Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.286 bài, trang 257 trên 1.465
Nghiên cứu đối chứng ngẫu nhiên cho thấy sự kết hợp giữa tinh dầu bạc hà và dầu caraway dạng viên bao tan trong ruột giúp giảm đáng kể cơn đau thượng vị, cảm giác đầy trướng và nặng bụng ở bệnh nhân khó tiêu chức năng sau 2 đến 4 tuần can thiệp.
Phi điệp kép (*Dendrobium nobile*) chứa nhiều hoạt chất sinh học mạnh nhưng chưa có dữ liệu an toàn trên phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ. Với hàm lượng cao flavonoid và terpenoid tác động lên tim mạch, dược liệu này cũng chống chỉ định hoặc cần thận trọng tối đa ở người rối loạn đông máu, người chuẩn bị bước vào phẫu thuật.
Bôi vôi hay đắp lá chuối non là mẹo dân gian hoàn toàn sai lầm khi xử trí ong vò vẽ đốt, do nọc loài này mang tính kiềm phức tạp chứ không phải axit. Việc tự ý đắp chất lạ dễ gây bỏng hóa chất và nhiễm trùng, làm lỡ thời gian vàng cấp cứu y khoa.
Phá cố chỉ là dược liệu quen thuộc nhưng chứa psoralen với khoảng an toàn hẹp, tiềm ẩn độc tính cho gan và phản ứng bỏng da. Người bệnh gan, người có da nhạy cảm ánh sáng, trẻ nhỏ và người chuẩn bị phẫu thuật cần tránh dùng để ngăn ngừa nguy cơ ngộ độc, bỏng rát và biến chứng chu phẫu.
Phác tiêu (mirabilite) thường được biết đến trong y học cổ truyền để giảm chướng bụng và hỗ trợ tiêu hóa. Nghiên cứu lâm sàng hiện đại cho thấy việc đắp ngoài ổ bụng bằng dược liệu này hỗ trợ giảm viêm, rút ngắn thời gian trung tiện, nhưng tuyệt đối không thể thay thế phác đồ cấp cứu viêm tụy cấp chuẩn.
Phá cố chỉ là vị thuốc Đông y quen thuộc nhưng các nghiên cứu khoa học cảnh báo hoạt chất trong dược liệu này có thể gây hoại tử tế bào gan, viêm gan ứ mật và suy giảm chức năng gan cấp tính, đặc biệt nguy hiểm khi tự ý dùng liều cao hoặc kết hợp cùng các loại thuốc khác.
Dược liệu phong hà (*Dendropanax morbifera*) được biết đến với nhiều hoạt tính sinh học, nhưng hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh tính an toàn trên người. Phụ nữ mang thai, người dị ứng họ Nhân sâm và người sắp phẫu thuật cần tránh sử dụng để phòng ngừa nguy cơ xuất huyết, dị ứng và độc tính chưa kiểm chứng.
Phụ nữ mang thai không nên dùng phác tiêu do nguy cơ tẩy xổ mạnh làm tăng nhu động ruột quá mức, gián tiếp kích thích cơn co tử cung, làm tăng rủi ro dọa sảy thai hoặc sinh non. Mẹ bầu cần thận trọng và tham vấn bác sĩ chuyên khoa thay vì tự ý dùng dược liệu.
Phá cố chỉ chứa lượng lớn psoralen, hoạt chất làm tăng bắt sáng mạnh của da. Tự ý dùng chung dược liệu này với thuốc Tây nhạy cảm ánh sáng như kháng sinh quinolone làm tăng nguy cơ bỏng rát, viêm da nặng và tổn thương tế bào khi tiếp xúc ánh nắng.
Nhiều người truyền tai nhau cách bắt ong vò vẽ châm vào khớp giảm đau, nhưng liệu pháp nọc ong y học chỉ nghiên cứu trên ong mật. Nọc ong vò vẽ chứa độc tính tế bào cực mạnh, có thể gây sốc phản vệ cấp tính, tiêu cơ vân, suy thận đa tạng và tử vong nhanh chóng.
