Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.091 bài, trang 62 trên 1.455
Đan sa (chu sa) chứa trên 95% thủy ngân sulfua, từng được dùng phổ biến trong y học cổ truyền để an thần. Dù ít tan và hấp thu kém hơn các hợp chất thủy ngân khác, đan sa dùng kéo dài vẫn tích lũy trong cơ thể, gây viêm mô kẽ thận, hoại tử ống thận và tổn thương thần kinh nghiêm trọng.
Nhiều lời đồn thổi xem cây đa lông (thuộc chi Ficus) như bài thuốc hạ đường huyết hiệu nghiệm cho người tiểu đường. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm trên động vật và ống nghiệm; hoàn toàn chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người để chứng minh hiệu quả và độ an toàn.
Bột mai mực (ô tặc cốt) là bài thuốc dân gian trị đau dạ dày phổ biến, nhưng việc dùng bột thô kéo dài tiềm ẩn nguy cơ tích lũy kim loại nặng như chì và cadimi. Động vật thân mềm biển và cấu trúc xốp của mai mực rất dễ hấp phụ độc chất từ môi trường biển ô nhiễm, gây hại nếu chưa qua kiểm định.
Đan sa (chu sa) được y học cổ truyền dùng hơn 2000 năm để an thần, định phách. Dù các thử nghiệm tiền lâm sàng xác nhận đan sa có khả năng làm dịu thần kinh và kéo dài thời gian ngủ, khoáng vật chứa thủy ngân này lại đồng thời gây tổn hại tế bào não, gan và thận rõ rệt.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất quả đa lá tròn có khả năng giảm men gan và ức chế peroxy hóa lipid trên mô gan dê và chuột cống. Tuy nhiên, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận hiệu quả điều trị thực tế.
Người đang uống thuốc tim mạch (digoxin) hoặc thuốc lợi tiểu cần hết sức thận trọng khi dùng thảo dược ô môi. Các hoạt chất từ chi thảo dược này có thể gây nhuận tràng, làm tăng đào thải và hạ kali máu, từ đó kích hoạt độc tính nguy hiểm của thuốc trợ tim, dẫn đến nguy cơ loạn nhịp tim đe dọa tính mạng.
Tác dụng kháng viêm của ô rô cạn bắt nguồn từ các flavonoid quý như cirsimaritin và pectolinarin, giúp ức chế tín hiệu tế bào và giảm tiết các hóa chất gây viêm trong các thử nghiệm thực nghiệm. Dù vậy, phần lớn nghiên cứu mới dừng ở cấp độ tế bào và động vật, người bệnh cần thận trọng và không tự ý thay thế thuốc chữa bệnh.
Bản thân yến mạch nguyên chất không chứa gluten mà chứa một loại protein riêng mang tên avenin. Tuy nhiên, nguy cơ lớn nhất đối với người mắc bệnh Celiac nằm ở tình trạng nhiễm chéo nghiêm trọng với lúa mì, lúa mạch trong quá trình canh tác, chế biến và sự nhạy cảm cá nhân với một số giống yến mạch.
Nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật cho thấy chiết xuất rễ ô dược có tiềm năng giảm xơ hóa và hỗ trợ bảo tồn chức năng thận. Dù vậy, chưa có bằng chứng thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận tác dụng này hay khả năng hạ acid uric, người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý dùng thay thuốc.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước sắc rễ khí sinh cây đa để lợi tiểu, giảm đau xương khớp. Tuy nhiên, y học hiện đại chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận hiệu quả hay độ an toàn của phương pháp này, do đó việc tự ý đun uống tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe.
Đan bì chứa các hoạt chất như paeonol thể hiện tiềm năng hỗ trợ cải thiện độ nhạy insulin và kìm hãm hấp thu đường trong các nghiên cứu tế bào và động vật. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người bệnh đái tháo đường, do đó người bệnh tuyệt đối không được dùng dược liệu này để thay thế thuốc điều trị.
Quả ô liu muối giàu acid béo không bão hòa đơn và chất chống oxy hóa có lợi cho tim mạch, nhưng quá trình ngâm ủ lại tích tụ lượng natri rất cao. Người tiêu dùng, đặc biệt là bệnh nhân tăng huyết áp, cần kiểm soát nghiêm ngặt khẩu phần để tận dụng dưỡng chất mà không gây hại cho huyết áp.
Nhựa mủ cây đa lá tròn chưa từng được khoa học chứng minh có khả năng chữa sâu răng. Việc tùy tiện bôi nhựa mủ tươi vào khoang miệng không giúp phục hồi tổn thương men răng mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây kích ứng mạnh, bỏng niêm mạc và khiến tình trạng viêm nhiễm răng tủy trở nên nghiêm trọng hơn.
Nhiều người quan tâm liệu cây đa quen thuộc có khả năng kháng khuẩn hay không. Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy vỏ rễ khí sinh của cây đa búp đỏ (Ficus elastica) chứa các hợp chất có hoạt tính ức chế mạnh một số vi khuẩn như tụ cầu và vi khuẩn đường ruột, dù chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Ăn cơm quả ô môi giúp giảm táo bón nhờ chứa anthraquinone – hoạt chất kích thích co bóp đại tràng đã được khoa học ghi nhận. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên quả ô môi thô còn hạn chế. Người dân chỉ nên dùng lượng vừa phải trong thời gian ngắn, tránh lạm dụng kéo dài gây mất nước và tổn thương đại tràng.
Bổ sung dầu ô liu thay thế chất béo bão hòa kết hợp chế độ ăn giảm calo giúp hỗ trợ hạ men gan, cải thiện độ nhạy insulin và kiểm soát mỡ gan. Tuy nhiên, phân tích gộp cho thấy hiệu quả tổng thể trên men gan còn khiêm tốn, chủ yếu hỗ trợ giảm nhẹ chỉ số khối cơ thể (BMI).
Ô rô cạn chứa nhiều flavonoid quý và các hợp chất thuộc nhóm silymarin, mang lại tiềm năng chống oxy hóa và bảo vệ màng tế bào gan. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chủ yếu đến từ mô hình tế bào và động vật, đòi hỏi người dùng cần thận trọng và không tự ý thay thế thuốc chữa bệnh.
Cây đa lá tròn chứa nhiều hoạt chất giúp giảm đường huyết, nhưng người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không nên tự ý dùng chung với thuốc Tây y. Sự kết hợp thiếu kiểm soát này dễ dẫn đến nguy cơ hạ đường huyết quá mức và gây nguy hiểm cho tính mạng.
Âm địa quyết là dược liệu có tính hàn mát thường dùng để thanh nhiệt, hóa đàm. Tuy nhiên, người có cơ địa tỳ vị hư hàn, bụng dạ yếu không nên dùng vì dễ làm tổn thương hệ tiêu hóa; ngoài ra việc tự ý dùng liều cao có thể dẫn tới ngộ độc tiêu cơ vân cấp tính nguy hiểm.
Các nghiên cứu dược lý thực nghiệm cho thấy ô rô cạn chứa nhiều flavonoid giúp rút ngắn thời gian đông máu và ức chế phản ứng viêm trên động vật. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng đầy đủ trên người, người dân tuyệt đối không tự ý đắp lá tươi lên vết thương hở nhằm tránh nguy cơ nhiễm trùng nguy hiểm.
