Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
1.938 bài, trang 14 trên 97
Thảo quyết minh từ lâu được biết đến với công dụng sáng mắt trong y học cổ truyền. Các nghiên cứu hiện đại chứng minh hoạt chất chrysophanol trong loại hạt này có khả năng chống oxy hóa mạnh, ức chế quá trình chết theo chương trình của tế bào biểu mô sắc tố và bảo vệ tế bào thị giác trước tác hại của ánh sáng xanh.
Dịch chiết rễ cây thường sơn có khả năng ức chế một số ký sinh trùng đơn bào gây bệnh đường ruột trên động vật như cầu trùng ở gà. Tuy nhiên, hoạt chất tự nhiên của cây này gây kích ứng tiêu hóa và nhiều tác dụng phụ nặng, không an toàn để con người tự sắc uống trị bệnh tại nhà.
Uống nước ngâm hạt sen tươi không thể trị khỏi chứng mất ngủ kinh niên. Dù tâm sen và hạt sen chứa các hợp chất an thần như neferine, GABA và L-tryptophan có tác dụng hỗ trợ giấc ngủ trong thí nghiệm, việc ngâm hạt tươi thô sơ không đủ nồng độ dược chất để chữa trị bệnh lý mạn tính.
Hạt methi (cỏ cà ri) hỗ trợ kiểm soát đường huyết hiệu quả nhờ chất xơ hòa tan galactomannan làm chậm hấp thu đường tại ruột và axit amin 4-hydroxyisoleucine kích thích tế bào beta tụy tiết insulin. Thảo dược này là giải pháp tự nhiên hỗ trợ cải thiện chuyển hóa cho người tiền tiểu đường.
Cây thạch tùng chứa các hợp chất triterpenoid và alkaloid có khả năng ức chế các chất gây viêm như NO, COX-2 trên mô hình tế bào và động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa có và dược liệu này cần liều thử nghiệm rất cao, tiềm ẩn nguy cơ độc tính nếu tự ý sử dụng bừa bãi.
Cây thường sơn chứa độc tính tự nhiên cao với các alkaloid có thể gây tổn thương gan, thận, tim và nôn mửa dữ dội. Để tránh ngộ độc nhầm với các cây rừng khác, người dân tuyệt đối không tự ý hái cây hoang dã làm thuốc, mà cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.
Dân gian thường truyền tai mẹo ăn hạt bí ngô để tẩy giun sán tự nhiên. Các nghiên cứu y học hiện đại xác nhận hạt bí chứa cucurbitin cùng nhiều hoạt chất có khả năng làm tê liệt, ức chế trứng và ấu trùng giun trong phòng thí nghiệm, nhưng việc ăn hạt bí thông thường chưa thể thay thế thuốc tẩy giun chuyên dụng.
Cây thường sơn chứa hoạt chất febrifugine có khả năng tiêu diệt ký sinh trùng sốt rét cực mạnh, nhưng y học hiện đại không thể ứng dụng trực tiếp dược liệu thô do độc tính nghiêm trọng gây nôn mửa, tiêu chảy và tổn thương gan; hiện nay các nhà khoa học chỉ tập trung phát triển các dẫn xuất tổng hợp an toàn hơn.
Hạt mắc khén thuộc chi thực vật Zanthoxylum chứa lượng lớn tinh dầu giàu limonene và các terpenoid có hoạt tính kháng khuẩn, chống nấm và ức chế phản ứng viêm trong thử nghiệm phòng thí nghiệm. Việc nêm nếm loại hạt này giúp món ăn thơm ấm, hạn chế vi khuẩn gây hỏng và hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn.
Rễ và thân thóc lép có đuôi là hai bộ phận chính được dùng trong ẩm thực và thức uống bồi bổ. Các nghiên cứu hiện nay xác nhận rễ chứa nhiều hoạt chất sinh học quý như isoflavone, flavone glycoside giúp hỗ trợ tế bào tạo xương, trong khi phần lá chưa có dữ liệu chứng minh.
Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy thạch tùng không gây hoại tử tế bào gan, thậm chí chế phẩm từ cây còn giúp giảm men gan khi bị tổn thương cấp. Tuy nhiên, do thảo dược này chứa hơn 200 loại alkaloid phức tạp đòi hỏi gan phải chuyển hóa, việc tự ý sắc nước uống kéo dài vẫn tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe.
Thanh tùng châu Âu là nguồn nguyên liệu quý giúp y học hiện đại chiết xuất và bán tổng hợp nên hai loại thuốc hóa trị ung thư nổi tiếng là paclitaxel và docetaxel. Tuy nhiên, quá trình biến lá cây thành thuốc đòi hỏi công nghệ phân lập phức tạp tại nhà máy dược phẩm, trong khi việc tự ý sắc uống cây tự nhiên lại có nguy cơ gây ngộ độc tử vong.
Thài lài tím và rau trai thường tuy cùng họ thực vật nhưng khác chi, khác cấu trúc hoa và đặc tính sinh học. Dù lá thài lài tím chứa một số hợp chất có tiềm năng nghiên cứu thuốc tiểu đường trong ống nghiệm, loài cây cảnh này lại hấp thụ rất mạnh kim loại nặng từ khói xe, tuyệt đối không nên hái ven đường để ăn.
Dù cùng mang tên "sâm", thái tử sâm và nhân sâm thuộc hai họ thực vật hoàn toàn khác nhau với cường độ tác động trái ngược. Trong khi nhân sâm đại bổ nguyên khí mạnh mẽ, thái tử sâm lại mang đặc tính bồi bổ ôn hòa, giúp sinh tân dịch, nhuận phổi và đặc biệt phù hợp cho trẻ nhỏ hoặc người mới ốm dậy.
Nước ép trái nhàu được công nhận là thực phẩm an toàn ở liều dùng thông thường, nhưng y văn thế giới đã ghi nhận một số ca viêm gan cấp ở người tiêu dùng. Các nghiên cứu chỉ ra việc lạm dụng dịch chiết trái nhàu liều cao kéo dài, đặc biệt khi lẫn vỏ và hạt, có thể gây tổn thương tế bào gan.
Nghiên cứu khoa học cho thấy cây thóc lép có đuôi chứa nhiều hoạt chất quý giúp kích hoạt tế bào tạo xương, thúc đẩy khoáng hóa và bảo vệ xương trước tổn thương oxy hóa. Dù vậy, dược liệu này hiện đóng vai trò hỗ trợ tiềm năng, không thể thay thế phác đồ điều trị loãng xương chuyên khoa.
Nước hạt thì là không chỉ là mẹo dân gian mà thực sự chứa các hoạt chất giúp giảm co thắt cơ trơn đường ruột, giảm tiết acid và bảo vệ niêm mạc dạ dày. Tuy nhiên, thức uống này chỉ hỗ trợ làm dịu triệu chứng nhẹ và cần dùng đúng liều lượng để đảm bảo an toàn.
Quả chùm ruột chứa các hoạt chất flavonoid có khả năng ức chế mạnh enzym phân giải đường trong ống nghiệm và hỗ trợ hạ đường huyết trên động vật. Tuy nhiên, hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người, do đó loại quả này chỉ nên dùng như thực phẩm thông thường, không thể thay thế thuốc trị tiểu đường.
Chiết xuất từ lá thóc lép có đuôi (*Helicteres hirsuta* Lour.) cho thấy khả năng chống oxy hóa mạnh và giúp giảm men gan AST, ALT trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng trên người; việc tự sắc nước uống tại nhà không thể thay thế thuốc điều trị và tiềm ẩn nguy cơ cho gan.
Nghiên cứu cho thấy chiết xuất hạt thì là có tiềm năng ức chế tế bào hủy xương và giảm mất xương xốp trên thực nghiệm động vật. Tuy nhiên, ăn rau thì là tươi trong bữa ăn chỉ mang tính hỗ trợ dinh dưỡng, không thể thay thế các phác đồ y khoa ngăn ngừa loãng xương cho phụ nữ tiền mãn kinh.
