Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.591 bài, trang 426 trên 1.480
Ăn khoảng 40 g đến 44 g (tương đương 1 đến 1,5 ounce hay một nắm tay) hạt dẻ cười mỗi ngày là khẩu phần tối ưu. Định lượng này giúp cơ thể hấp thu trọn vẹn chất béo lành mạnh, vitamin và khoáng chất, đồng thời hỗ trợ kiểm soát đường huyết và mỡ máu mà không gây tăng cân.
Hạt diêm mạch (quinoa) chứa đủ các axit amin thiết yếu đáp ứng tiêu chuẩn dinh dưỡng người trưởng thành của FAO, trở thành nguồn đạm thực vật chất lượng cao. Tuy nhiên, khả năng hấp thu và hàm lượng đạm thực tế không thể thay thế hoàn toàn thịt nếu không kết hợp đa dạng thực phẩm.
Nhiều người lo ngại dầu hướng dương chứa lượng omega-6 cao sẽ gây viêm và ảnh hưởng xấu tới sức khỏe. Tuy nhiên, các nghiên cứu lâm sàng trên người trưởng thành cho thấy tiêu thụ linoleic acid ở mức thông thường không làm tăng các dấu ấn viêm, nhờ sự cân bằng của vitamin E và các chất chống oxy hóa tự nhiên.
Hạt carom (ajwain) chứa các hoạt chất có khả năng hỗ trợ giãn phế quản và giảm ho trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng cho thấy tác dụng của carom chậm, hiệu lực thấp hơn thuốc tân dược và hoàn toàn không thể thay thế bình xịt cắt cơn hen cấp tính.
Hán phòng kỷ là vị thuốc y học cổ truyền quen thuộc, nhưng việc tự ý sắc uống dài ngày tiềm ẩn nguy cơ tổn thương nghiêm trọng tế bào gan và thận do độc tính tích lũy. Người bệnh cần cảnh giác trước nguy cơ nhầm lẫn dược liệu và không được tự ý sử dụng khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.
Hương nhu trắng chứa hàm lượng lớn eugenol, hoạt chất có khả năng ức chế ngưng tập tiểu cầu. Khi dùng chung với thuốc chống đông máu hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu, sự cộng hưởng này làm suy giảm cơ chế đông máu tự nhiên, gia tăng đáng kể nguy cơ xuất huyết khó cầm nguy hiểm tính mạng.
Ngộ độc gossypol từ hạt bông thô chưa qua khử độc là mối nguy y tế nghiêm trọng. Hợp chất polyphenol tự nhiên này có thể gây tổn thương gan, hạ kali máu dẫn đến yếu cơ, suy hô hấp, tan máu và chán ăn kéo dài do ức chế enzym màng tế bào và phá hủy chức năng ty thể.
Diêm mạch (quinoa) và gạo lứt đều là tinh bột nguyên cám, nhưng thử nghiệm tiêu hóa cho thấy diêm mạch ức chế hấp thu đường tốt hơn gạo lứt. Gạo lứt hỗ trợ giảm cân nhưng không làm giảm đường huyết lúc đói lâu dài, trừ khi dùng dạng nảy mầm.
Xạ hương tự nhiên là phức hợp sinh học chứa protein và steroid, trong khi xạ hương nhân tạo chủ yếu chứa hoạt chất muscone tổng hợp. Cả hai đều có tác dụng bảo vệ mạch máu và kháng viêm, nhưng muscone nhân tạo cần kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ đồng phân quang học để phòng ngừa độc tính cho tim mạch.
Cây hành đen (Schisandra chinensis) có nguy cơ cao tương tác với thuốc tây. Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh các hoạt chất trong dược liệu này ức chế mạnh hệ enzym gan CYP450 và UGT, làm chậm chuyển hóa và tăng độc tính của thuốc hạ sốt giảm đau, thuốc an thần nếu tự ý phối hợp.
Nhiều người chọn trà lá hương diệp để thư giãn và kỳ vọng cải thiện chuyển hóa. Dù nghiên cứu bước đầu trên chuột cho thấy dịch hãm lá giúp tăng khả năng chống oxy hóa ở huyết tương và phổi, nhưng hiện vẫn hoàn toàn thiếu vắng các thử nghiệm lớn trên người về tác dụng biến dưỡng.
Nhiều người tìm đến trà hương nhu tía (Tulsi) với hy vọng giảm căng thẳng và hạ mức cortisol. Tuy nhiên, các bằng chứng lâm sàng trên người hiện nay còn rất khiêm tốn, tác dụng điều hòa hormone stress và giảm lo âu chủ yếu mới được ghi nhận trong các thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật.
Hạ khô thảo là vị thuốc thanh nhiệt quen thuộc, nhưng sắc uống hằng ngày với liều lượng quá mức có thể gây kích ứng đường tiêu hóa. Mức liều an toàn chuẩn mực theo dược điển là từ 9 đến 15g khô mỗi ngày, người dùng không nên tự ý sắc quá đặc hay lạm dụng liên tục kéo dài.
Nghiên cứu tiền lâm sàng trên chuột cho thấy chiết xuất húng chanh có khả năng kích thích tiết insulin, phục hồi mô tụy và hạ đường huyết rõ rệt. Tuy nhiên, do chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thuốc điều trị nhằm tránh nguy cơ tụt đường huyết quá mức.
Phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng hạt carom, đặc biệt là dạng tinh dầu cô đặc. Hiện chưa có nghiên cứu chứng minh hạt carom an toàn cho thai phụ. Các dữ liệu tiền lâm sàng cho thấy thảo mộc này chứa thymol nồng độ cao, có độc tính tế bào và gây biến đổi trương lực cơ, tiềm ẩn rủi ro cho thai kỳ.
Ăn hạnh nhân không gây béo như nhiều người lo ngại nhờ cấu trúc thành tế bào hạt hoạt động như lớp màng chắn tự nhiên. Rào cản này ngăn cản enzym tiêu hóa tiếp cận một phần chất béo, khiến lượng calo thực tế hấp thu vào cơ thể thấp hơn khoảng 20% so với con số ghi trên nhãn dinh dưỡng.
Một nắm hạt hướng dương khoảng 30g cung cấp gần 50% nhu cầu vitamin E khuyến nghị hàng ngày ở dạng alpha-tocopherol tự nhiên dễ hấp thu. Tuy nhiên, người dùng cần kiểm soát lượng ăn vừa phải để tránh nạp thừa calo từ nguồn chất béo thực vật này.
Nhiều người tin rằng ngâm hạnh nhân qua đêm giúp loại bỏ axit phytic và tăng hấp thu vi chất. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học khẳng định việc ngâm hạt chỉ làm giảm phytate không đáng kể, không cải thiện sinh khả dụng của khoáng chất và thậm chí có thể gây đầy hơi nhiều hơn.
Dầu hạt bông chứa lượng chất béo bão hòa palmitic acid tự nhiên khá cao, có thể chiếm tới hơn 20-30% tổng lượng chất béo. Tỷ lệ chất béo bão hòa này khiến người có bệnh lý tim mạch, xơ vữa động mạch hoặc rối loạn lipid máu cần hết sức thận trọng khi đưa vào chế độ ăn.
Hùng hoàng (As4S4, đỏ cam) và Thư hoàng (As2S3, vàng) là hai khoáng vật chứa asen sulfide có cấu trúc khác biệt. Nhờ dạng sulfide ít tan, độc tính cấp của chúng thấp hơn thạch tín vô cơ tan nhanh, nhưng việc tự ý dùng đường uống vẫn gây tích tụ asen, tổn hại nặng nề cho gan, thận và hệ thần kinh.
