Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.091 bài, trang 277 trên 1.455
Rễ ngấy tía chứa hàm lượng tannin dồi dào có tác dụng làm se niêm mạc ruột, giúp giảm nhanh số lần đi ngoài trong tiêu chảy cơ năng. Tuy nhiên, dân gian ngộ nhận khi áp dụng bài thuốc này cho kiết lỵ hoặc nhiễm trùng đường ruột nặng, bởi chất chát giữ lại độc tố có thể gây nguy hiểm nghiêm trọng.
Ngọc nữ lá chân vịt thuộc chi Clerodendrum, nhóm thực vật giàu dược tính đang thu hút nhiều nghiên cứu dược lý hiện đại. Dù chứa lượng lớn flavonoid và diterpenoid với tác dụng chống oxy hóa, kháng viêm tiềm năng, phần lớn bằng chứng hiện nay mới dừng ở mức tế bào in vitro và động vật.
Hiện chưa có nghiên cứu độc tính trực tiếp trên người hay tế bào đối với cây Ngọc Nữ Pierre (*Clerodendrum pierreanum*). Dữ liệu tiền lâm sàng từ các loài cùng chi *Clerodendrum* trên chuột cho thấy chiết xuất an toàn ở mức liều thử nghiệm, không gây tổn hại gan thận, nhưng vẫn cần kiểm chứng lâm sàng nghiêm ngặt.
Tinh dầu ngải Ấn Độ thể hiện khả năng kháng khuẩn phổ rộng và chống oxy hóa trong ống nghiệm, nhưng độc tính tế bào và sự thiếu hụt nghiên cứu lâm sàng khiến dược liệu này chưa thể thay thế thuốc kháng sinh trên người.
Uống bột ngọc trai thường được quảng cáo như thần dược làm trắng da từ sâu bên trong. Dù các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ghi nhận khả năng ức chế enzyme tyrosinase và chống oxy hóa, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh việc uống bột ngọc trai thực sự giúp làm trắng da.
Chiết xuất từ ngũ vị tử nam có thể ức chế enzyme gan then chốt CYP3A4, làm chậm quá trình đào thải thuốc statin và thuốc tim mạch. Tình trạng này khiến nồng độ thuốc trong máu tăng cao, tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc và tác dụng phụ nguy hiểm cho người bệnh tim mạch.
Nước sắc ngấy tía thường được dân gian truyền tai dùng để chữa đau nhức xương khớp. Dù khoa học ghi nhận một số hoạt chất trong cây có khả năng kháng viêm và ngăn tiêu xương trong phòng thí nghiệm, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để chứng minh ngấy tía có thể trị khỏi bệnh khớp.
Các chiết xuất từ cây ngọc nữ (*Clerodendrum*) cho thấy khả năng tiêu diệt tế bào ung thư trong ống nghiệm, nhưng điều này hoàn toàn không đồng nghĩa với hiệu quả điều trị khối u trên cơ thể người. Người bệnh không nên tự ý dùng thảo dược thay thế phác đồ y khoa.
Ngũ gia bì gai được đồn thổi giúp trị dứt điểm mất ngủ, nhưng nghiên cứu khoa học cho thấy dịch chiết thảo dược này mới chỉ ghi nhận tác dụng an thần nhẹ và giảm âu lo trên động vật thí nghiệm. Người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị khi chưa có bằng chứng lâm sàng trên người.
Chiết xuất từ lá và rễ cây ngọc nữ lá chân vịt thể hiện khả năng giảm phản ứng viêm và bảo vệ tế bào rõ rệt trên mô hình thí nghiệm và động vật. Dù vậy, hiện vẫn chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người để chứng minh tính hiệu quả và mức độ an toàn.