Phác tiêu chứa muối sulfat có thể gây rối loạn điện giải nghiêm trọng nếu dùng chung với thuốc huyết áp và thuốc trợ tim digoxin. Tình trạng hạ kali và magie máu do thuốc tẩy xổ thẩm thấu kết hợp với thuốc lợi tiểu sẽ làm giảm bài tiết digoxin, dẫn đến nguy cơ ngộ độc trợ tim và loạn nhịp nguy hiểm.
Nhiều người e ngại nguy cơ nhiễm độc nhôm dẫn tới bệnh Alzheimer khi dùng phèn chua trong ẩm thực và khử mùi. Nghiên cứu cho thấy hàng rào tiêu hóa tự nhiên ngăn chặn phần lớn nhôm hấp thu vào máu, do đó người khỏe mạnh dùng lượng nhỏ không bị ngộ độc, nhưng người suy thận cần tuyệt đối thận trọng.
Cấy vi sinh phân (FMT) đã trở thành liệu pháp đột phá trong điều trị nhiễm trùng ruột do *Clostridioides difficile* tái phát, nhất là khi kháng sinh mất tác dụng. Dù đem lại tỷ lệ khỏi bệnh cao và ít biến cố nghiêm trọng, đây là thủ thuật y khoa chuẩn hóa cần được bác sĩ chuyên khoa chỉ định khắt khe.
Lời đồn dân gian cho rằng cây phong hà giúp hạ men gan cấp tốc là chưa có căn cứ khoa học xác đáng. Mọi bằng chứng bảo vệ gan hiện nay mới dừng lại ở các thử nghiệm trên mô hình động vật gặm nhấm, hoàn toàn thiếu dữ liệu lâm sàng trên người để kết luận về hiệu quả và mức độ an toàn.
Bakuchiol chiết xuất từ hạt cây phá cố chỉ mang lại hiệu quả giảm nếp nhăn và mờ sắc tố da tương đương retinol 0,5% theo thử nghiệm lâm sàng. Điểm khác biệt lớn nằm ở khả năng dung nạp: bakuchiol dịu nhẹ hơn hẳn, không gây bong tróc, châm chích và nhạy cảm ánh sáng như retinol thông thường.
Phác tiêu (muối natri sulfat tự nhiên) là vị thuốc nhuận tràng thẩm thấu cực mạnh, hoạt động bằng cách giữ nước và làm tăng thể tích lòng ruột để tống xuất phân nhanh chóng. Tuy nhiên, việc lạm dụng khoáng chất này có thể dẫn đến mất nước cấp, tiêu chảy dữ dội và rối loạn điện giải nguy hiểm cho sức khỏe.
Phụ nữ mang thai không nên dùng phong quỳ suối do chưa có bằng chứng an toàn khoa học và nguy cơ kích thích co thắt tử cung nguy hiểm. Mẹ bầu cần tránh xa các loại thảo dược lạ, duy trì lối sống lành mạnh và luôn tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa sản.
So sánh giữa nữ trinh tử sống và chưng rượu cho thấy dạng chưng rượu vượt trội hơn về mặt chiết xuất hoạt chất. Quá trình thủy phân nhiệt ẩm với rượu giúp chuyển hóa specnuezhenide thành salidroside, hoạt chất có khả năng hấp thu tại đường ruột tốt hơn nhiều lần so với dạng sống thô ban đầu.
Lạc tiên tây thường dùng hỗ trợ giấc ngủ nhưng phụ nữ mang thai không nên sử dụng. Dược liệu này kích thích cơ tử cung co bóp trong nghiên cứu tiền lâm sàng và liên quan đến nhiều biến cố sản khoa nghiêm trọng, thiếu dữ liệu an toàn trên thai kỳ.
Phụ nữ mang thai không được dùng nần nghệ do dược liệu này chứa saponin steroid tiềm ẩn nguy cơ kích thích co bóp tử cung gây sảy thai. Thiếu hoàn toàn thử nghiệm lâm sàng chứng minh tính an toàn trên thai phụ, do đó việc tự ý dùng để hạ mỡ máu hay trị đau nhức là chống chỉ định tuyệt đối.
