Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
1.938 bài, trang 41 trên 97
Nhiều người truyền tai nhau giã lá dừa cạn đắp mụn nhọt, vết thương để sát trùng và mau liền da. Dù chiết xuất tinh khiết của dừa cạn có hoạt tính kháng khuẩn trong phòng thí nghiệm, việc tự ý đắp lá tươi tại nhà không ngừa được nhiễm khuẩn mà còn tiềm ẩn nguy cơ kích ứng da, viêm mô tế bào nghiêm trọng.
Uống siro quả cơm cháy đen trong 48 giờ đầu khi chớm cảm lạnh có thể giúp rút ngắn thời gian bệnh và giảm khoảng 50% mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng như sốt, nghẹt mũi và đau đầu ở người lớn, nhưng không thay thế được thuốc điều trị.
Nhiều nghiên cứu thực nghiệm cho thấy hoạt chất catechin nồng độ cao trong trà xanh có thể ức chế các enzym tổng hợp hormone giáp và làm tăng TSH. Tuy nhiên, việc uống trà xanh pha loãng ở mức độ vừa phải hàng ngày vẫn an toàn và không gây hại cho người có tuyến giáp bình thường.
Nước dừa giúp bù dịch, hỗ trợ ức chế quá trình lắng đọng tinh thể khoáng chất và giảm stress oxy hóa tại thận trong nghiên cứu thực nghiệm. Tuy nhiên, thức uống này không thể làm tan các viên sỏi kích thước lớn và không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa chuyên sâu.
Nhiều người tin rằng uống chiết xuất cúc tím (Echinacea) ngay khi vừa chớm hắt hơi sẽ giúp rút ngắn ngày ốm. Dù thảo dược này hỗ trợ ức chế phản ứng tiền viêm và giảm nhẹ triệu chứng nếu dùng loại chuẩn hóa, các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn cho thấy cúc tím không rút ngắn đáng kể thời gian mắc cảm lạnh.
Dã quỳ thường được truyền tai nhau dùng làm thuốc, nhưng giới khoa học cảnh báo mối liên hệ giữa dược tính và độc tính của cây vẫn chưa rõ ràng. Quá trình phơi nắng không làm mất đi độc chất mà còn kích hoạt phản ứng quang hóa, làm biến đổi nhanh chóng các hợp chất có hoạt tính sinh học mạnh trong lá.
Hoa dương hòe tương đối an toàn nếu chỉ dùng phần hoa sạch với lượng vừa phải, nhưng không nên uống hằng ngày thay nước. Các bộ phận như vỏ, hạt của cây chứa độc tính nguy hiểm, đồng thời hoa có xu hướng tích tụ kim loại nặng cao nếu mọc ở vùng ô nhiễm.
Thoa dầu dừa nguyên chất giúp dưỡng ẩm sâu, giảm đáng kể tình trạng mất nước qua da và cải thiện rõ rệt chỉ số độ nặng ở người bệnh viêm da cơ địa. Ngoài khả năng kích thích tổng hợp protein bảo vệ lớp sừng, dầu dừa còn ức chế hiệu quả vi khuẩn tụ cầu vàng khu trú trên da.
Lá dã quỳ chứa nhiều hợp chất có khả năng kháng khuẩn, chống oxy hóa và giảm sưng viêm trên mô hình thực nghiệm động vật. Tuy nhiên, dịch chiết thực vật này cũng mang độc tính tế bào đáng kể và chưa được thử nghiệm an toàn trên da người, do đó người dân tuyệt đối không nên tự ý giã đắp bã lá tươi lên vết mụn nhọt, lở loét.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học chứng minh flavonoid robinin trong hoa dương hòe giúp lợi tiểu hay bảo vệ cầu thận. Hoạt chất này mới chỉ ghi nhận đặc tính kháng khuẩn, trong khi vỏ và hạt cây dương hòe chứa độc tính, người bệnh thận cần hết sức thận trọng khi sử dụng.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất lá dã quỳ có khả năng hỗ trợ hạ đường huyết và cải thiện đề kháng insulin trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả và độ an toàn trên người; người bệnh tuyệt đối không nên tự ý hái lá nấu uống thay thế phác đồ điều trị của bác sĩ.
