Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.521 bài, trang 459 trên 1.477
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy một số alkaloid trong vỏ cây gáo có khả năng ức chế ký sinh trùng sốt rét trong ống nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người, dịch chiết nước truyền thống lại ít hiệu quả, nên việc tự ý sắc vỏ cây uống trị bệnh tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc và biến chứng nguy hiểm.
Dân gian thường dùng hạt giổi để trị đầy bụng, khó tiêu. Nghiên cứu dược lý thực nghiệm trên động vật cho thấy chiết xuất chi Giổi (*Magnolia*) có khả năng kích thích nhu động ruột, giảm lưu đọng dạ dày, nhưng hiện vẫn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người; do đó chỉ nên dùng như gia vị vừa phải.
Chiết xuất hạt nho chứa nhiều chất chống oxy hóa proanthocyanidins có lợi cho tim mạch, nhưng bằng chứng khoa học chứng minh khả năng giảm phù trực tiếp ở người suy giãn tĩnh mạch chi dưới hiện còn rất hạn chế. Người bệnh cần thận trọng, không nên xem đây là biện pháp thay thế điều trị y khoa.
Nước sắc vỏ gáo vàng được truyền miệng giúp hạ sốt nhanh, nhưng khoa học hiện chỉ mới ghi nhận hoạt tính kháng ký sinh trùng sốt rét trong ống nghiệm, chưa chứng minh hiệu quả hạ thân nhiệt trên người. Việc tự ý đun sắc còn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm độc tế bào từ các hợp chất tự nhiên.
Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm xác nhận chiết xuất cây gai có khả năng ức chế các chất gây viêm và giảm phù nề thực nghiệm trên tế bào và chuột. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng lại ở quy mô tiền lâm sàng, chưa có thử nghiệm trên người và không thể thay thế phác đồ điều trị y tế.
Giáng hương và đàn hương đỏ cùng thuộc chi *Pterocarpus* nhưng khác biệt về dược tính. Đàn hương đỏ chứa hoạt chất santalin và pterostilbene có tác dụng kháng viêm, chống oxy hóa đã được ghi nhận trong y học cổ truyền, trong khi giáng hương chủ yếu được nghiên cứu về hệ gen và gỗ quý.
Cây gáo tròn (*Adina pilulifera*) và cây gáo vàng (*Nauclea orientalis*) là hai loài thảo dược thuộc hai chi hoàn toàn khác nhau, sở hữu thành phần hóa học và dữ liệu an toàn riêng biệt. Người dân tuyệt đối không nên dùng lẫn lộn hai loài này, chỉ nên dùng lượng vừa phải và cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
Găng trắng là thảo dược quen thuộc trong dân gian, tuy nhiên các hợp chất saponin có trong thực vật nói chung tiềm ẩn nguy cơ kích ứng niêm mạc tiêu hóa, gây chướng bụng và tiêu chảy. Người có bệnh lý dạ dày, phụ nữ mang thai cần thận trọng vì chưa có bằng chứng an toàn trên các nhóm đối tượng này.
Uống nước sắc vỏ gáo tròn chung với thuốc tây có thể gây tương tác dược động học bất lợi. Các hoạt chất từ thảo mộc có nguy cơ làm cản trở hấp thu qua niêm mạc ruột hoặc làm thay đổi hoạt tính enzyme gan CYP450, khiến thuốc điều trị bị giảm tác dụng hoặc tăng độc tính nguy hiểm.
Nghiên cứu cho thấy dịch chiết cây gai kim (*Barleria prionitis*) có hoạt tính kháng lại vi khuẩn khoang miệng và giúp giảm mảng bám răng tương đương dung dịch súc miệng chuẩn. Dẫu vậy, thảo dược này chỉ đóng vai trò hỗ trợ phòng ngừa và không thể chữa khỏi các tổn thương răng đã hình thành.
Cây gáo tròn được dùng trong một số bài thuốc dân gian nhưng chưa có đủ nghiên cứu an toàn trên người. Để tránh nguy cơ độc tính tiềm ẩn cho gan và thận, phụ nữ mang thai, người đang cho con bú, người suy nhược và người có bệnh gan thận tuyệt đối không nên tự ý sử dụng.
Nhiều người chuộng kẹo dẻo giấm táo vì vị ngọt dễ ăn và tiện lợi, song chúng thường chứa nhiều đường bổ sung và có hàm lượng axit axetic thấp hơn hàng chục lần so với dạng lỏng được dùng trong các nghiên cứu lâm sàng.
Nhiều lời đồn cho rằng vỏ cây gáo vàng có thể chữa đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng lại ở thử nghiệm tế bào về khả năng chống oxy hóa da của chi Neonauclea, hoàn toàn chưa có nghiên cứu chứng minh tác dụng giảm đau trên người.
Gum Guggul là dược liệu tự nhiên được nhiều người tìm kiếm để hỗ trợ hạ mỡ máu và tim mạch. Tuy nhiên, do tác động mạnh lên chuyển hóa, chức năng tiểu cầu và nội tiết, phụ nữ có thai, người sắp phẫu thuật và bệnh nhân nhạy cảm hormon cần thận trọng tuyệt đối để tránh biến cố nguy hiểm.
Nhiều người có thói quen sắc nước vỏ gáo uống dài ngày để chữa bệnh theo kinh nghiệm dân gian mà không biết rõ độc tính. Dược liệu thô chưa chuẩn hóa tiềm ẩn rủi ro rất lớn do ranh giới giữa liều tác dụng và ngưỡng độc hẹp, thiếu các dữ liệu an toàn lâm sàng trên người.
Nhiều lời đồn cho rằng chiết xuất gáo tròn giúp bảo vệ gan, nhưng hiện chưa có nghiên cứu khoa học lâm sàng nào chứng minh điều này. Dữ liệu bảo vệ tế bào gan hiện tại chỉ ghi nhận trên các thảo dược khác ở giai đoạn tiền lâm sàng trên chuột và tế bào, người dân cần cẩn trọng tránh tự ý sử dụng.
Gà ác tiềm từ lâu được xem là vị thuốc bổ huyết hàng đầu, nhưng khoa học thực nghiệm hiện chưa có bằng chứng cho thấy peptide gà ác kích thích tạo máu. Món ăn này thực chất là nguồn cung cấp dồi dào axit amin và chất béo có lợi cho sức khỏe tổng thể.
Nhiều người tin guarana là chất tăng lực tự nhiên vô hại, nhưng thực chất hạt của nó chứa lượng caffeine đậm đặc gấp 4 lần hạt cà phê. Nguồn gốc thảo dược không giúp guarana loại trừ các nguy cơ ngộ độc tim mạch hay rối loạn nhịp tim khi người dùng lạm dụng hoặc gặp sản phẩm ghi nhãn mập mờ.
Nhiều lời đồn cho rằng cây gáo vàng có công dụng giải độc và điều trị dứt điểm các bệnh về gan. Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định chưa có bất kỳ nghiên cứu lâm sàng nào chứng minh hiệu quả bảo vệ gan của loài cây này, việc tự ý dùng có thể gây nguy cơ tổn thương gan nặng thêm.
Phân tích phòng thí nghiệm cho thấy thịt ức gà ác chứa lượng peptide chống oxy hóa carnosine cao gấp 1,8 lần gà thông thường. Về hàm lượng sắt, phần thịt đùi của gà ta lẫn gà ác luôn chứa nhiều sắt hem hơn thịt ức, mang đến giá trị dinh dưỡng riêng biệt tùy cách chọn bộ phận thịt.
