Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.381 bài, trang 320 trên 1.470
Phụ nữ mang thai không nên ăn mướp đắng do các nghiên cứu thực nghiệm trên động vật cho thấy dịch chiết mướp đắng và hoạt chất momorcharin có thể ức chế sự làm tổ của phôi, cản trở phát triển niêm mạc tử cung và làm tăng nguy cơ dị tật thai.
Mạy chỉ chăm được dân gian dùng trị nhức mỏi xương khớp. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học tiền lâm sàng hiện nay cho thấy chiết xuất loài cây này chủ yếu có hoạt tính độc tế bào và kháng khuẩn, chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả giảm đau khớp ở người.
Hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng kiểm chứng nào khẳng định tính an toàn của mạch môn đông đối với thai kỳ. Phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng vị thảo dược này trên diện rộng, mà cần tham vấn trực tiếp bác sĩ chuyên môn để bảo đảm an toàn cho mẹ và bé.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước xơ mướp khía để trị đau nhức và tiêu viêm, nhưng khoa học thực tế ra sao? Dù chiết xuất mướp khía cho thấy tiềm năng kháng viêm, giảm đau trong phòng thí nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả chữa bệnh trên người, do đó người dân không nên tự ý dùng thay thuốc.
Nhiều người mách nhau đun nước xơ mướp già uống để thanh nhiệt, giải độc cơ thể. Tuy nhiên, các nghiên cứu hóa sinh cho thấy chất chống oxy hóa tập trung chủ yếu ở quả mướp non, trong khi xơ mướp già phần lớn chỉ còn cấu trúc chất xơ thô ráp, không mang lại hiệu quả thanh nhiệt vượt trội như đồn đại.
Lá mơ lông nướng trứng là mẹo dân gian quen thuộc trị tiêu chảy, kiết lỵ. Dưới góc độ khoa học, chiết xuất lá mơ cho thấy khả năng kháng viêm và điều hòa co thắt trên mô hình động vật, nhưng bằng chứng thử nghiệm lâm sàng trên người vẫn còn hạn chế. Người bệnh cần hiểu đúng để áp dụng an toàn.
Nhiều phụ huynh dùng mạch nha với hy vọng kích thích con ăn ngon miệng, nhưng các nghiên cứu hiện tại chưa chứng minh hiệu quả trị biếng ăn của dược liệu này. Việc lạm dụng carbohydrate hấp thu nhanh còn có thể gây no ảo, ức chế cơn đói tự nhiên và tiềm ẩn nguy cơ dị ứng đạm ở trẻ nhỏ.
Móc mèo xanh thường được lưu truyền như bài thuốc dân gian trị sốt, giảm đau và an thần. Tuy nhiên, các bằng chứng y khoa hiện tại chỉ giới hạn ở mức tiền lâm sàng, chưa thử nghiệm trên người. Bốn nhóm đối tượng gồm phụ nữ mang thai, người huyết áp thấp, người suy giảm chức năng gan thận và trẻ nhỏ cần tránh dùng để ngăn ngừa nguy cơ ngộ độc.
Người bệnh tiểu đường nên hạn chế tối đa hoặc tránh dùng mạch nha. Chứa hàm lượng lớn đường maltose chuyển hóa rất nhanh thành glucose tự do, mạch nha dễ gây ra các đợt tăng đường huyết đột biến sau ăn, cản trở việc kiểm soát chỉ số HbA1c và làm gia tăng nguy cơ biến chứng mạch máu.
Sơ chế và bảo quản thân cây mạ mân không đúng cách dễ khiến dược liệu nhiễm nấm mốc sinh độc tố aflatoxin, tác nhân hàng đầu gây hoại tử tế bào gan và ung thư gan. Để phòng ngừa, dược liệu cần được làm khô nhanh chóng, đưa hoạt độ nước về mức an toàn và bảo quản kín khí nơi khô mát.
