Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.381 bài, trang 312 trên 1.470
Hiện chưa có bằng chứng khoa học xác nhận alkaloid conessine trong mộc hoa trắng gây hạ huyết áp hay ức chế thần kinh trên động vật. Nghiên cứu hiện tại chủ yếu ghi nhận khả năng chống oxy hóa và bảo vệ thận; người dùng cần thận trọng, không tự ý dùng quá liều khi chưa có chỉ dẫn y khoa.
Hạt mắc mật chứa nhiều hoạt chất sinh học đậm đặc có hoạt tính ức chế men thần kinh và gây độc tế bào trong các thử nghiệm khoa học. Dù thịt quả là gia vị thơm ngon, việc nhai nát số lượng lớn nhân hạt tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc, người dùng chỉ nên dùng thịt quả và nhả bỏ hạt.
Cây mặt quỷ thường được truyền tai dùng để chữa mụn nhọt, mẩn ngứa, song y học hiện đại chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người. Các dữ liệu khoa học hiện nay mới dừng lại ở mô hình tiền lâm sàng, cho thấy chiết xuất thực vật chi này có hoạt tính ức chế vi khuẩn tụ cầu và giảm các chất trung gian gây viêm.
Mộc hoa trắng từ lâu được dùng trong y học cổ truyền để trị tiêu chảy và lỵ amip. Vỏ và hạt cây chứa hoạt chất chính conessine cùng nhiều alkaloid steroid. Dù y học cổ truyền ghi nhận tác dụng trị lỵ, dữ liệu khoa học thực nghiệm hiện tại chủ yếu tập trung vào cơ chế kháng khuẩn và ức chế bơm tống thuốc.
Tự ý giã thân lá cây mặt quỷ đắp mụn nhọt ngoài da tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc kích ứng và dị ứng nặng, nhất là ở người có cơ địa nhạy cảm. Thảo mộc tự nhiên không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối, việc dùng bừa bãi có thể khiến tổn thương da bội nhiễm nghiêm trọng.
Mộc hương từ lâu đã được xem là "khắc tinh" của chứng đau dạ dày trong dân gian. Dù khoa học xác nhận các hợp chất sesquiterpene lactone trong rễ cây có tác dụng kháng viêm và bảo vệ niêm mạc, hầu hết bằng chứng hiện nay mới dừng ở mức tiền lâm sàng trên động vật chứ chưa thể thay thế thuốc điều trị ở người.
Nhiều người tin rằng rễ mật nhân ngâm rượu giúp bồi bổ sinh lực nam giới vượt trội, nhưng giới khoa học chỉ ra rễ thô ngâm rượu tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc ethanol, lẫn tạp chất và khó kiểm soát hàm lượng hoạt chất eurycomanone so với dạng cao chiết chuẩn hóa.
Nhiều người dùng thảo dược như cây mặt quỷ để hỗ trợ tiêu hóa hoặc giải độc, nhưng lo ngại nguy cơ hại gan và tiêu chảy kéo dài. Hiện chưa có dữ liệu thử nghiệm lâm sàng xác lập hiệu quả hay độ an toàn của cây mặt quỷ, việc dùng thảo dược không kiểm soát luôn tiềm ẩn rủi ro tiêu hóa và độc tính gan.
Quả mắc coọc dại thường được người dân vùng cao dùng để chữa ho và hạ sốt. Dù các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ghi nhận hoạt tính làm giãn cơ khí quản và an thần nhẹ, khoa học hiện đại vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh loại quả này có khả năng hạ sốt như lời đồn.
Uống rượu mật rắn, mật trăn không mang lại hiệu quả bồi bổ như lời đồn mà tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng. Dữ liệu y khoa ghi nhận việc nuốt mật rắn có thể gây tổn thương gan cấp tính, suy thận khởi phát muộn dẫn đến tử vong, đồng thời gia tăng nguy cơ nhiễm ký sinh trùng tấn công mô gan.
Cây mắm biển có khả năng hút và tích lũy hàm lượng cao kim loại nặng độc hại như chì, cadimi từ bùn ngập mặn ô nhiễm. Việc người dân tự ý thu hái lá hoặc rễ mắm tự nhiên về sắc làm thuốc tiềm ẩn rủi ro ngộ độc mạn tính, tổn thương nghiêm trọng đến gan và thận.
Cây mặt quỷ thuộc cùng chi Morinda (họ Cà phê - Rubiaceae) với cây nhàu và ba kích. Các loài cây này đều sở hữu nhóm hoạt chất anthraquinone đặc trưng, đem lại nhiều tiềm năng sinh học giá trị nhưng vẫn đòi hỏi sự cẩn trọng khi sử dụng để tránh nguy cơ tác dụng phụ.
Dầu hạt mẫu đơn tử ban giàu acid alpha-linolenic (ALA) vượt trội hơn nhiều loại dầu thực vật thông thường. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở phân tích thành phần hóa học và sinh học phân tử thực vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả hạ mỡ máu trên người.
Tinh dầu lá mắc mật thể hiện hoạt tính kháng khuẩn và kháng nấm rõ rệt trong các thử nghiệm ống nghiệm nhờ chứa các hợp chất tự nhiên như myristicin, terpinolene. Dù vậy, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Chiết xuất mật bò (ox bile) chứa muối mật tự nhiên giúp hỗ trợ tiêu hóa chất béo và vi chất tan trong dầu ở người suy giảm bài tiết mật nghiêm trọng. Tuy nhiên, người đã cắt túi mật không nên tự ý sử dụng nếu không có chỉ định y khoa, do nguy cơ làm bùng phát tiêu chảy xuất tiết nặng.
Nhiều người truyền tai nhau uống mật ong để "tráng" dạ dày, giảm cảm giác ợ chua, nóng rát do trào ngược. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy đây phần lớn là giả thuyết cơ học; mật ong tự nhiên trôi rất nhanh qua thực quản và chưa có thử nghiệm lâm sàng độc lập quy mô lớn nào chứng minh hiệu quả điều trị của riêng nó.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất từ cây mặt quỷ có đặc tính kháng viêm mạnh mẽ, trong khi các loài cùng chi giúp chống oxy hóa và cải thiện men gan trên động vật. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Bôi mật gấu lên da để làm tan bầm tím là thói quen dân gian nguy hiểm. Chưa có bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả này, trong khi nghiên cứu cho thấy dịch mật từ gấu nuôi thường nhiễm các vi khuẩn như Enterococcus, Streptococcus và E. coli, dễ dẫn đến viêm mô tế bào, áp xe dưới da.
Cây mắm biển chứa nhiều hoạt chất sinh học quý có tác dụng chống oxy hóa, kháng khuẩn và ức chế tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các dữ liệu này mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm in vitro và trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả điều trị trên người.
Lá mặt quỷ thường được dân gian dùng đắp mụn nhọt, nhưng nghiên cứu khoa học hiện chỉ ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa và kháng khuẩn của dịch chiết lá trên ống nghiệm. Chưa có bằng chứng lâm sàng nào chứng minh lá mặt quỷ chữa khỏi mụn nhọt do tụ cầu vàng ở người.
