telogen) [1]. Nang tóc thường sản xuất sợi tóc tăng trưởng trong gần 4 năm trước khi chuyển sang pha nghỉ khoảng 4 tháng [1].

Khi cơ thể chịu áp lực lớn, có tới 70% số sợi tóc ở pha phát triển bị thúc đẩy chuyển nhanh sang pha telogen [1], [5]. Một số báo cáo lâm sàng ghi nhận người bệnh có thể rụng tới 300 sợi tóc mỗi ngày [5]. Các sợi tóc này thường có hình dáng sợi đồng đều và bầu chân tóc dạng dùi cui không chứa sắc tố [8].

Các yếu tố dinh dưỡng kích hoạt rụng tóc theo nghiên cứu

Sự thiếu hụt dưỡng chất do ăn kiêng cấp tốc là một trong những nguyên nhân phổ biến đẩy nang tóc vào pha nghỉ sớm [1], [8]. Dưới đây là các tác nhân cụ thể được ghi nhận trong y văn:

  • Thiếu hụt đạm và calo: Ăn kiêng đột ngột, hạn chế calo hoặc tiêu thụ lượng protein quá thấp là yếu tố kích hoạt phản ứng rụng tóc [1], [4], [2].
  • Thiếu axit béo thiết yếu: Chế độ ăn không cung cấp đủ axit béo thiết yếu thường dẫn đến rụng tóc lan tỏa sau 2 đến 4 tháng duy trì [2].
  • Sụt cân nhanh: Sự suy kiệt hoặc giảm cân quá nhanh do xáo trộn chuyển hóa có thể gây rụng tóc kéo dài trong nhiều tháng [7].
  • Thiếu vi chất: Thiếu kẽm, thiếu vitamin D hoặc thiếu hụt dự trữ sắt trong cơ thể cũng được xem là những yếu tố liên quan tiềm ẩn [2]. Dù vậy, mối liên hệ giữa nồng độ ferritin huyết thanh và rụng tóc vẫn còn nhiều tranh luận và chưa có sự đồng nhất trong nghiên cứu [6], [2].

Những điều nghiên cứu hiện tại chưa giải đáp

Các trích đoạn y khoa hiện có chưa cung cấp thử nghiệm lâm sàng đối chứng về việc cắt giảm tinh bột ở các mức độ khác nhau. Bằng chứng hiện nay chỉ dừng lại ở các bài tổng quan y văn và báo cáo ca bệnh riêng lẻ về tình trạng giảm calo đột ngột, phẫu thuật hoặc bệnh lý toàn thân [4], [2], [7].

Tài liệu cũng chưa xác định mức năng lượng tối thiểu hoặc tỷ lệ đạm chính xác để ngăn rụng tóc ở người ăn kiêng. Tác động của các chất bổ sung như biotin vẫn chưa rõ ràng, do tình trạng thiếu hụt hoạt chất này trên thực tế rất hiếm gặp [2].

Ai nên thận trọng khi thay đổi chế độ ăn?

Người có sẵn bệnh nền hoặc có tiền sử thiếu hụt dinh dưỡng cần đặc biệt lưu ý trước khi cắt giảm mạnh khẩu phần ăn. Việc thay đổi dinh dưỡng thiếu kiểm soát có thể khiến nang tóc bị tổn thương nhanh hơn.

  • Người có tiền sử mắc các bệnh lý tuyến giáp như suy giáp hoặc cường giáp [1], [2].
  • Người từng bị rụng tóc telogen effluvium tái phát sau các biến cố sức khỏe [4], [5].
  • Người mắc các bệnh lý chuyển hóa mạn tính hoặc nhiễm trùng nghiêm trọng [1], [2].
  • Người đang sử dụng thuốc điều trị như thuốc chẹn beta, thuốc chống đông hoặc retinoid liều cao [1], [8].

Hướng xử trí thực tế khi bị rụng tóc

Tình trạng rụng tóc telogen effluvium thường có thể cải thiện sau khoảng 3 đến 6 tháng kể từ khi loại bỏ yếu tố gây áp lực [7]. Khi thấy tóc rụng nhiều sau 2 tháng thay đổi chế độ ăn, người bệnh không nên quá hoảng loạn vì đây là dạng rụng tóc không để lại sẹo [1], [4].

Đầu tiên, hãy rà soát lại khẩu phần ăn hàng ngày để đảm bảo cung cấp đủ lượng protein và năng lượng cho cơ thể [1], [2]. Tránh các biện pháp cắt giảm calo quá mức gây sụt cân mất kiểm soát [2], [7]. Người bệnh nên thực hiện thăm khám y tế và làm xét nghiệm máu để loại trừ các rối loạn nội tiết, tự miễn hoặc thiếu hụt dưỡng chất kèm theo [6].

Rụng tóc sau khi ăn kiêng phản ánh cơ thể đang phải thích nghi với một cú sốc chuyển hóa hoặc thiếu hụt dinh dưỡng [1]. Việc cân bằng lại thực đơn và tránh các biện pháp giảm cân quá khắt khe sẽ giúp chu kỳ sợi tóc dần hồi phục ổn định [7].