Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.491 bài, trang 473 trên 1.475
Người tiểu đường có thể ăn hạt dẻ (dẻ Trùng Khánh) nhưng cần kiểm soát chặt chẽ khẩu phần. Dù tinh bột hạt dẻ chứa lượng tinh bột kháng nhất định hỗ trợ làm chậm hấp thu, hàm lượng tinh bột tiêu hóa nhanh sau khi nấu chín vẫn cao, tiềm ẩn nguy cơ tăng đường huyết nếu ăn quá nhiều.
Nhựa dầu rái trắng chứa lượng lớn sesquiterpene tạo mùi hương gỗ đặc trưng. Các nghiên cứu ống nghiệm ghi nhận nhóm hoạt chất này có khả năng chống oxy hóa, kích hoạt quá trình tự chết theo chương trình và thể hiện độc tính tế bào mạnh mẽ đối với một số dòng tế bào ung thư.
Nhiều nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy tinh dầu giun có khả năng ức chế mạnh vi nấm và một số ký sinh trùng. Tuy nhiên, hoạt tính kháng khuẩn của loại dầu này rất thất thường, thiếu hẳn thử nghiệm lâm sàng trên người và tiềm ẩn độc tính nguy hiểm từ hoạt chất ascaridole nếu sử dụng tùy tiện.
Các thực nghiệm khoa học in vitro và trên động vật ghi nhận sáp lỏng và chiết xuất jojoba giúp kích thích tế bào biểu mô sừng, thúc đẩy nguyên bào sợi tổng hợp collagen loại I và hỗ trợ co vết thương. Dù vậy, đây mới là bằng chứng tiền lâm sàng và người dùng không nên tự ý bôi dầu lên vết rách hở sâu.
Cây dạ hoa (Nyctanthes arbor-tristis) là vị thuốc dân gian quen thuộc, nhưng dữ liệu nghiên cứu hiện đại về độ an toàn trên người còn hạn chế. Người chuẩn bị phẫu thuật, phụ nữ mang thai, người huyết áp thấp và bệnh nhân suy gan thận không nên tự ý dùng để tránh nguy cơ rủi ro sức khỏe.
Nhiều người có thói quen bôi trực tiếp nhựa mủ các cây như dầu lai lên da để trị mụn, ngứa. Tuy nhiên, hoạt chất este phorbol trong mủ cây có thể phá hủy tế bào sừng, gây viêm da tiếp xúc kích ứng nặng, phồng rộp và tổn thương niêm mạc nguy hiểm.
Chiết xuất cây dương xỉ (*Polypodium leucotomos*) được khoa học ghi nhận có khả năng chống oxy hóa, hỗ trợ giảm phản ứng viêm và triệu chứng của bệnh ban đỏ đa dạng do ánh nắng (PLE). Tuy nhiên, viên uống này chỉ nâng ngưỡng chịu đựng của da chứ không thay thế được kem chống nắng hay chữa khỏi bệnh dị ứng ánh sáng như lời đồn.
Dạ minh sa (phân dơi) là vị thuốc cổ truyền nhưng mang nhiều nguy cơ nhiễm khuẩn và lẫn tạp chất đất cát. Việc đãi sạch bằng nước và xử lý nhiệt là quy trình bắt buộc giúp loại bỏ cặn vô cơ, giảm thiểu vi khuẩn có hại để đảm bảo an toàn cho người dùng.
Chiết xuất vỏ cây dầu lông chứa nhóm hợp chất triterpenoid cho thấy tiềm năng kháng viêm trong các thử nghiệm ống nghiệm và mô hình phân tử. Tuy nhiên, giới khoa học chưa ghi nhận thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người dân tuyệt đối không tự ý dùng vỏ cây thô thay thế thuốc điều trị.
Ăn cá béo mang lại lợi ích bảo vệ tim mạch toàn diện và an toàn hơn so với uống viên dầu cá tinh chế. Dù viên dầu cá giúp hạ triglyceride máu, việc tự ý bổ sung kéo dài ở người khỏe mạnh có thể làm tăng nhẹ LDL cholesterol và tăng nguy cơ mắc chứng rung nhĩ.
