Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.641 bài, trang 559 trên 1.483
Nhiều người quan tâm tìm kiếm thảo dược chống lão hóa tự nhiên, trong đó có cây thàu táu. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chỉ dừng ở mức thử nghiệm chiết xuất trong phòng thí nghiệm trên các dòng thực vật bụi chứa polyphenol, chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào khẳng định tác dụng bảo vệ sức khỏe con người.
Nhiều người dùng nước sắc lá thông để thanh lọc cơ thể và chống lão hóa, song giới khoa học cảnh báo việc tự ý hái lá nấu uống tiềm ẩn nhiều rủi ro. Dù chứa chất chống oxy hóa polyphenol dồi dào, một số loài thông lại mang độc tố diterpene có thể gây kích ứng ruột, tổn thương thận và sảy thai.
Hạt mào gà trắng (thanh tương tử) là vị thuốc dân gian trị đau mắt, nhưng có tác dụng phụ làm giãn đồng tử. Tác động này khiến người mắc glôcôm (tăng nhãn áp) hoặc có góc tiền phòng hẹp đối mặt nguy cơ tăng áp lực mắt cấp tính, dẫn tới mù lòa vĩnh viễn.
Bà bầu có thể ăn sầu riêng nhưng cần hạn chế tối đa vì mật độ năng lượng, chất béo và đường đơn rất cao. Dù chứa vi chất folate có lợi cho sự phát triển của thai nhi, việc lạm dụng loại quả này làm gia tăng gánh nặng chuyển hóa, gây tích mỡ và đẩy cao rủi ro đái tháo đường thai kỳ.
Tinh dầu cây men sở hữu hoạt tính kháng khuẩn mạnh nhờ chứa hàm lượng cao carvacrol và thymol. Tuy nhiên, hai hợp chất phenol tự nhiên này rất dễ làm bỏng rát, kích ứng mô biểu bì nếu người dùng thoa trực tiếp nồng độ nguyên chất lên da mà không pha loãng đúng cách.
Chiết xuất vỏ cây thàu táu (*Aporosa lindleyana*) cho thấy khả năng ức chế phù nề thực nghiệm lên đến 73% trên động vật, tương đương thuốc indomethacin. Hoạt tính này đến từ cơ chế ngăn chặn tín hiệu gây viêm NF-kappaB, giảm COX-2, TNF-alpha và hạ nồng độ nitric oxide.
Khổ qua rừng và cây cứt quạ là hai loài dây leo họ Bầu bí dễ gây nhầm lẫn ngoài tự nhiên. Trong khi khổ qua rừng là thực phẩm - dược liệu giàu hoạt chất hạ đường huyết và chống oxy hóa, cây cứt quạ lại chứa độc tính gây hại tiêu hóa nếu dùng sai liều lượng và chủng loại.
Bà bầu hoàn toàn có thể ăn hoa thiên lý để bổ sung chất xơ và các vi chất tự nhiên cho thai kỳ. Tuy nhiên, mẹ bầu chỉ nên ăn với lượng vừa phải, nấu chín kỹ và tránh lạm dụng để không gây rối loạn tiêu hóa hay đầy bụng.
Cây muối thường được đồn thổi là vị thuốc dân gian chữa khỏi suy thận, nhưng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa, bảo vệ gan trên mô hình tế bào và động vật. Hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa bệnh thận trên người.
Rễ cây tai mèo là vị thuốc dân gian quen thuộc nhưng không thể dùng tùy tiện. Phụ nữ mang thai, người chuẩn bị phẫu thuật và người huyết áp thấp là 3 nhóm đối tượng cần tránh dùng loại rễ này để phòng ngừa nguy cơ sảy thai, xuất huyết khó cầm và tụt huyết áp nguy hiểm.
Cây sậy hoang dã *Arundo donax* chứa nhiều hợp chất indole alkaloid độc hại như gramine và bufotenidine nhằm chống lại động vật ăn cỏ. Việc người dân tự ý đào rễ, hái thân cây về đun nước uống thanh nhiệt có thể dẫn đến ngộ độc cấp, tổn thương tế bào và tích tụ kim loại nặng nguy hiểm.
Dầu thông chứa alpha-pinene có khả năng ức chế phản ứng viêm và giảm cảm giác đau trên mô hình thực nghiệm. Tuy nhiên, việc bôi ngoài da tiềm ẩn nguy cơ viêm da tiếp xúc và tổn thương tế bào do kích ứng, đòi hỏi người dùng phải hết sức cẩn trọng.
Trà sả chanh thơm mát được nhiều người dùng để giải nhiệt, nhưng uống dạng đậm đặc tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Nghiên cứu cho thấy chiết xuất sả liều cao làm tụt huyết áp, tăng ure và creatinin máu, giảm độ lọc cầu thận. Bốn nhóm người gồm huyết áp thấp, bệnh thận, suy gan và chuẩn bị phẫu thuật cần hết sức cẩn trọng.
Cây nổ chứa các alkaloid nhóm Securinega có cấu trúc phức tạp. Khi kết hợp cùng thuốc an thần tác động lên thụ thể GABA, các hoạt chất này có thể gây tương tác đối kháng, làm triệt tiêu hiệu quả điều trị hoặc tăng nguy cơ co giật nguy hiểm.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy polysacarit từ thân cây tai mèo không gây độc tế bào, trong khi hoạt chất taraxerol từ lá thể hiện khả năng kháng viêm hiệu quả ở liều thử nghiệm trên chuột. Dù vậy, dữ liệu an toàn dài hạn trên người vẫn còn thiếu, đòi hỏi người dùng phải hết sức cẩn trọng.
Nghiên cứu cho thấy quả sơ ri xanh chứa hàm lượng vitamin C và hoạt tính chống oxy hóa vượt trội so với quả chín. Ngược lại, sơ ri chín lại tích lũy nhiều flavonoid và khoáng chất hơn. Tùy theo nhu cầu tăng cường đề kháng hay bảo vệ tim mạch, người dùng có thể lựa chọn độ chín phù hợp.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất cây sổ chứa flavonoid và axit betulinic có tác dụng kháng viêm, giảm đau qua ức chế cytokine và thụ thể thần kinh. Tuy nhiên, chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa khớp của rượu ngâm vỏ sổ; người bệnh không nên uống tùy tiện.
Rễ sậy thường được truyền tai với công dụng thanh nhiệt, lợi tiểu trong dân gian. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện đại mới chỉ bước đầu phát hiện một số alkaloid hạ sốt và hoạt tính chống oxy hóa trong phòng thí nghiệm; dữ liệu thử nghiệm lâm sàng trên người hiện vẫn còn rất hạn chế.
Ăn rau mùi sống giúp giữ trọn vẹn lượng vitamin C nhạy cảm với nhiệt, trong khi nấu chín nhẹ hỗ trợ giải phóng một số chất chống oxy hóa polyphenol. Để giữ chất tốt nhất cho món canh, bạn nên tắt bếp rồi mới rắc rau mùi vào để tránh nhiệt phân hủy.
Cây tai mèo (*Leonurus cardiaca*) và ích mẫu (*Leonurus japonicus*) cùng thuộc chi *Leonurus* nhưng khác biệt về hình thái và hoạt chất. Nghiên cứu khoa học cho thấy các hợp chất trong thảo dược tạo ra cơ chế tác động hai chiều: vừa kích thích co bóp, vừa làm thư giãn cơ trơn tử cung, giúp điều hòa kinh nguyệt hiệu quả nếu dùng đúng cách.
