Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.641 bài, trang 558 trên 1.483
Quan niệm sắc nước sâm cau đỏ uống hằng ngày để thanh lọc cơ thể là sai lầm; thói quen lạm dụng nước sắc dược liệu kéo dài không giúp giải độc mà còn gây quá tải chuyển hóa, tăng nguy cơ ngộ độc và tổn thương nghiêm trọng chức năng gan, thận.
Chiết xuất từ hạt mào gà trắng, đặc biệt là các hoạt chất celosin và celosian, cho thấy khả năng chống oxy hóa và bảo vệ tế bào gan rõ rệt trước hóa chất độc hại trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện chỉ dừng lại ở động vật với tỷ lệ hấp thu đường uống rất thấp, người dân không nên tự ý dùng để trị bệnh gan.
Vỏ rễ và vỏ thân cây tai mèo chứa hàm lượng hoạt chất chống oxy hóa đậm đặc hơn, hỗ trợ giảm mỡ máu và ức chế tế bào xấu; trong khi lá và thân lại giàu chất nhầy giúp bao bọc đường ruột nhưng có thể làm cản trở hấp thu thuốc hạ đường huyết nếu dùng chung.
Thổ mộc hương chứa alantolactone cho thấy tiềm năng bảo vệ cơ tim và giảm đau thắt ngực trên mô hình thực nghiệm, nhưng bằng chứng lâm sàng trên người còn rất hạn chế. Người bệnh tim mạch tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thay thế thuốc điều trị chuẩn.
Thổ mộc hương là vị thuốc quen thuộc nhưng tiềm ẩn rủi ro viêm da tiếp xúc dị ứng và rối loạn tiêu hóa. Hoạt chất sesquiterpene lactone, đặc biệt là alantolactone trong cây, có thể kích hoạt phát ban, ngứa ngáy và dị ứng chéo mà nhiều người không ngờ tới.
Thổ mộc hương được nhiều người đồn thổi có khả năng trị đái tháo đường, nhưng các bằng chứng cải thiện độ nhạy insulin hiện chủ yếu ghi nhận trên động vật. Nghiên cứu trên người còn rất hạn chế, việc tự ý dùng chung với thuốc tây có thể gây hạ đường huyết nguy hiểm.
Rễ sậy (lô căn) thường dùng làm mát, lợi tiểu trong dân gian. Dù lành tính, việc phối hợp thảo dược này cùng thuốc hạ huyết áp hoặc thuốc lợi tiểu tây y tiềm ẩn rủi ro tương tác dược lý nguy hiểm, dẫn đến hạ huyết áp quá mức hoặc rối loạn điện giải.
Quả và chiết xuất cây sổ (*Dillenia indica*) dung nạp tốt, không gây chết trong thử nghiệm độc tính cấp trên chuột. Tuy nhiên, dùng liều cao kéo dài ghi nhận tổn thương nhẹ tại ống thận và men gan, người có bệnh thận mạn tính cần thận trọng.
Chiết xuất cây thằn lằn (*Quassia amara*) có tác dụng giảm tiết acid và bảo vệ niêm mạc dạ dày. Tuy nhiên, dùng chung dược liệu này với thuốc kháng acid dạ dày tiềm ẩn nguy cơ cạnh tranh hấp thu, biến đổi pH dịch vị và làm giảm sinh khả dụng của thuốc điều trị.
Vỏ thông rừng tự nhiên không giống chiết xuất Pycnogenol chuẩn hóa. Pycnogenol là chế phẩm độc quyền từ thông biển Pháp với nồng độ procyanidin ổn định 65-75% và đã trải qua hàng chục thử nghiệm lâm sàng, trong khi vỏ cây thô chưa qua tinh chiết không đảm bảo hàm lượng hoạt chất.
Nghiên cứu in vitro cho thấy chiết xuất lá thàu táu có khả năng ức chế các vi khuẩn gây bệnh da liễu như *Staphylococcus aureus* ở nồng độ MIC 250 microg/mL. Tuy nhiên, bài thuốc tắm dân gian này không thể tiêu diệt ký sinh trùng cái ghẻ, việc tự ý dùng còn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng da.
Các saponin steroid trong sâm cau đỏ thể hiện khả năng chống viêm rõ rệt trong ống nghiệm nhờ ức chế men elastase và giảm sinh superoxide từ bạch cầu trung tính. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại mới dừng ở mức tiền lâm sàng và hiệu lực thực tế vẫn thấp hơn các thuốc kháng viêm tiêu chuẩn.
Đại kế (*Cirsium japonicum* DC.) và tiểu kế (*Cirsium setosum*) đều thuộc họ Cúc và có công dụng cầm máu, nhưng là hai loài thực vật riêng biệt với dược lực khác nhau. Đại kế giàu hoạt chất flavonoid, thường được dùng thêm cho mục đích hạ huyết áp, hỗ trợ viêm gan và lợi tiểu.
Quan niệm hoa thiên lý kỵ thịt bò làm mất kẽm hoặc sinh độc là hiểu lầm dân gian hoàn toàn thiếu căn cứ hóa học. Kẽm trong thịt bò liên kết bền vững trong cấu trúc enzyme, trong khi hoa thiên lý lành tính, giúp bổ sung chất xơ và không tạo ra bất kỳ phản ứng tương kỵ gây hại nào.
Cây thàu táu chưa có nghiên cứu chuẩn mực về độc tính trên người, tiềm ẩn nguy cơ gây co bóp tử cung, dị tật thai nhi và nhiễm độc nội tạng. Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người mắc bệnh lý mạn tính tuyệt đối không tự ý sắc uống loại cây này để tránh các biến chứng đe dọa tính mạng.
Vỏ cây sổ chứa lượng lớn triterpenoid quý, đặc biệt là axit betulinic với khả năng kháng viêm và chống oxy hóa mạnh mẽ trong phòng thí nghiệm. Dù mang nhiều triển vọng hỗ trợ bảo vệ tế bào và phục hồi mô da, hoạt chất này hiện chủ yếu dừng lại ở các nghiên cứu in vitro và tiền lâm sàng.
Rau mát mọc hoang tại ruộng lúa thường được xem là rau sạch, nhưng nghiên cứu khoa học cảnh báo loài thực vật thủy sinh này có khả năng tích lũy sinh học cao đối với kim loại nặng như chì, cadimi và dư lượng hóa chất nông nghiệp, tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe khi thu hái tự nhiên.
Tinh dầu thông đỏ và nhựa thông là hai sản phẩm hoàn toàn khác nhau về nguồn gốc chiết xuất và thành phần hóa học. Trong khi nhựa thông chứa nhiều axit nhựa dùng cho công nghiệp, tinh dầu lá thông chỉ chứa monoterpene bay hơi với tác dụng kháng khuẩn, thư giãn cục bộ, không phải "thần dược" chữa bách bệnh như quảng cáo.
Tuyệt đối không giã nát lá thàu táu tươi hay thảo mộc thô đắp trực tiếp lên vết thương hở. Việc này làm đưa lượng lớn vi khuẩn và tạp chất vào sâu trong mô, phá hủy hàng rào bảo vệ da, dẫn đến nguy cơ viêm mô tế bào, hoại tử mô mềm và nhiễm trùng huyết nguy hiểm tính mạng.
Cả lá và vỏ thân cây duối đều chứa hàm lượng dồi dào chất chống oxy hóa và chất kháng khuẩn. Trong đó, chiết xuất từ lá có khả năng trung hòa gốc tự do tốt hơn, còn dịch chiết từ vỏ thân lại thể hiện dược tính mạnh và độc tính tế bào cao hơn đáng kể.
