Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.651 bài, trang 971 trên 1.483
Người cao tuổi ngày Tết thường dễ chán ăn, đầy bụng do chức năng tiêu hóa suy giảm và khó nhai nuốt. Bằng chứng khoa học cho thấy giải pháp tối ưu là áp dụng thực đơn mềm lỏng, làm giàu đạm dễ hấp thu, giảm mỡ xấu và chia nhỏ thành các bữa phụ bắt mắt, giúp người già hấp thu đủ chất mà không đầy bụng.
Trứng muối trong bánh trung thu chứa hàm lượng natri rất cao, có thể nhanh chóng làm tăng thể tích dịch ngoại bào và kích hoạt phản ứng co mạch khiến huyết áp tăng vọt trong ngắn hạn. Người bị tăng huyết áp, tiền tăng huyết áp hoặc có cơ địa nhạy cảm với muối cần hết sức thận trọng khi thưởng thức món ăn này.
Ăn hạt đậu mèo rừng sống hoặc nấu chưa chín kỹ vô cùng nguy hiểm vì hạt chứa nhiều độc tố tự nhiên như lectin gây ngưng kết hồng cầu, chất ức chế men tiêu hóa và hoạt chất thần kinh L-dopa. Nếu không khử độc kỹ bằng nhiệt ẩm, người ăn dễ bị nôn mửa, viêm ruột cấp và ngộ độc thần kinh.
Phụ nữ mang thai có nguy cơ tiểu đường thai kỳ không cần kiêng tuyệt đối bánh trung thu nhưng nên ưu tiên bánh tự nhiên, giàu chất xơ, hạt thô và có tải lượng đường huyết thấp. Việc chia nhỏ khẩu phần ở mức 1/8 đến 1/4 cái và ăn vào đầu ngày giúp hạn chế dao động đường huyết hiệu quả.
Người cao tuổi thường bị đầy hơi, khó tiêu sau khi ăn bánh trung thu do lượng tinh bột, đường và chất béo quá đậm đặc, trong khi các enzyme tiêu hóa chủ lực của tuyến tụy như amylase và lipase suy giảm hoạt lực theo tuổi tác, đồng thời tuyến tụy mất dần khả năng thích ứng linh hoạt trước các bữa ăn giàu năng lượng đột ngột.
Nhờ chứa chất xơ và tinh bột kháng tự nhiên giúp làm chậm quá trình tiêu hóa carbohydrate, đậu nho nhe hỗ trợ kiểm soát mức tăng đường huyết sau bữa ăn. Tuy nhiên, người bệnh đái tháo đường cần ăn đúng liều lượng thay thế tinh bột nhanh, không nên lạm dụng quá mức.
Đậu lăng dễ gây đầy bụng do chứa nhiều chuỗi đường oligosaccharide khó tiêu hóa, bị vi khuẩn đại tràng lên men sinh khí. Tuy nhiên, việc ngâm hạt từ 9 giờ kết hợp nấu chín nhừ và đổ bỏ nước luộc có thể loại bỏ phần lớn lượng đường này, giúp bảo vệ đường ruột êm dịu.
Tập quán giã lá đậu ma tươi đắp lên mụn nhọt hay vết thương hở tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn rất cao. Dù hoạt chất tinh chế từ chi thực vật này có tiềm năng hỗ trợ tái tạo mô, bã lá tươi bẩn chưa vô trùng sẽ dễ làm vết thương mưng mủ, hoại tử lan rộng và để lại sẹo xấu.
Nhiều người có thói quen nhịn đói cả ngày để "chuộc lỗi" sau khi lỡ ăn nhiều bánh trung thu. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cảnh báo việc nhịn ăn cực đoan để bù đắp calo không giúp giảm mỡ hiệu quả mà còn kích hoạt cơ chế tiết kiệm năng lượng, làm tăng nguy cơ rối loạn ăn uống và đẩy bạn vào vòng xoắn ăn vô độ nguy hại.
Bột matcha trong vỏ bánh nướng không giữ được trọn vẹn chất chống oxy hóa EGCG. Dưới nhiệt độ lò nướng từ 120 đến 130 độ C tại tâm bánh, hoạt chất này bị phân hủy và đồng phân hóa mạnh mẽ, khiến lượng EGCG hao hụt từ 17% đến hơn 90% tùy thuộc vào độ pH và công thức bột bánh.
