Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.496 bài, trang 470 trên 1.475
Dương hòe (*Robinia pseudoacacia*) và hoa hòe ta (*Styphnolobium japonicum*) là hai loài cây khác nhau. Hoa hòe ta chứa hàm lượng rutin và chất chống oxy hóa vượt trội, có tác dụng hỗ trợ mao mạch, trong khi dương hòe là cây ngoại lai xâm lấn, chưa có bằng chứng thay thế được hoa hòe dược liệu.
Dền gai mọc hoang thường được coi là rau sạch tự nhiên, nhưng các nghiên cứu khoa học cho thấy loài cây này hút cực mạnh kim loại nặng như chì, cadmi từ đất ô nhiễm. Việc tự ý thu hái dền dại ven đường, bãi rác tiềm ẩn rủi ro ngộ độc mạn tính nguy hiểm cho sức khỏe.
Hạt cây dầu mè (cọc rào) chứa độc tố nguy hiểm gồm curcin và phorbol ester, có thể gây ngộ độc cấp tính với triệu chứng nôn mửa dữ dội, đau bụng và li bì ở người ăn phải. Trẻ em là đối tượng dễ gặp nạn nhất khi tiếp xúc với loài cây này.
Bài thuốc dân gian dùng lá dầu mè (cây cọc rào) trị ghẻ và ngứa ngoài da hoàn toàn chưa có bằng chứng thử nghiệm lâm sàng trên người. Việc tự ý đắp lá hoặc nhựa mủ tươi lên da còn tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc kích ứng, bỏng rát và bội nhiễm nghiêm trọng.
Dọt sành (*Pavetta indica*) là cây bụi họ Cà phê được y học cổ truyền ghi nhận nhiều công dụng, song việc tự ý hái ngâm sắc tại nhà tiềm ẩn nhiều hiểm họa. Người dùng dễ nhầm lẫn với cây có độc cùng họ, dùng sai dung môi chiết xuất hoặc ngộ độc liều lượng khi chưa có chỉ định chuyên môn.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy bột dế mèn cung cấp chất xơ chitin hoạt động như một prebiotic, giúp tăng sinh lợi khuẩn đường ruột gấp 5,7 lần và hỗ trợ giảm viêm. Dù vậy, dữ liệu lâm sàng hiện mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm quy mô nhỏ trên người khỏe mạnh.
Phụ nữ mang thai không nên ăn hay uống dền gai. Kinh nghiệm y học cổ truyền cảnh báo dền gai có thể kích thích sảy thai, trong khi y học hiện đại vẫn thiếu hoàn toàn dữ liệu an toàn thai kỳ, kèm rủi ro tích tụ kim loại nặng từ môi trường hoang dại.
Hạt dẻ Trùng Khánh bùi ngậy là món ăn vặt hấp dẫn, nhưng người mắc suy thận mạn tiến triển cần thận trọng khi tiêu thụ lượng lớn. Thận suy giảm chức năng đào thải kali kết hợp với thuốc điều trị tim mạch có thể gây tăng kali máu đột ngột, dẫn đến loạn nhịp tim và nguy cơ ngừng tim nguy hiểm.
Dầu hạt dền đuôi chồn chứa hàm lượng squalene thực vật vượt trội và thể hiện khả năng chống oxy hóa tốt trong ống nghiệm. Tuy nhiên, các lời đồn thổi về việc loại dầu này có thể chữa bệnh tim mạch hay làm sạch mạch máu hoàn toàn chưa có bằng chứng lâm sàng xác thực trên người.
Chiết xuất từ dền gai chứa nhiều flavonoid, polyphenol và terpenoid, đã được chứng minh có tác dụng kháng viêm, giảm đau và chống oxy hóa trên các mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở mức tiền lâm sàng, người dùng không nên xem dền gai là thuốc chữa bệnh thay thế y khoa.
Nhiều người có thói quen kết hợp dọt sành với thuốc tân dược để hạ sốt, giảm đau nhanh hơn. Tuy nhiên, các hoạt chất trong dọt sành có thể can thiệp vào quá trình chuyển hóa qua hệ enzym gan CYP450, làm thay đổi nồng độ thuốc trong máu và tăng nguy cơ gây ngộ độc hoặc mất tác dụng điều trị.
Hạt dẻ ngựa và hạt dẻ ăn thông thường có vẻ ngoài rất giống nhau nhưng thuộc hai chi thực vật hoàn toàn khác biệt. Hạt dẻ ngựa chứa các độc tố nguy hiểm như saponin aescin và aesculin có thể phá hủy hồng cầu, dẫn đến mệt mỏi, tê liệt và ngộ độc cấp tính nếu tự ý ăn sống hoặc chế biến tại nhà.
Hiện chưa có dữ liệu lâm sàng về độ an toàn của cây dền (*Xylopia*) trên phụ nữ mang thai, trong khi nghiên cứu thực nghiệm cảnh báo nguy cơ độc tính sinh sản và tương tác thuốc gan. Thai phụ không nên tự ý dùng chiết xuất từ dược liệu này để phòng ngừa rủi ro cho thai nhi.
Các nghiên cứu về cây dền (*Xylopia vielana*) hiện chỉ dừng lại ở mô phỏng máy tính và thử nghiệm tế bào invitro, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người. Dù một số hoạt chất bước đầu cho thấy tiềm năng kháng viêm và ít độc tế bào, người dân không nên tự ý dùng để tránh nguy cơ tổn hại gan thận.
Dầu cá mang lại nhiều lợi ích cho mỡ máu và tim mạch, nhưng không an toàn tuyệt đối cho tất cả mọi người. Người chuẩn bị phẫu thuật, người đang dùng thuốc chống đông máu, bệnh nhân có nguy cơ loạn nhịp tim và phụ nữ mang thai cần kiểm soát liều lượng nghiêm ngặt và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung.
Cây dầu nóng dân gian gắn liền với vỏ cây chi Betula thuộc họ Betulaceae, trong khi cây phong phong thường chỉ các loài thuộc họ Hoa tán Umbelliferae. Hai họ thực vật này khác biệt hoàn toàn về cấu trúc di truyền học, hình thái thân gỗ hay thân thảo, cũng như cơ chế hoạt chất kháng viêm hỗ trợ trị đau nhức.
Hạt dẻ khác biệt hoàn toàn với hạnh nhân hay óc chó khi chứa tới hơn 66% tinh bột phức và rất ít chất béo tự nhiên. Thay vì là nguồn bổ sung lipid lành mạnh, hạt dẻ đóng vai trò như một loại lương thực cung cấp năng lượng từ carbohydrate không chứa gluten, đòi hỏi người dùng phải điều chỉnh khẩu phần phù hợp.
Nhiều người mách nhau bôi mủ cây dầu lai có củ để làm xẹp mụn nhọt ngoài da. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy hoạt tính kháng khuẩn, làm lành vết thương mới chỉ được ghi nhận ở mức thử nghiệm tế bào và động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để đảm bảo an toàn.
Cả dền cơm và dền đỏ đều là nguồn cung cấp sắt, khoáng chất và chất chống oxy hóa dồi dào cho cơ thể. Dền đỏ vượt trội về sắc tố betalain kháng khuẩn và dọn gốc tự do, trong khi dền cơm giàu vitamin C, carotenoid cùng các khoáng chất thiết yếu.
Chiết xuất lá dọt sành ghi nhận khả năng giảm phù chân và giảm u hạt viêm trên chuột thí nghiệm tương đương thuốc chuẩn indomethacin. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện tại mới dừng ở mức thử nghiệm động vật trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị hay độ an toàn.
