Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.176 bài, trang 241 trên 1.459
Cây quả nổ (*Ruellia tuberosa*) và sâm đất (*Boerhavia diffusa*) là hai loài thực vật hoàn toàn khác biệt về chi họ, thành phần hoạt chất và tác động dược lý. Việc nhầm lẫn giữa hai loại cây mọc dại này tiềm ẩn nguy cơ tương tác thuốc nguy hiểm qua gan, người dân cần cẩn trọng để tránh dùng sai mục đích.
Chiết xuất sơ ri chứa hàm lượng vitamin C tự nhiên rất cao, mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Tuy nhiên, việc tự ý dùng liều cao có thể gây xáo trộn enzym gan CYP3A4, xung đột với các chất chống oxy hóa khác và thay đổi phản ứng sinh học với ion sắt. Người đang dùng thuốc điều trị cần hết sức thận trọng.
Bột sâu quy (*Alphitobius diaperinus*) chứa hàm lượng đạm thô 19-22% ở dạng tươi, cung cấp đầy đủ axit amin thiết yếu tương đương đạm đậu nành và có khả năng tiêu hóa sau mô phỏng tương đương thịt bò. Đây là nguồn protein thay thế tiềm năng, song phần lớn bằng chứng hiện dừng ở mức thử nghiệm phòng thí nghiệm và trên động vật.
Hiện chưa có dữ liệu khoa học về ngưỡng an toàn gan thận của dược liệu quyển bá trên mô hình bán trường diễn. Các nghiên cứu trên mô hình động vật cho thấy việc phơi nhiễm dài ngày với các chất chiết thảo mộc có thể làm biến đổi men gan, creatinine và cấu trúc mô học, cảnh báo người dùng không tự ý uống kéo dài.
Lựu chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa tiềm năng, nhưng tác dụng nâng cao chất lượng tinh trùng người hiện chủ yếu dựa trên giả thuyết sinh học và thực nghiệm ở động vật. Chưa có thử nghiệm lâm sàng lớn khẳng định lựu giúp trị tinh trùng yếu. Nam giới nên xem lựu là trái cây bổ dưỡng hỗ trợ, không thể thay thế điều trị y khoa chuyên sâu.
Uống nước quả mắc nưa để trị bệnh theo dân gian tiềm ẩn hiểm họa mù lòa khó lường. Dù có tác dụng tẩy ký sinh trùng trên động vật, thành phần hóa thực vật phức tạp trong quả mắc nưa thiếu dữ liệu an toàn trên mắt người, tuyệt đối không nên tự ý uống.
Thuốc tẩy giun hiện đại như albendazole và mebendazole được khoa học khuyến cáo ưu tiên nhờ hiệu lực sạch giun trên 90% và độ an toàn đã chứng minh qua nhiều thử nghiệm lâm sàng lớn trên người. Trong khi đó, quả mắc nưa mới chỉ dừng lại ở các thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật và thiếu dữ liệu chuẩn hóa an toàn ở người.
Lời đồn ăn thịt quạ đen chữa hen suyễn hoàn toàn không có căn cứ y học, trong khi phân tích khoa học cho thấy các loài quạ mang nhiều virus RNA nguy hiểm và ký sinh trùng, tiềm ẩn rủi ro lây truyền bệnh truyền nhiễm sang người và khiến cơn hen bùng phát nặng hơn.
Uống nước cây quả nổ chữa sỏi thận là kinh nghiệm dân gian được nhiều người truyền tai nhau. Tuy nhiên, khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa, kháng khuẩn và bảo vệ thận trên động vật, hoàn toàn không có bằng chứng chứng minh loại cây này có khả năng làm tan hay loại bỏ sỏi thận ở người.
Quán chúng từng được y học cổ truyền dùng để trừ giun sán, nhưng bằng chứng khoa học hiện đại không xem đây là liệu pháp tẩy giun an toàn. Các nghiên cứu mới cho thấy dược liệu này thể hiện hoạt tính gây độc tế bào và ức chế khối u hơn là diệt ký sinh trùng, do đó người dân không nên tự ý sử dụng.