Uống dầu cá trong hoặc ngay sau bữa ăn có chứa chất béo là thời điểm lý tưởng nhất. Thức ăn kích hoạt hệ tiêu hóa tiết dịch mật và enzyme, giúp tăng hấp thu omega-3 lên gấp nhiều lần, đồng thời hạn chế tối đa cảm giác ợ tanh khó chịu.
Dầu rái và dầu lông thuộc họ Dầu nhưng có thành phần hóa thực vật và nghiên cứu ứng dụng y học rất khác biệt. Dầu rái chứa lượng lớn sesquiterpene có hoạt tính chống oxy hóa, độc tính tế bào ung thư và dẫn xuất ức chế enzyme đái tháo đường. Ngược lại, dữ liệu y học trên dầu lông còn rất hạn chế, người dân không nên tự ý dùng nhựa thô chữa bệnh.
Hoa dạ hương nở và tỏa hương nồng nàn vào ban đêm nhờ các hợp chất bay hơi đặc trưng. Tuy nhiên, luồng hương đậm đặc này kết hợp với nhịp sinh học ban đêm có thể kích thích phản ứng thần kinh cảm giác, gây ho và làm khởi phát cơn co thắt đường thở ở người có cơ địa nhạy cảm.
Tuy thường được gọi là dầu, jojoba thực chất là một loại sáp lỏng tự nhiên chứa các este chuỗi dài đặc biệt. Cấu trúc hóa học độc đáo không chứa glycerol kết hợp cùng lượng vitamin E dồi dào giúp jojoba chịu nhiệt rất tốt, bền vững trước không khí và khó bị ôi thiu hơn hẳn các loại dầu thực vật thông thường.
Quan niệm tinh dầu giun tự nhiên an toàn hơn thuốc tây là hoàn toàn sai lầm. Hoạt chất ascaridole trong tinh dầu giun có độc tính rất cao, khoảng cách giữa liều trị giun và liều tử vong rất hẹp, từng gây ngộ độc phù não và tử vong ở trẻ em.
So với tinh dầu giun tự nhiên chứa các hoạt chất có thể ức chế thần kinh và chưa đủ thử nghiệm lâm sàng, thuốc tẩy giun hiện đại như albendazole và mebendazole vượt trội về độ an toàn nhờ liều lượng chuẩn xác, tác dụng chọn lọc và ít gây độc tính cho cơ thể.
Dầu lai có củ (Jatropha podagrica) và dầu mè đỏ (Jatropha gossypiifolia) cùng thuộc chi Dầu mè nhưng khác nhau về đặc điểm di truyền, hình thái và hoạt tính sinh học. Dù chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa tự nhiên, cả hai loài đều tiềm ẩn độc tính sinh học cao, tuyệt đối không được tự ý sử dụng.
Dầu cá và dầu nhuyễn thể đều cung cấp hai loại axit béo thiết yếu là EPA và DHA nhưng khác biệt lớn về cấu trúc phân tử và giá thành. Dầu nhuyễn thể liên kết dạng phospholipid giúp hấp thu nhanh ở liều thấp, trong khi dầu cá dạng ethyl ester hoặc triglyceride có giá rẻ hơn đáng kể và đạt hiệu quả lâu dài tương đương nếu dùng đủ liều.
Uống dầu lông để chữa đau bụng là quan niệm truyền miệng nguy hiểm và phản khoa học. Nhựa dầu tự nhiên chưa qua tinh chế từ cây dầu rái chứa nhiều hợp chất sesquiterpene và triterpene gây độc tế bào, tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc và tổn hại niêm mạc đường tiêu hóa.
Nghiên cứu trên động vật cho thấy chiết xuất lá cây dạ hoa có hoạt tính hạ sốt và giảm đau tương tự aspirin, phù hợp với một số kinh nghiệm dân gian. Tuy nhiên, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và có thể gây loét dạ dày khi dùng nhiều ngày, do đó người dân không nên tự ý dùng thay thuốc hạ sốt.
