Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.266 bài, trang 250 trên 1.464
Việc giã lá tươi quan âm núi đắp lên vết thương theo kinh nghiệm dân gian tiềm ẩn nhiều rủi ro gây viêm da tiếp xúc kích ứng, dị ứng và nhiễm trùng nặng. Hiện chưa có nghiên cứu chứng minh độ an toàn của cách làm này; khi da bị đỏ ngứa, cần dừng đắp ngay.
Dù chiết xuất phượng tím cho thấy tiềm năng kháng viêm và chống oxy hóa trong ống nghiệm, việc tự ý bôi nước lá tươi lên da để trị mụn tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc do độc tố thực vật. Hiện chưa có nghiên cứu chứng minh phương pháp dân gian này an toàn hay hiệu quả trên da mặt người.
Phục long can (đất lòng bếp) từng được dùng trong dân gian để cầm nôn, nhưng thai phụ tuyệt đối không nên tùy tiện sử dụng trị nghén. Nguy cơ tích tụ chì, asen và thiếu hụt dữ liệu độc học an toàn có thể gây hại nghiêm trọng cho thai nhi.
Mứt phật thủ thường được truyền miệng giúp hỗ trợ tiêu hóa ngày Tết. Tuy nhiên, quá trình sên đường nhiệt độ cao làm suy giảm tinh dầu quý, biến món ăn thành gánh nặng đường tinh luyện dễ gây trướng bụng, tăng cân cho người dùng.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy hạt qua lâu (qua lâu nhân) có tiềm năng ức chế enzym tiêu hóa tinh bột và hỗ trợ hạ đường huyết trên chuột. Dẫu vậy, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người; bệnh nhân tuyệt đối không tự ý dùng thay thế thuốc đái tháo đường.
Hạt qua lâu và vỏ quả qua lâu có dược tính hoàn toàn khác nhau: vỏ quả giàu sesquiterpenoid và flavonoid chuyên chống viêm, hóa đờm đường hô hấp, trong khi hạt chứa hàm lượng lớn polysaccharide giúp kích thích nhu động ruột và nhuận tràng.
Các nghiên cứu khoa học ghi nhận chiết xuất lá và hoa phượng tím có hoạt tính kháng một số vi khuẩn như *E. coli* trong ống nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả điều trị nhiễm khuẩn đường ruột, người dân tuyệt đối không nên tự ý dùng thay thuốc.
Phượng nhỡn thảo chứa hoạt chất sinh học mạnh nhưng dễ gây ngộ độc niêm mạc dạ dày nếu dùng sai liều. Người dùng cần tuân thủ chỉ định của thầy thuốc y học cổ truyền, nhận diện sớm dấu hiệu nôn ói dữ dội, chóng mặt để kịp thời ngừng thuốc và tránh biến chứng đường tiêu hóa.
Lọc nước bằng phèn chua giúp kết tụ cặn bẩn hiệu quả, nhưng các nghiên cứu cho thấy phần lớn nhôm tồn dư sau xử lý nằm ở dạng hòa tan. Nếu dùng lượng phèn không chuẩn hoặc nguồn nước giàu chất hữu cơ, lượng nhôm dư có thể tăng cao, đòi hỏi phải thận trọng và lọc kỹ trước khi uống.
Phục linh là dược liệu an toàn nhưng cần dùng đúng liều lượng theo dạng bào chế. Thông thường, liều dùng dạng sắc nước dao động 9-15 g mỗi ngày, trong khi dạng bột thô chỉ nên dùng 3-6 g. Lạm dụng quá nhiều bột thô có thể gây khó tiêu, đầy trướng bụng hoặc tiêu chảy do lượng chất xơ khó phân giải của nấm.
Vị thuốc qua lâu (Trichosanthes) được dùng nhiều trong y học cổ truyền để chữa đau thắt ngực, ho đờm và nhuận tràng. Tuy nhiên, do dược tính tác động mạnh lên huyết học, nhu động ruột và khả năng gây co bóp hoặc ngộ độc tế bào, 5 nhóm người tuyệt đối không tự ý dùng gồm: phụ nữ mang thai, người tiêu chảy mạn, người tỳ vị hư hàn, bệnh nhân chuẩn bị phẫu thuật và người có cơ địa dị ứng.
Phòng quỳ ngâm rượu thường được truyền miệng trị đau nhức xương khớp nhưng chưa có bằng chứng lâm sàng về độ an toàn. Phụ nữ mang thai, người bị viêm loét dạ dày và người suy giảm chức năng gan tuyệt đối không nên dùng do nguy cơ tổn thương cơ quan và biến cố nghiêm trọng.
Cây phèn đen được dân gian truyền tai nhau về công dụng hạ đường huyết, nhưng các nghiên cứu hiện tại mới chỉ ghi nhận hoạt tính này trên chuột thí nghiệm. Do hoàn toàn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh không nên tự ý dùng dược liệu này thay thế thuốc điều trị.
Phác tiêu và mang tiêu cùng bắt nguồn từ khoáng vật natri sulfat ngậm nước, nhưng phác tiêu là khoáng thô chứa nhiều tạp chất, trong khi mang tiêu là dạng kết tinh đã qua tinh chế sạch sẽ. Sự khác biệt này quyết định trực tiếp đến độ tinh khiết hóa học, cơ chế tác động và mức độ an toàn cho người dùng.
Phấn hoa ong giàu dưỡng chất nhưng mẹ bầu không nên tự ý sử dụng. Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng chứng minh độ an toàn trên phụ nữ mang thai, trong khi sản phẩm này tiềm ẩn rủi ro dị ứng nặng, nhiễm độc tố nấm mốc và tồn dư thuốc bảo vệ thực vật.
Qua lâu nhân (hạt) và qua lâu bì (vỏ quả) cùng lấy từ cây thuộc chi *Trichosanthes*, nhưng mang đặc tính trị liệu và hóa học khác nhau. Vỏ quả chứa nhóm flavonoid giúp thanh nhiệt, hóa đàm, giảm viêm phế quản; trong khi hạt chứa hàm lượng dầu béo cao, hỗ trợ nhuận tràng và cung cấp chất chống oxy hóa.
Phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng phục linh do hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh độ an toàn hoặc độc tính sinh sản trên thai kỳ. Dữ liệu hiện có chỉ ghi nhận tác dụng trên bệnh nhân ung thư buồng trứng và mô hình tế bào, do đó mẹ bầu cần tham khảo ý kiến bác sĩ.
Phục long can (đất lòng bếp lò nung lâu năm) là vị thuốc cổ truyền chứa nhiều khoáng chất tan trong nước. Kỹ thuật sắc, để lắng và gạn lấy dịch trong là bước bắt buộc nhằm thu trọn hoạt chất hữu ích, đồng thời loại bỏ sạn cát thô tránh gây kích ứng cơ học cho niêm mạc dạ dày và ruột.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất từ một số bộ phận của cây phật thủ (*Citrus medica*) có thể ức chế enzyme phân giải đường và làm giảm glucose máu trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa có, người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy hoa và lá phượng tím chứa nhiều flavonoid và triterpenoid có tác dụng chống oxy hóa, kháng viêm và ức chế vi khuẩn. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại chỉ dừng ở mức tiền lâm sàng, người dân tuyệt đối không tự ý thu hái để đun sắc làm thuốc chữa bệnh.
