Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.641 bài, trang 557 trên 1.483
Nhiều người tin rằng uống nước ép sơ ri giúp đánh tan cơn đau mỏi cơ bắp sau tập luyện. Dù sơ ri chứa lượng lớn vitamin C và rutin có đặc tính chống oxy hóa mạnh, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh loại quả này giúp giảm đau cơ trực tiếp trên người tập thể thao.
Uống nước rau mát được dân gian truyền tai là bài thuốc giải độc và hạ men gan nhanh chóng. Tuy nhiên, khoa học hiện đại chưa ghi nhận bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả phục hồi gan ở người; người bệnh tuyệt đối không dùng nước lá thay thế điều trị y khoa.
Tự ý uống tinh dầu thông để thải độc có thể gây ngộ độc cấp tính, hoại tử biểu mô ống thận và suy tế bào gan do quá tải terpene bay hơi. Thay vì thanh lọc cơ thể, hợp chất hữu cơ đậm đặc này làm tăng nguy cơ suy thận cấp, tiểu ra máu và tụt huyết áp đe dọa tính mạng.
Củ tầm sét chứa các hoạt chất có khả năng giảm đường huyết rõ rệt trên thực nghiệm động vật. Việc tự ý phối hợp vị thuốc này với thuốc hạ đường huyết tân dược dễ gây hiện tượng hiệp đồng, khiến lượng đường trong máu sụt giảm quá mức dẫn đến biến chứng nguy hiểm.
Tắc kè đá là vị thuốc quen thuộc trị bệnh xương khớp, nhưng dữ liệu an toàn về độc tính gan thận khi dùng dài ngày vẫn còn nhiều khoảng trống. Người bệnh không nên tự ý ngâm rượu uống kéo dài để tránh nguy cơ quá tải chuyển hóa và tổn thương nội tạng.
Hoa thiên lý từ lâu được dân gian truyền tai nhau như một vị thuốc an thần, giúp ngủ ngon. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện đại cho thấy tác dụng này mới chỉ dừng lại ở các thử nghiệm hoạt chất trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định khả năng chữa trị bệnh mất ngủ.
Tự ý dùng cây tắc kè đá cùng thuốc trị loãng xương và tân dược chuyển hóa qua gan tiềm ẩn nguy cơ tương tác bất lợi. Các hoạt chất thảo mộc có thể ức chế enzym cytochrom P450, làm biến đổi nồng độ thuốc trong máu, giảm hiệu quả điều trị và gia tăng độc tính cho gan.
Cây thằn lằn là dược liệu dân gian quen thuộc nhưng đường uống chống chỉ định tuyệt đối cho phụ nữ mang thai, người viêm loét dạ dày tá tràng và trẻ nhỏ. Hoạt chất trong cây dễ gây co bóp tử cung, kích ứng vết loét tiêu hóa và đe dọa hệ tiêu hóa non nớt của trẻ.
Tắc kè đá chứa hoạt chất naringin và nhóm flavonoid giúp thúc đẩy sinh mạch máu và kích thích tế bào gốc tạo xương trên động vật thực nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn nhiều hạn chế, người bệnh tuyệt đối không dùng thảo dược này thay thế cho việc nắn chỉnh và cố định xương gãy.
Củ tầm sét là dược liệu bồi bổ quen thuộc, nhưng hiện chưa có khuyến cáo liều đơn lẻ tuyệt đối cho người; nghiên cứu động vật dùng an toàn ở mức 250-500 mg/kg bột rễ, trong khi thử nghiệm lâm sàng dạng phối hợp cho thấy dung nạp tốt.
Tiểu kế khô là vị thuốc thanh nhiệt, cầm máu quen thuộc nhưng cần dùng đúng khoảng liều an toàn từ 9 đến 15 gram mỗi ngày. Việc lạm dụng trà sắc quá đặc có thể gây đầy trướng, kích ứng niêm mạc ruột và tiêu chảy do nồng độ hoạt chất phenolic và sterol khó tiêu hóa.
Rễ cây tai mèo (Abroma augusta) được dân gian lưu truyền là vị thuốc điều hòa kinh nguyệt và giảm đau bụng kinh. Tuy nhiên, các bằng chứng sinh lý học hiện đại cho thấy cơ chế đau bụng kinh gắn liền với áp lực co bóp tử cung, thiếu máu cục bộ và phản xạ cơ vân. Nghiên cứu thực nghiệm trên loài cây này chưa đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định tác dụng giảm đau bụng kinh, đồng thời còn ghi nhận nguy cơ tương tác thuốc bất lợi.
Nhiều nghiên cứu cho thấy tinh dầu sả chanh có hoạt tính ức chế vi khuẩn HP mạnh trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, hiệu quả trong ống nghiệm khác xa thực tế trên người, người bệnh tuyệt đối không được uống tinh dầu để chữa bệnh.
Chiết xuất cây tầm sét chứa hàm lượng dồi dào phenolic và flavonoid với hoạt tính chống oxy hóa mạnh trong thử nghiệm ống nghiệm. Dù vậy, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả bảo vệ gan trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thuốc.
Cây tầm sét được dân gian truyền tai là thảo dược giúp lợi sữa, nhưng hiện chưa có bất kỳ nghiên cứu lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả này. Dược liệu này từng được ghi nhận giúp hạ đường huyết ở chuột, do đó phụ nữ cho con bú không nên tự ý sử dụng bừa bãi.
Chiết xuất rễ cây thàu táu (*Aporosa lindleyana*) cho thấy khả năng chống oxy hóa và bảo vệ mô gan, thận trên động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, do thiếu dữ liệu toàn diện về độc tính bán trường diễn và thử nghiệm lâm sàng, việc tự ý uống nước sắc thàu táu dài ngày vẫn tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe.
Nước sắc cây thằn lằn chứa nhiều hợp chất quassinoids, nếu uống quá liều có thể gây kích ứng niêm mạc ruột nghiêm trọng, khởi phát cảm giác buồn nôn, nôn mửa dữ dội, tiêu chảy cấp và thậm chí dẫn tới ngộ độc toàn thân nguy hiểm.
Cây trứng cá rất quen thuộc tại Việt Nam, cho quả nhỏ màu đỏ mọng ngọt ngào. Các phân tích phòng thí nghiệm xác nhận loại quả này chứa lượng polyphenol dồi dào như axit gallic và flavonoid, mang hoạt tính chống oxy hóa tự nhiên cao, giúp trung hòa gốc tự do và hỗ trợ ức chế enzyme chuyển hóa đường.
Cây tai mèo là thảo dược dân gian giúp hạ đường huyết, nhưng dùng chung với thuốc tiểu đường như metformin hay sulfonylurea tiềm ẩn nguy cơ lớn. Dịch chiết cây làm giảm hấp thu metformin và có thể gây tụt đường huyết nghiêm trọng do tương tác cộng gộp.
Các nghiên cứu in vitro cho thấy sinh khối cây sậy (*Arundo donax*) có khả năng tạo sợi kháng vi khuẩn tụ cầu vàng (*Staphylococcus aureus*) và diệt virus cúm tới 99,99%, đồng thời thân rễ chứa hemicellulose thô mang hoạt tính chống oxy hóa tự nhiên.