Mạch nha là chế phẩm tự nhiên giàu chất chống oxy hóa nhưng không hoàn toàn vô hại nếu dùng kéo dài. Người mắc bệnh celiac, người đái tháo đường hoặc có bệnh lý nền cần thận trọng trước nguy cơ dị ứng đạm lúa mạch, biến động đường huyết và tạp nhiễm độc tố nấm mốc từ mầm hạt không đạt chuẩn.
Các thử nghiệm trong ống nghiệm cho thấy hợp chất tinh chế từ lá mùng quân có khả năng ức chế tụ cầu vàng, nhưng dịch chiết vỏ thân lại không thể hiện tác dụng kháng khuẩn đáng kể so với kháng sinh chuẩn. Người dân không nên dùng vỏ hay rễ cây để tự chữa trị các bệnh nhiễm trùng.
Chiết xuất saponin từ mạch môn đông cho thấy tiềm năng bảo vệ cơ tim rõ rệt trên mô hình chuột và tế bào trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả này ở người, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thay thế thuốc điều trị.
Các nghiên cứu dược lý hiện đại ghi nhận hoạt chất ruscogenin và ophiopogonin D trong mạch môn đông có tiềm năng chống viêm và làm giảm phù nề mô hô hấp. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu khoa học hiện hành mới chỉ được thực hiện trên động vật và tế bào in vitro, người bệnh chỉ nên dùng thảo dược này như biện pháp hỗ trợ với lượng vừa phải.
Quả mùng quân chứa nhiều hợp chất tự nhiên như polyphenol, flavonoid và tannin, thể hiện khả năng dọn gốc tự do rõ rệt trong các thử nghiệm ống nghiệm. Dù tiềm năng chống oxy hóa được khoa học bước đầu ghi nhận, người dùng chỉ nên xem mùng quân là loại trái cây bổ sung dinh dưỡng và cần thưởng thức ở mức độ vừa phải.
Hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh chiết xuất lá mướp ta (*Luffa aegyptiaca*) có tác dụng bảo vệ gan hay hạ men gan. Các thử nghiệm tiền lâm sàng ghi nhận khả năng chống oxy hóa và giảm tổn thương gan mới chỉ thực hiện trên mướp khía và mướp gai ở chuột, chưa có thử nghiệm trên người.
Ăn đậu bắp không phải là nguyên nhân chính gây sỏi thận ở người bình thường. Bằng chứng khoa học cho thấy oxalat từ chế độ ăn chỉ làm tăng nhẹ nguy cơ ở một số nhóm người ăn thiếu canxi, trong khi lượng canxi nạp vào cơ thể và sức khỏe hệ vi sinh đường ruột mới là yếu tố quyết định.
Hạt mướp đắng chứa glycoside vicine – hoạt chất có thể kích hoạt cơn tan máu cấp tính, gây vàng da và suy thận nghiêm trọng ở người thiếu men G6PD. Người mang gen bệnh cần loại bỏ triệt để hạt khi chế biến món ăn này để bảo vệ tính mạng.
Nước ép mướp đắng tươi hay dạng nấu chín đều giữ lại các hoạt chất sinh học quý như charantin, hợp chất giống insulin và polysaccharide. Dù dạng tươi bảo toàn cấu trúc phân tử tự nhiên, dạng nấu chín lại giúp giảm vị đắng, dễ tiêu hóa và hòa tan các polysaccharide có lợi mà không gây kích ứng dạ dày.
Mướp ta là món ăn dân dã tốt cho sức khỏe, nhưng người bệnh tiểu đường đang dùng metformin hoặc tiêm insulin cần thận trọng. Việc lạm dụng mướp lượng lớn hoặc uống nước ép đậm đặc có thể tạo ra tương tác hiệp đồng, làm tăng tác dụng của thuốc và dẫn tới nguy cơ tụt đường huyết quá mức nguy hiểm.
