Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.626 bài, trang 548 trên 1.482
Bột cóc không chứa vi chất đặc trị còi xương mà tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp tính đe dọa tính mạng. Độc tố từ da và tạng cóc chứa các hoạt chất hủy hoại tim mạch, có thể gây loạn nhịp, ngừng tim đột ngột và tử vong, hoàn toàn không nên dùng cho trẻ nhỏ.
Cúc chỉ thiên chứa các hoạt chất sesquiterpene lactone có khả năng ức chế mạnh mẽ các phản ứng viêm và giảm tổn thương tế bào trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại mới chỉ dừng lại ở mức độ in vitro và mô hình tế bào, chưa đủ thử nghiệm lâm sàng trên người để coi đây là thuốc kháng viêm thay thế.
Khẳng định cúc chỉ thiên hạ sốt ngang thuốc tân dược là hoàn toàn sai. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy dịch chiết thảo dược này chỉ hạ nhiệt ở động vật khi tiêm màng bụng và hoàn toàn mất tác dụng khi uống, đồng thời tiềm ẩn độc tính thần kinh và tim mạch nguy hiểm nếu tự ý sử dụng.
Phụ nữ mang thai không nên sử dụng cúc kim tiền qua đường uống do nguy cơ kích thích kinh nguyệt và gây co thắt cơ tử cung dẫn đến sảy thai hoặc sinh non. Ngược lại, các chế phẩm thuốc mỡ hoặc kem bôi ngoài da khu trú cho thấy tính an toàn tốt hơn, hỗ trợ làm dịu da và làm lành vết thương hiệu quả.
Cù đèn lá dày chứa nhiều diterpenoid có hoạt tính sinh học mạnh. Bằng chứng khoa học cảnh báo dược liệu chi cù đèn gây độc tính phôi thai, tăng men gan và dị tật ở động vật, tuyệt đối chống chỉ định cho phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người suy giảm chức năng gan.
Cù đèn lá dày và ba đậu cùng thuộc chi *Croton* nhưng có độc tính và hoạt chất hoàn toàn khác nhau. Trong khi rễ cù đèn lá dày chứa diterpene và sesquiterpene, thì hạt ba đậu chứa este phorbol và axit crotonic cực độc, có thể gây nôn ói, tiêu chảy dữ dội, dị tật phôi và kích thích khối u.
Cây vòi voi từ lâu được dân gian dùng đắp trị mụn nhọt, viêm da cơ địa. Nghiên cứu thực nghiệm xác nhận chiết xuất vòi voi có khả năng kháng viêm và hỗ trợ lành thương trên chuột, nhưng bằng chứng lâm sàng trên người chưa có và tiềm ẩn rủi ro độc tính.
So với khoai tây chứa nhiều tinh bột tiêu hóa nhanh dễ làm tăng đường huyết, cúc vu phù hợp cho việc giảm cân hơn nhờ chứa gần 60% chất xơ fructan hòa tan, chỉ số đường huyết thấp và khả năng ghìm mức tăng glucose sau bữa ăn, giúp kéo dài cảm giác no tự nhiên.
Cóc kèn chứa các hoạt chất rotenoid có độc tính sinh học mạnh, thường dùng trừ sâu bệnh. Tự ý giã đắp loại lá này lên vết côn trùng đốt hay ghẻ lở trầy xước khiến độc chất dễ thấm qua vết thương hở vào máu, tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nguy hiểm.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy một số hoạt chất chiết xuất từ cây cù đèn lá dày có thể ức chế tế bào ung thư trong ống nghiệm và trên chuột. Tuy nhiên, hoạt tính này chưa từng được kiểm chứng lâm sàng trên người, hoàn toàn không thể thay thế phác đồ điều trị ung thư chuẩn y khoa.
Inulin trong củ cúc vu đóng vai trò là prebiotic tự nhiên, cung cấp cơ chất lên men dồi dào cho các vi khuẩn có lợi trong đường ruột như *Lactobacillus* và *Bacteroides*. Quá trình này giúp gia tăng sản sinh axit béo chuỗi ngắn, giảm pH ruột và hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường tiêu hóa hiệu quả.
Axit pterodontic trong cúc lục lăng là sesquiterpenoid có khả năng kháng viêm hiệu quả nhờ khóa đường truyền tín hiệu NF-kappaB, RIG-I và ERK, từ đó ngăn chặn sự biểu hiện của hàng loạt cytokine tiền viêm như IL-6, MIP-1beta, MCP-1 và IP-10.
Nhai lá coca không giúp tăng dung tích hiếu khí hay nâng cao thể lực thực tế mà chỉ can thiệp vào tín hiệu chuyển hóa và thần kinh. Các nghiên cứu chỉ ra thói quen này làm biến đổi sử dụng năng lượng, gây cô đặc thể tích huyết tương và đẩy nhịp tim lên cao trong lúc vận động.
Thân rễ chi cói chứa nhiều hợp chất sinh học phức tạp nhưng chưa có hồ sơ an toàn lâm sàng đầy đủ. Việc tùy tiện sử dụng các bài thuốc truyền miệng từ dược liệu này tiềm ẩn nguy cơ gây độc cho thận và gây rủi ro khôn lường cho phụ nữ mang thai.
Cóc kèn chứa hoạt chất tự nhiên rotenone, có khả năng khóa chặt chuỗi hô hấp tế bào ti thể và gây chết tế bào thần kinh. Nhờ da cá mỏng và hấp thu thẳng qua mang, rotenone diệt cá nhanh chóng; trong khi y học chỉ khai thác dược liệu này bôi ngoài da để trị ký sinh trùng ở liều lượng kiểm soát nghiêm ngặt.
Nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất phenolic từ cúc lục lăng giúp hạ men gan AST, ALT và dọn sạch gốc tự do trên mô hình động vật nhiễm độc chất. Dù cho thấy tiềm năng phục hồi tổn thương gan, người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ và không tự ý thay thế thuốc điều trị.
Cây cò cò (*Pogostemon auricularius*) và hoắc hương (*Pogostemon cablin*) cùng chi thực vật nhưng khác biệt hoàn toàn về thành phần tinh dầu, công dụng điều trị và cách dùng. Việc nhận diện đúng hoắc hương chuẩn giàu patchouli alcohol và pogostone giúp bảo đảm hiệu quả trị liệu, tránh dùng sai dược liệu.
Chiết xuất cúc kim tiền bôi ngoài da đã được chứng minh giúp đẩy nhanh liền sẹo sau phẫu thuật da và tăng tốc độ lành vết loét tĩnh mạch chân. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng tổng thể cho thấy thảo dược này không mang lại hiệu quả cho vết loét tiểu đường hoặc vết thương do bỏng nặng.
Cây đầu heo thường được dân gian truyền tai trị dứt hen suyễn, nhưng khoa học hiện đại chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận điều này. Bỏ thuốc điều trị để dùng nước sắc thảo mộc tiềm ẩn rủi ro suy hô hấp cấp đe dọa tính mạng.
Cúc lục lăng có tác dụng kháng viêm đường hô hấp, nhưng thiếu dữ liệu an toàn trên diện rộng. Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú và trẻ nhỏ không nên tự ý dùng dược liệu này tại nhà để tránh rủi ro ngộ độc thai nhi và biến chứng nguy hiểm.