Vỏ bánh dẻo làm từ bột nếp chứa tới 98% amylopectin phân nhánh nên làm tăng đường huyết nhanh hơn so với vỏ bánh nướng làm từ bột mì tinh chế. Tuy nhiên, cả hai loại bánh trung thu truyền thống đều có chỉ số đường huyết cao, đòi hỏi người tiêu dùng phải kiểm soát khẩu phần chặt chẽ.
Thói quen nhúng thịt tái khi ăn lẩu ngày Tết tiềm ẩn nguy cơ cao lây nhiễm ký sinh trùng như *Toxoplasma gondii* và *Sarcocystis*. Khi lõi thịt chưa đạt ngưỡng nhiệt an toàn trên 64 độ C, các nang kén ký sinh trùng vẫn sống sót dai dẳng, gây ngộ độc tiêu hóa cấp hoặc biến chứng nặng cho phụ nữ mang thai.
Nhiều người tin rằng uống giấm táo trước khi ăn bánh trung thu sẽ giúp "cản đường", ngăn hấp thu calo. Tuy nhiên, khoa học chứng minh axit axetic chỉ làm chậm quá trình tiêu hóa và làm dịu phản ứng đường huyết, chứ không hề ngăn chặn đường ngấm vào cơ thể.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy chiết xuất rễ đậu ma giúp điều hòa cholesterol hay ngăn xơ vữa động mạch. Thử nghiệm sinh học mới chỉ ghi nhận rễ tóc đậu ma chuyển gen có thể sản sinh hoạt chất puerarin trong phòng thí nghiệm, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thuốc.
Phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên uống hoặc dùng dược liệu đầu lân (*Couroupita guianensis*). Các bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng ở thử nghiệm bôi ngoài da trên chuột đực, trong khi nguy cơ kích thích cơn co tử cung, độc tính thai kỳ và ảnh hưởng phát triển thai nhi ở người vẫn chưa được kiểm chứng an toàn.
Gắp thức ăn cho nhau là nét văn hóa hiếu khách quen thuộc trong mâm cơm ngày Tết của người Việt, nhưng không ít người lo ngại thói quen này làm lây nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori. Các bằng chứng y học cho thấy dù vi khuẩn có hiện diện trong nước bọt, nguy cơ lây truyền trực tiếp qua đũa ăn thông thường thực tế ở mức rất thấp.
Uống mật ong pha nước ấm vào buổi sáng ngày Tết giúp kích thích các enzym chống oxy hóa, hỗ trợ bảo vệ lớp chất nhầy glycoprotein của niêm mạc và giảm thiểu các tổn thương dạ dày do cồn hay thức ăn kích thích. Đây là thói quen bổ trợ hữu ích nhưng cần dùng đúng cách để tránh kích ứng dịch vị.
Nhiều người tin rằng ăn bánh trung thu nhân hạt sen giúp dễ ngủ và an thần. Tuy nhiên, hoạt chất an thần chỉ nằm ở phần tâm sen đã bị loại bỏ khi sơ chế, trong khi quá trình sên đường nhiệt độ cao đã biến nhân bánh thành món ăn giàu năng lượng chứ không còn dược tính thảo dược.
Đậu lăng giàu đạm nhưng ăn riêng lẻ không tối ưu hóa tăng cơ vì thiếu hụt axit amin chứa lưu huỳnh và điểm tiêu hóa DIAAS chỉ đạt 0,48. Tuy nhiên, khi kết hợp cùng ngũ cốc như gạo hay yến mạch, chỉ số này tăng vọt lên 0,78 - 0,98, hoàn toàn đáp ứng nhu cầu phát triển cơ bắp cho người tập thể hình.
Dùng chung đảng sâm bắc với thuốc hạ đường huyết tiềm ẩn nguy cơ gây biến chứng hạ đường huyết quá mức hoặc tổn thương gan do tương tác hiệp đồng và rối loạn chuyển hóa thuốc. Người bệnh đái tháo đường cần thận trọng, tuyệt đối không tự ý phối hợp khi chưa có tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa.