Uống trà lá ngấy chữa tiêu chảy là kinh nghiệm dân gian có cơ sở nhờ hàm lượng tannin cao giúp làm săn se niêm mạc và giảm tiết nước ở đại tràng. Tuy nhiên, uống quá đặc hoặc lạm dụng có thể kích ứng dạ dày, tiềm ẩn nguy cơ tổn thương gen tế bào nếu tự ý dùng liều cao.
Ngũ vị tử nam là vị thuốc dân gian quen thuộc nhưng tiềm ẩn hoạt tính sinh học mạnh. Các nghiên cứu thực nghiệm cảnh báo độc tính trên tế bào gan và phôi thai, do đó người có hội chứng nhiệt thịnh, người đang viêm loét dạ dày tiến triển và người chuẩn bị phẫu thuật cần hết sức thận trọng và tránh tự ý sử dụng.
Phụ nữ mang thai không nên uống ngọc nữ biển do dược liệu này hoàn toàn thiếu nghiên cứu lâm sàng về độ an toàn trên thai kỳ. Các hợp chất glucoside tự nhiên trong cây có thể tiềm ẩn nguy cơ kích thích co thắt tử cung, gây hại cho phôi thai và đe dọa sự phát triển khỏe mạnh của thai nhi.
Nhiều lời đồn cho rằng ngọc nữ lá chân vịt có thể chữa khỏi các bệnh về gan, giúp hạ men gan nhanh chóng. Dù nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chi thực vật này chứa chất chống oxy hóa tiềm năng, chưa có bằng chứng thử nghiệm trên người chứng minh hiệu quả chữa bệnh; người dân không được tự ý bỏ thuốc.
Quan niệm uống trà rễ ngấy tía giúp thanh nhiệt, giải độc gan tức thì là sai lầm. Cảm giác nhẹ nhõm thực chất chỉ là phản xạ lợi tiểu nhẹ do bù nước. Dược lý hiện đại cho thấy các hoạt chất chống oxy hóa tự nhiên cần thời gian dài để bảo vệ tế bào gan, hoàn toàn không có tác dụng thanh lọc cấp tốc.
Nhiều người tin rằng ăn ngẩu pín giúp bổ sung testosterone nhằm tăng cường bản lĩnh phái mạnh. Tuy nhiên, khoa học chứng minh hormone testosterone tự nhiên gần như bị phân hủy hoàn toàn tại ruột và gan qua quá trình chuyển hóa bước một, khiến lượng vào máu không đáng kể và không mang lại hiệu quả tăng hormone như đồn thổi.
Nhiều người tin ngẩu pín bò vượt trội về khả năng bồi bổ sinh lý so với gân bò thông thường. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy cả hai đều cấu tạo từ mô liên kết giàu collagen, không có sự chênh lệch thần kỳ về giá trị sinh học, trong khi gân bò có chi phí kinh tế hơn rất nhiều.
Nhiều người truyền tai nhau cách dùng ngải đắng để tẩy giun sán tự nhiên thay cho thuốc Tây. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy ngải đắng chỉ mới được thử nghiệm diệt ký sinh trùng trong ống nghiệm và trên động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người; tự ý dùng thảo dược này còn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp và tổn thương thần kinh.
Uống trà lá ngấy hương cùng lúc với thuốc hạ đường huyết tiềm ẩn nguy cơ tụt đường huyết quá mức. Nghiên cứu cho thấy dịch chiết chi ngấy (*Rubus*) ức chế mạnh mẽ enzyme tiêu hóa tinh bột alpha-glucosidase và kích thích tiết insulin, dễ tạo tác dụng hiệp đồng nguy hiểm khi dùng chung thuốc điều trị.
Ngải thơm là loại thảo mộc chứa các hợp chất có khả năng ức chế tiểu cầu và kéo dài thời gian đông máu. Việc dùng dịch chiết ngải thơm liều cao có thể gây nguy cơ xuất huyết nguy hiểm, đặc biệt ở người sắp phẫu thuật, người đang uống thuốc chống đông hoặc người có rối loạn chảy máu.
