Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.271 bài, trang 251 trên 1.464
Qua lâu nhân (hạt) và qua lâu bì (vỏ quả) cùng lấy từ cây thuộc chi *Trichosanthes*, nhưng mang đặc tính trị liệu và hóa học khác nhau. Vỏ quả chứa nhóm flavonoid giúp thanh nhiệt, hóa đàm, giảm viêm phế quản; trong khi hạt chứa hàm lượng dầu béo cao, hỗ trợ nhuận tràng và cung cấp chất chống oxy hóa.
Phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng phục linh do hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh độ an toàn hoặc độc tính sinh sản trên thai kỳ. Dữ liệu hiện có chỉ ghi nhận tác dụng trên bệnh nhân ung thư buồng trứng và mô hình tế bào, do đó mẹ bầu cần tham khảo ý kiến bác sĩ.
Phục long can (đất lòng bếp lò nung lâu năm) là vị thuốc cổ truyền chứa nhiều khoáng chất tan trong nước. Kỹ thuật sắc, để lắng và gạn lấy dịch trong là bước bắt buộc nhằm thu trọn hoạt chất hữu ích, đồng thời loại bỏ sạn cát thô tránh gây kích ứng cơ học cho niêm mạc dạ dày và ruột.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất từ một số bộ phận của cây phật thủ (*Citrus medica*) có thể ức chế enzyme phân giải đường và làm giảm glucose máu trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa có, người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy hoa và lá phượng tím chứa nhiều flavonoid và triterpenoid có tác dụng chống oxy hóa, kháng viêm và ức chế vi khuẩn. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại chỉ dừng ở mức tiền lâm sàng, người dân tuyệt đối không tự ý thu hái để đun sắc làm thuốc chữa bệnh.
Phô mai giàu dưỡng chất nhưng tiềm ẩn rủi ro nhiễm khuẩn *Listeria monocytogenes* gây sảy thai hoặc biến chứng sơ sinh. Thai phụ nên tránh hoàn toàn phô mai mềm làm từ sữa chưa tiệt trùng; ưu tiên dùng phô mai cứng, phô mai làm từ sữa tiệt trùng và nấu chín kỹ trước khi ăn.
Chiết xuất từ hoa phượng tím chứa lượng polyphenol và flavonoid dồi dào, thể hiện khả năng dọn gốc tự do và ức chế enzyme gây viêm vượt trội trong phòng thí nghiệm. Dù vậy, các chuyên gia lưu ý đây mới là dữ liệu ống nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và người dân tuyệt đối không tự chế hoa tươi để dưỡng da.
Kết hợp phục linh với thuốc lợi tiểu tân dược có thể gây tương tác hiệp đồng nguy hiểm. Sự cộng gộp tác dụng làm tăng đào thải nước và ức chế giữ dịch dễ dẫn đến mất nước quá mức cùng nguy cơ hạ kali máu nghiêm trọng, đòi hỏi người bệnh phải hết sức thận trọng và tham vấn bác sĩ.
Phòng phong chứa các hoạt chất có khả năng kháng viêm và điều hòa miễn dịch trên động vật thí nghiệm, nhưng việc dùng độc vị để trị viêm mũi dị ứng trên người vẫn thiếu bằng chứng lâm sàng xác đáng. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thay thế phác đồ y khoa chuẩn.
Nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất phục linh và hoạt chất acid pachymic có thể cải thiện độ nhạy insulin trên chuột và kích thích tế bào hấp thu đường. Dù vậy, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Nước ép lựu đóng chai giàu polyphenol và chất chống oxy hóa nhưng đã bị lọc bỏ hoàn toàn chất xơ thô cùng các acid béo quý. Trong khi đó, ăn hạt lựu nguyên bản cung cấp trọn vẹn chất xơ, dầu hạt punicic và giúp kiểm soát lượng đường tự nhiên tốt hơn.
Nhiều người lầm tưởng ăn phấn hoa thô có thể chữa khỏi viêm tuyến tiền liệt, nhưng bằng chứng y khoa chỉ ghi nhận hiệu quả giảm triệu chứng ở các chế phẩm chiết xuất phấn hoa chuẩn hóa (cernilton). Phấn hoa thô không thể thay thế thuốc đặc trị và không đem lại tác dụng tương đương.
Ăn một miếng phô mai sau bữa ăn có thể giúp ngừa sâu răng nhờ khả năng kiềm hóa môi trường miệng. Phô mai giữ độ pH mảng bám luôn trên ngưỡng an toàn 5,7, ngăn chặn axit từ đường và cung cấp canxi giúp tái khoáng hóa men răng.
Quả phật thủ ngâm mật ong từ lâu được xem là mẹo dân gian trị ho quen thuộc. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy hỗn hợp này chỉ có tác dụng hỗ trợ làm dịu niêm mạc họng tạm thời nhờ cơ chế của mật ong, không thể thay thế thuốc chữa dứt điểm nguyên nhân gây ho.
Phục long can (đất lòng bếp) theo y học cổ truyền có công dụng chỉ ẩu (chống nôn). Y học hiện đại cho thấy phản xạ nôn liên quan mật thiết đến tổn thương niêm mạc tiêu hóa, nhưng bằng chứng lâm sàng về cơ chế hấp phụ của loại đất này còn rất hạn chế, người dân không nên tự ý dùng.
Rễ cây phòng quỳ chứa nguồn saponin triterpenoid phong phú, tiêu biểu là các dẫn xuất của oleanolic acid và hederagenin. Dù nhiều hoạt chất cho thấy khả năng kháng viêm và độc tế bào ung thư trong ống nghiệm, người dân tuyệt đối không tự ý sử dụng do chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Phèn chua chứa muối nhôm giúp làm se và tắc tạm thời ống tuyến mồ hôi, kiểm soát hiệu quả mồ hôi nách nhẹ đến vừa nhưng chỉ mang tính chất hỗ trợ triệu chứng bề mặt tạm thời chứ không thể điều trị dứt điểm nguyên nhân gây mùi.
Phèn đen chứa hàm lượng polyphenol và hoạt chất kháng khuẩn cao giúp làm dịu sưng đau, nhưng quan niệm thảo dược này chữa khỏi sâu răng, viêm lợi là sai. Thảo mộc chỉ hỗ trợ ức chế vi sinh vật bề mặt, không thể thay thế điều trị nha khoa chuyên sâu.
Hesperidin trong vỏ chi cam chanh nói chung và quả phật thủ nói riêng đã được nhiều nghiên cứu trong ống nghiệm và trên động vật chứng minh có đặc tính kháng viêm, chống oxy hóa rõ rệt. Tuy nhiên, do khả năng hấp thu của hợp chất này còn hạn chế và thiếu các thử nghiệm lâm sàng chuyên sâu, vỏ phật thủ chỉ đóng vai trò hỗ trợ sức khỏe chứ không thể thay thế thuốc chữa bệnh.
Quan niệm uống nước sắc phòng quỳ giúp hạ sốt tức thì là hoàn toàn sai lầm. Hiện chưa có bất kỳ bằng chứng lâm sàng nào chứng minh hiệu quả hạ sốt của thảo dược này trên người. Tự ý dùng nước sắc thô còn tiềm ẩn rủi ro nhiễm độc và gây tan máu nguy hiểm cho sức khỏe.
