Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.491 bài, trang 471 trên 1.475
Hạt dẻ là món ăn vặt quen thuộc nhưng có thể kích hoạt phản ứng chéo nguy hiểm ở người dị ứng mủ cao su tự nhiên do hội chứng latex - trái cây ít người biết. Tìm hiểu cơ chế và khuyến cáo khoa học giúp bạn phòng tránh nguy cơ sốc phản vệ khi thưởng thức loại hạt này.
Các nghiên cứu khoa học phát hiện hoạt chất axit xylopic trong cây *Xylopia aethiopica* có thể gây cảm ứng hoặc ức chế enzym gan CYP450, làm thay đổi mạnh nồng độ thuốc trong máu. Việc tự ý phối hợp thảo dược này với thuốc chống trầm cảm, chống đông hay tim mạch tiềm ẩn nhiều nguy cơ ngộ độc hoặc mất tác dụng điều trị.
Cây dầu mè tía (*Jatropha gossypifolia*) và cây cọc rào (*Jatropha curcas*) là hai loài thực vật riêng biệt cùng thuộc chi *Jatropha*, họ Thầu dầu. Cả hai loài đều chứa độc tố tự nhiên, không thể ăn được và thiếu bằng chứng an toàn lâm sàng, do đó người dân tuyệt đối không nên tự ý hái dùng làm thuốc chữa bệnh để tránh ngộ độc nguy hiểm.
So với chiên ngập dầu ở nhiệt độ cao, phương pháp sấy khô ở nhiệt độ ôn hòa giúp bột dế mèn bảo tồn lượng protein và axit béo không bão hòa tốt hơn rõ rệt. Tuy nhiên, dế chiên giòn lại chiếm ưu thế về khả năng tiêu diệt vi sinh vật gây hại tức thì.
Nhiều phụ huynh rỉ tai nhau dùng dạ minh sa (phân dơi) để trị quáng gà cho trẻ, song y học hiện đại khẳng định bệnh bắt nguồn từ thiếu hụt vitamin A nghiêm trọng. Việc điều trị cần dùng chế phẩm vitamin A chuẩn hóa theo phác đồ y tế thay vì các bài thuốc truyền miệng tiềm ẩn nhiều nguy cơ nhiễm khuẩn.
Dền cơm chứa hàm lượng canxi dồi dào cùng nhiều vi chất, nhưng khả năng hấp thu của cơ thể bị cản trở bởi axit oxalic. Đa phần oxalat và canxi trong rau liên kết thành phức hợp khó tan, làm giảm sinh khả dụng canxi và hạn chế oxalat hấp thu vào máu.
Cả dế đất và dế mèn đều là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng với hàm lượng đạm từ 13-18%, chất béo 6-10% ở dạng thô và chứa nhiều acid amin thiết yếu như glutamic hay aspartic acid. Dinh dưỡng của từng loại có thể biến đổi đáng kể tùy thuộc vào khu vực địa lý và môi trường sinh sống tự nhiên.
Dế mèn là nguồn đạm thay thế dồi dào dưỡng chất nhưng lại chứa hàm lượng purin rất cao, có thể làm tăng axit uric máu và kích hoạt cơn gút cấp. Nghiên cứu khoa học cho thấy các biện pháp nấu nướng như luộc hay nướng đều không giúp loại bỏ purin trong dế, do đó người bệnh gút nên tránh sử dụng.
Nhiều người tin rằng dầu hạt Jatropha (cọc rào) giúp kháng khuẩn và nhanh liền sẹo, nhưng các bằng chứng thực nghiệm cho thấy dầu hạt đơn độc gần như không giúp ích cho vết thương. Hoạt tính kháng khuẩn thực tế chỉ được ghi nhận ở nhựa mủ và vỏ cây trong ống nghiệm, kèm theo nguy cơ gây bỏng rát da nếu dùng sai cách.
Lớp vỏ lụa màu nâu của hạt dẻ chứa lượng tannin và polyphenol vượt trội so với nhân hạt, mang lại khả năng chống oxy hóa mạnh. Tuy nhiên, vị chát của tannin có thể gây khó tiêu và cản trở hấp thu sắt, vì vậy người có đường ruột yếu hoặc thiếu máu nên bóc sạch trước khi ăn.