Dã chi ma trắng chứa nhiều chất chống oxy hóa nhưng dữ liệu an toàn khi uống dài ngày trên người hiện vẫn còn thiếu. Dù thử nghiệm độc tính cấp trên chuột chưa phát hiện tác hại tức thì, việc thực nghiệm ghi nhận chiết xuất làm suy giảm màng biểu mô thận cho thấy người dùng không nên tự ý uống kéo dài.
Dã chi ma trắng được y học dân gian dùng làm trà trị ho, long đờm và viêm phế quản. Tuy nhiên, nghiên cứu hiện đại mới chỉ chứng minh thảo dược này có hoạt tính kháng viêm, chống oxy hóa ở cấp độ tế bào, chưa có bằng chứng lâm sàng khẳng định khả năng giảm co thắt khí quản hay tiêu nhầy trên người.
Trà dã chi ma trắng từ lâu được dân gian dùng để cầm máu, giảm đau và trị viêm nhiễm phụ khoa. Các nghiên cứu hiện đại xác nhận thảo dược này chứa nhiều hoạt chất chống viêm và gây tê tại chỗ, nhưng mới dừng ở thử nghiệm tế bào, chỉ nên dùng hỗ trợ chứ không thay thế thuốc điều trị.
Cây diễm mao và các loại cỏ thủy sinh rất dễ bị nhầm lẫn ngoài tự nhiên do khả năng biến đổi hình dạng lá linh hoạt theo mực nước. Dù có thể nhận diện diễm mao qua lá chìm dạng sợi mảnh, lá nổi dạng phiến và quả hình cầu, các chuyên gia khuyến cáo không nên tự ý thu hái vì chúng tích tụ lượng lớn thạch tín và uranium cực độc từ nguồn nước.
Nước lá dâu tằm tàu chứa các hoạt chất tự nhiên giúp ức chế enzyme tiêu hóa đường, từ đó hỗ trợ làm chậm hấp thu carbohydrate và giảm tình trạng tăng vọt đường huyết sau bữa ăn. Tuy nhiên, người bệnh chỉ nên xem đây là biện pháp hỗ trợ lối sống, không tự ý thay thế thuốc điều trị.
Nhiều người bệnh tiểu đường tuýp 2 truyền tai nhau việc uống nước sắc lá dâu gai để giảm đường máu tự nhiên. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay chủ yếu tìm thấy hoạt chất ức chế enzyme tiêu hóa đường ở phần quả dâu gai trong phòng thí nghiệm, chưa có bằng chứng lâm sàng trên người cho nước sắc từ lá.
Nhiều lời đồn cho rằng nước sắc dây choại giúp hạ sốt và trị viêm nhanh chóng, song khoa học hiện chưa ghi nhận bằng chứng lâm sàng nào cho tác dụng này. Chiết xuất dây choại mới chỉ được chứng minh có hoạt tính chống oxy hóa, kháng khuẩn và ức chế enzyme đường huyết trong phòng thí nghiệm.
Người huyết áp cao không nên uống vỏ rễ dâu tằm tàu mỗi ngày do chưa có bằng chứng lâm sàng về liều an toàn hạ áp trên người. Dù rễ cây chứa nhiều hoạt chất sinh học, việc tự ý dùng thô sơ dễ gây dao động huyết áp và tiềm ẩn nguy cơ quá liều tích lũy.
Dù chiết xuất lá choại chứa các hợp chất có khả năng kháng khuẩn trong ống nghiệm, việc giã đắp lá tươi lên vết thương hở là thói quen nguy hại. Bã lá thô mang theo vi khuẩn đất cát, làm tăng nguy cơ hoại tử mô và nhiễm trùng uốn ván đe dọa tính mạng.
