Nhiều người có thói quen kết hợp cà phê với các loại sữa hạt như sữa đậu nành hoặc sữa hạnh nhân để thay thế sữa động vật. Một thắc mắc phổ biến là liệu lượng chất béo thực vật trong các loại sữa này có làm chậm hoặc cản trở quá trình ngấm caffeine vào cơ thể hay không.

Hiện chưa có bằng chứng khoa học trực tiếp xác nhận việc pha cà phê cùng sữa hạt làm giảm hấp thu caffeine. Các dữ liệu nghiên cứu hiện có chủ yếu tập trung vào tốc độ hấp thu của caffeine nguyên bản dạng dung dịch, hoặc khảo sát tương tác của sữa bò với các hợp chất khác như axit chlorogenic, chứ chưa chứng minh tác động cụ thể từ sữa hạt.

Tốc độ và mức độ hấp thu caffeine nguyên bản

Khi đi vào cơ thể qua đường uống dưới dạng dung dịch nước thông thường, caffeine được hệ tiêu hóa tiếp nhận rất nhanh chóng [1]. Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên chéo trên 10 nam giới trưởng thành khỏe mạnh cho thấy caffeine dạng uống đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương chỉ sau 29,8 ± 8,1 phút [1].

Nghiên cứu này cũng ghi nhận sinh khả dụng của caffeine qua đường uống đạt mức 108,3 ± 3,6%, cho thấy hoạt chất này được hấp thu gần như trọn vẹn [1]. Ngoài ra, thời gian bán thải của caffeine trong huyết tương dao động từ 2,7 đến 9,9 giờ, phản ánh sự khác biệt chuyển hóa đáng kể giữa từng cá nhân [1].

Ở khía cạnh mô phỏng tiêu hóa in vitro, một nghiên cứu đánh giá sinh khả dụng của caffeine trong các loại đồ uống dạng hãm ghi nhận tỷ lệ giải phóng hoạt chất trong quá trình tiêu hóa đạt 87–112%, và tỷ lệ hấp thu qua màng ruột đạt từ 62% đến 76% [2].

Sữa hạt và ma trận thực phẩm: Nghiên cứu nói gì?

Ma trận của đồ uống có thể ảnh hưởng đến mức độ giải phóng các hoạt chất tự nhiên [3]. Đơn cử như trong trà lá cà phê, caffeine và epigallocatechin gallate (EGCG) nằm trong một ma trận giàu polyphenol, dẫn đến những khác biệt về độ hấp thu so với các chất ở dạng cô lập [3].

Tuy nhiên, các tài liệu hiện tại chưa có thử nghiệm lâm sàng nào phân tích riêng ma trận chất béo của sữa đậu nành hay sữa hạnh nhân khi kết hợp cùng caffeine. Một nghiên cứu trên tế bào Caco-2 và chuột dùng cà phê pha sữa bò trong 3 tuần ghi nhận các protein sữa có tương tác nhẹ với axit chlorogenic nhưng không làm thay đổi đáng kể sinh khả dụng của hợp chất này [4]. Dù vậy, kết quả này chỉ áp dụng trên polyphenol chứ không đại diện cho caffeine, và protein sữa bò hoàn toàn khác với thành phần dinh dưỡng trong sữa thực vật [4].

Trong một thử nghiệm dược động học khác trên nam giới khỏe mạnh so sánh cà phê uống và cà phê thụt tháo, loại cà phê uống được sử dụng là dạng cà phê hòa tan đóng sẵn có chứa sữa và đường [5]. Dữ liệu ghi nhận caffeine qua đường uống vẫn đạt nồng độ đỉnh và diện tích dưới đường cong (AUC) cao gấp khoảng 3,5 lần so với đường thụt tháo, nhưng nghiên cứu này không so sánh đối chứng giữa cà phê có sữa và cà phê đen nguyên chất [5].

Những điều khoa học chưa làm rõ

Các tài liệu hiện có để lại nhiều khoảng trống chưa thể giải đáp về sự kết hợp giữa cà phê và sữa hạt:

  • Chưa có dữ liệu đo lường sự thay đổi của thời gian đạt nồng độ đỉnh (Tmax) của caffeine khi có sự hiện diện của chất béo thực vật từ hạt hạnh nhân hoặc đậu nành.
  • Chưa có nghiên cứu lâm sàng đối chứng so sánh tổng lượng caffeine đi vào máu giữa hai nhóm uống cà phê đen và cà phê pha sữa hạt.
  • Chưa rõ cấu trúc nhũ tương và chất xơ hòa tan tự nhiên trong sữa hạt có tạo liên kết cản trở sự giải phóng caffeine trong dịch dạ dày hay không.

Hiểu lầm thường gặp về cà phê sữa hạt

Nhiều người tin rằng chất béo thực vật trong sữa hạt sẽ bao bọc niêm mạc dạ dày và chặn đứng quá trình hấp thu caffeine, làm mất đi trạng thái tỉnh táo. Bằng chứng sinh học cho thấy caffeine là một phân tử nhỏ, ưa nước lẫn mỡ, có khả năng khuếch tán rất nhanh qua màng tiêu hóa [1].

Chưa có thử nghiệm nào cho thấy việc thêm một lượng sữa hạt thông thường có thể vô hiệu hóa hay làm suy giảm lượng caffeine mà cơ thể nhận được. Do đó, quan niệm uống cà phê sữa hạt giúp loại bỏ tác dụng phụ của caffeine là suy đoán chưa có căn cứ khoa học.

Ai nên thận trọng khi dùng đồ uống chứa caffeine?

Dù pha cùng nước lọc hay sữa hạt, hàm lượng caffeine tiêu thụ vẫn là yếu tố quyết định tác động lên hệ thần kinh và tim mạch. Mức nạp caffeine đơn liều được khuyến cáo an toàn cho người trưởng thành khỏe mạnh là dưới 200 mg [2].

Thanh thiếu niên và trẻ em là nhóm đối tượng dễ vượt ngưỡng tiêu thụ khuyến nghị, do đó cần hạn chế tối đa việc sử dụng các loại thức uống chứa caffeine [2]. Bên cạnh đó, do thời gian bán thải của caffeine dao động rất rộng giữa từng người (2,7 đến 9,9 giờ), những người chuyển hóa chậm, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh tim mạch, huyết áp cần theo dõi kỹ phản ứng cơ thể và không nên uống quá nhiều [1].

Gợi ý áp dụng thực tế

Pha cà phê với sữa hạt là một giải pháp tạo hương vị thơm ngậy phù hợp cho người không dung nạp đường lactose hoặc ăn thuần chay. Tuy nhiên, người dùng không nên xem sữa hạt như một công cụ giúp khử caffeine hay giảm bớt tác động kích thích của thức uống.

Để đảm bảo sức khỏe, nên dùng cà phê với lượng vừa phải, không vượt quá ngưỡng tiêu thụ caffeine hàng ngày. Người có vấn đề về dạ dày hoặc đang điều trị bệnh lý mạn tính nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế trước khi duy trì thói quen uống cà phê đậm đặc mỗi ngày.

Việc uống cà phê cùng sữa hạt mang lại trải nghiệm hương vị đa dạng nhưng chưa có cơ sở khoa học để khẳng định sẽ làm giảm hấp thu caffeine. Người dùng nên chú ý tổng lượng caffeine dung nạp và lắng nghe phản ứng của cơ thể thay vì kỳ vọng sữa hạt thay đổi dược động học của tách cà phê.