Dầu chiết xuất từ hạt cây mè lai (*Jatropha curcas*) chứa hợp chất phorbol ester mang độc tính cao, có khả năng gắn vào màng tế bào và kích hoạt enzyme protein kinase C. Dù không trực tiếp gây đột biến gen, phorbol ester hoạt động như chất thúc đẩy khối u mạnh mẽ, tuyệt đối không an toàn để ăn hay bôi ngoài da.
Chiết xuất hạt dẻ ngựa ở cả dạng viên uống và gel bôi ngoài da đều được chứng minh giúp giảm sưng phù chân. Dạng uống tác động toàn thân, cải thiện tính thấm mao mạch và thể tích phù nề; trong khi dạng gel bôi phù hợp làm dịu nhanh sưng viêm cục bộ tại các mô mềm nông.
Phụ nữ mang thai bị ợ chua không nên uống dạ cẩm. Dù là thảo dược trị dạ dày quen thuộc trong dân gian, dạ cẩm chứa các ancaloit và anthraquinone phức tạp nhưng hiện hoàn toàn thiếu dữ liệu khoa học về độ an toàn và độc tính đối với sự phát triển của thai nhi.
Bột dế đất là nguồn đạm dồi dào, cân đối axit amin và giàu chất chống oxy hóa, hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột,,. Tuy nhiên, sản phẩm này tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn bào tử sinh độc tố nếu không được xử lý nghiêm ngặt. Người dùng nên chọn nguồn hàng đạt chuẩn và sử dụng ở lượng vừa phải.
Người bị dị ứng tôm cua có nguy cơ cao xảy ra phản ứng chéo nguy hiểm khi ăn dế mèn do cùng chứa dị nguyên tropomyosin bền nhiệt. Hệ miễn dịch có thể nhận diện sai protein này và kích hoạt các phản ứng dị ứng cấp tính, thậm chí dẫn đến sốc phản vệ đe dọa tính mạng.
Chiết xuất rễ, lá và quả dưa leo dại bước đầu cho thấy hiệu quả hạ đường huyết và cải thiện mỡ máu đầy tiềm năng trong các nghiên cứu trên chuột cống và chuột nhắt. Tuy nhiên, bằng chứng y khoa hiện tại mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm động vật, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Nghiên cứu hóa thực vật cho thấy một số loài dương đào bản địa như Actinidia kolomikta sở hữu lượng vitamin C và polyphenol cao vượt trội so với kiwi xanh hay kiwi vàng thông thường. Không chỉ vậy, phần vỏ của các giống dương đào nhỏ còn chứa lượng chất chống oxy hóa cao gấp hơn 10 lần phần thịt quả.
Dế dũi và dế mèn đều là nguồn đạm côn trùng giàu dinh dưỡng với lượng protein và khoáng chất ấn tượng. Tuy nhiên, dế mèn nuôi vượt trội hơn dế dũi về mức độ an toàn vệ sinh thực phẩm, khả năng nhân nuôi chuẩn hóa và ứng dụng công nghiệp, trong khi dế dũi tự nhiên tiềm ẩn nhiều rủi ro nhiễm khuẩn và hóa chất.
Nhiều lời đồn dân gian cho rằng uống dế đất giúp làm tan sỏi thận và trị bí tiểu. Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định hoàn toàn chưa có nghiên cứu dược lý hay thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh dế đất có tác dụng này; việc tự ý sử dụng còn tiềm ẩn nhiều rủi ro ngộ độc và nhiễm khuẩn.
Hạt dẻ Trùng Khánh nướng giữ được lượng polyphenol chống oxy hóa cao hơn so với luộc. Khi luộc, polyphenol dễ bị hòa tan và thất thoát theo nước. Phương pháp nướng dùng nhiệt khô giúp giữ lại các hợp chất thực vật tốt hơn, dù nhiệt độ quá cao hoặc nướng quá lâu vẫn gây suy giảm hoạt tính.