Ketone mâm xôi thường được quảng cáo như một hoạt chất đốt mỡ thần kỳ, nhưng bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy tác dụng này mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trên động vật và trong ống nghiệm. Dữ liệu trên người còn rất mơ hồ và tiềm ẩn rủi ro tim mạch.
Các nghiên cứu ống nghiệm cho thấy lá quan âm núi chứa các dẫn xuất mới, flavanone và tinh dầu giàu terpene có hoạt tính sinh học. Dù vậy, dữ liệu hiện tại hoàn toàn dừng lại ở cấp độ phòng thí nghiệm; chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả chống oxy hóa hay điều trị bệnh trên cơ thể người.
Nhiều người truyền tai nhau bài thuốc ngâm rượu xương quạ đen để trị đau nhức xương khớp và viêm khớp. Tuy nhiên, y học hiện đại hoàn toàn chưa có bất kỳ bằng chứng khoa học hay thử nghiệm lâm sàng nào xác nhận tác dụng kháng viêm của xương quạ đen, việc tự ý ngâm uống còn tiềm ẩn rủi ro nhiễm khuẩn và ngộ độc.
Nhiều mẹ bầu truyền tai nhau uống trà lá mâm xôi vào cuối thai kỳ để kích thích chuyển dạ và giúp sinh nở dễ dàng hơn. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy thảo dược này không giúp rút ngắn giai đoạn đầu của chuyển dạ, hiệu quả kích thích sinh rất yếu và tiềm ẩn rủi ro hạ đường huyết.
Quả mâm xôi chứa hàm lượng dồi dào ellagitannin, hoạt chất được vi khuẩn đường ruột chuyển hóa thành urolithin giúp bảo vệ nội mô và cải thiện độ đàn hồi thành mạch. Bằng chứng khoa học cho thấy loại quả này hỗ trợ giãn mạch và giảm các chỉ dấu viêm tuần hoàn.
Quả mâm xôi giàu dinh dưỡng nhưng chứa hàm lượng oxalat tự nhiên, có thể gây hại cho hệ tiết niệu nếu ăn quá nhiều. Người có tiền sử sỏi thận canxi oxalat hoặc suy giảm chức năng bài tiết cần thận trọng để tránh nguy cơ kết tinh sỏi và tổn thương tế bào thận.
Lê chưng đường phèn giúp giảm ho và làm dịu họng hiệu quả nhờ lượng nước dồi dào cùng các hợp chất thực vật hỗ trợ tạo màng bảo vệ niêm mạc. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp chăm sóc hỗ trợ triệu chứng, hoàn toàn không thể thay thế kháng sinh trong các trường hợp ho do nhiễm trùng.
Quá trình cấp đông không làm mất đi vitamin C hay polyphenol quý giá trong quả mâm xôi. Các nghiên cứu chứng minh mâm xôi đông lạnh giữ nguyên vẹn hoạt tính chống oxy hóa tương đương quả tươi vừa hái, dù cấu trúc mô mềm của quả có thể bị nhũn nước sau khi rã đông.
Nhiều người tin rằng thịt quạ đen hoang dã có công dụng bồi bổ đặc biệt hơn thịt bồ câu nuôi. Tuy nhiên, khoa học hiện chưa có dữ liệu chứng minh giá trị dinh dưỡng của thịt quạ, thậm chí cảnh báo rủi ro lây nhiễm mầm bệnh rất cao, trong khi thịt bồ câu nuôi đã được kiểm chứng giàu protein, vi chất và an toàn sinh học.
Quả mơ chứa lượng lớn beta-carotene - tiền chất vitamin A giúp duy trì thị lực và chống khô mắt. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy beta-carotene không cấu tạo nên sắc tố điểm vàng và ít có giá trị chuyên biệt trong việc bảo vệ mắt trước bệnh thoái hóa điểm vàng.
