Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
1.603 bài, trang 44 trên 81
Uống trà bạc hà đắng hỗ trợ tiêu hóa là kinh nghiệm dân gian có cơ sở khoa học nhờ hoạt chất kích thích thụ thể vị đắng, tăng tiết axit dạ dày và dịch mật. Dù vậy, lạm dụng thức uống này có thể kích thích tiết dịch quá mức, dẫn đến nguy cơ trào ngược dịch mật gây tổn thương niêm mạc.
Bạch truật giúp hỗ trợ chuyển hóa mỡ máu và axit uric, nhưng dùng lâu dài tiềm ẩn nguy cơ quá tải gan thận. Bằng chứng hiện tại mới dừng ở thử nghiệm động vật, trong khi nguy cơ tồn dư thuốc bảo vệ thực vật đòi hỏi người dùng phải kiểm soát liều lượng chặt chẽ.
Nghiên cứu mới ghi nhận hợp chất trong bạch mộc hương giúp bảo vệ tế bào dạ dày trước tổn thương do axit mật gây ra. Tuy nhiên, bằng chứng này mới dừng ở mức tế bào ống nghiệm, người bệnh tuyệt đối không nên tự uống bột gỗ thô thay thế thuốc chữa bệnh.
Bạch cương tằm là vị thuốc quý hỗ trợ chống co giật và bảo vệ thần kinh, nhưng chỉ an toàn ở ngưỡng 3-9g mỗi ngày theo quy chuẩn dược điển. Dùng quá liều hoặc dùng dược liệu sống, kém chất lượng kéo dài dễ gây ngộ độc độc tố nấm mốc, buồn nôn và tổn thương tạng phủ.
Chiết xuất rễ bạch hoa xà đã chứng minh khả năng giảm đau và ức chế viêm khớp trên động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, việc người dân tự ý giã nát thảo dược tươi đắp ngoài da tiềm ẩn nguy cơ cao gây bỏng rát, phồng rộp do độc tính tế bào của hoạt chất plumbagin chưa qua tinh chế.
Nhiều người giã củ Bạch chỉ nam đắp lên mụn nhọt để hút mủ, nhưng y học cảnh báo đây là sai lầm nguy hiểm. Dù nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ghi nhận hoạt tính chống viêm, đắp dược liệu thô dễ gây kích ứng, viêm da tiếp xúc và bội nhiễm vi khuẩn.
Bạch biển đậu (đậu ván trắng) từ lâu được Đông y dùng để kiện tỳ chỉ tả, trị tiêu chảy và đầy bụng. Khoa học hiện đại chứng minh hạt chứa oligosaccharide giúp cân bằng hệ vi sinh ruột, bảo vệ nhung mao tiêu hóa và chất chống oxy hóa dồi dào, song cần nấu chín kỹ để loại bỏ độc tố tự nhiên.
Bạch liễm và bạch cập là hai vị thuốc thuộc hai họ thực vật khác nhau, hay bị nhầm lẫn trong các công thức làm trắng da. Trong khi bạch cập giàu polysaccharide dẻo giúp giảm viêm và ức chế hắc sắc tố, bạch liễm hỗ trợ làm se bề mặt, đòi hỏi dùng đúng cách để tránh bít tắc da.
Bún thiêu (*Crateva religiosa*) và *Crataeva nurvala* là hai loài thảo dược thuộc chi *Crateva* nhưng khác biệt về hoạt chất và cơ chế tác động. Trong khi bún thiêu tác động lên miễn dịch, *Crateva nurvala* nổi bật với khả năng chống oxy hóa, bảo vệ tuyến tiền liệt, hỗ trợ chức năng thận và cải thiện trí nhớ.
Bơ hạt mỡ không có khả năng kháng khuẩn mụn và dễ gây quá tải nếu dùng nguyên chất trên da dầu nhờn. Người có làn da dầu mụn chỉ nên dùng bơ hạt mỡ ở tỷ lệ thấp trong các loại dưỡng ẩm dạng lỏng nhẹ, tránh dùng dạng sáp đặc để hạn chế nguy cơ hình thành vi nhân mụn.
Dây bòng bong là toàn bộ thân lá chứa nhiều flavonoid, trong khi hải kim sa là lớp hạt bào tử mịn trên lá. Dù cùng một cây, dây thân dùng sắc uống giải nhiệt bảo vệ mô gan, còn bào tử chuyên dùng trong túi lọc hỗ trợ tiêu viêm đường tiểu.
Bún thiêu là vị thuốc cổ truyền quen thuộc, nhưng các nghiên cứu khoa học cho thấy hoạt tính bảo vệ thận và hạ đường huyết của cây mới chỉ được chứng minh trên động vật thí nghiệm. Người bệnh không nên xem đây là thần dược thay thế thuốc chữa bệnh.
Dị ứng bơ thường liên quan chặt chẽ đến hội chứng latex - trái cây do phản ứng chéo giữa kháng thể IgE với mủ cao su thiên nhiên và enzyme chitinase nhóm I trong quả bơ. Người dị ứng cao su, nhân viên y tế hoặc từng ngứa miệng khi ăn chuối, kiwi cần đặc biệt thận trọng để phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.
Bùi tròn là dược liệu giàu saponin và chất chống viêm, nhưng việc tự nấu cao đặc tại nhà dễ gây ngộ độc do quá liều hoạt chất. Người dùng nên ưu tiên sắc nước loãng theo chỉ định y học cổ truyền, tuyệt đối không tự ý cô đặc cao để tránh tổn thương niêm mạc dạ dày.
Nấu nước lá bùng bục rửa vết thương là thói quen dân gian phổ biến, nhưng chưa có bằng chứng khoa học nào xác nhận nước lá này có khả năng sát khuẩn ngoài da. Chiết xuất bùng bục chỉ mới ghi nhận tiềm năng hỗ trợ sinh học trên động vật, việc tự ý rửa vết thương hở dễ dẫn đến nguy cơ bội nhiễm.
Nhiều lời đồn dân gian cho rằng vỏ rễ cây bông vải giúp giục sinh nhanh, kích thích chuyển dạ. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học thực nghiệm trên thảo dược này rất hạn chế; tự ý dùng thảo dược co bóp tử cung thay thế thủ thuật y khoa tiềm ẩn rủi ro vỡ tử cung và nguy hiểm tính mạng thai nhi.
Bông bông núi chứa nhiều độc tố nguy hiểm có thể gây buồn nôn, rối loạn nhịp tim và làm tổn thương mắt nghiêm trọng nhưng không gây đau. Khi gặp sự cố, cần nhanh chóng rửa sạch mắt bằng nước, ổn định tư thế nạn nhân và đưa ngay đến cơ sở y tế để được cấp cứu kịp thời.
Cây hoa gạo đỏ (*Bombax ceiba*) và cây bông gòn (*Ceiba pentandra*) là hai loài thực vật khác nhau về hình thái, dược tính và công dụng. Hoa gạo đỏ giàu chất chống oxy hóa, hỗ trợ chuyển hóa; trong khi vỏ bông gòn chứa các hợp chất hạ đường huyết mạnh trên thực nghiệm. Cần phân biệt rõ để dùng an toàn, tránh ngộ độc.
Bông báo (*Thunbergia grandiflora*) và Cát đằng (*Thunbergia laurifolia*) thường bị nhầm lẫn do hình thái tương đồng. Dù cùng chi, chỉ *Thunbergia laurifolia* có bằng chứng tiền lâm sàng bảo vệ tế bào trước độc chất và giàu chất chống oxy hóa, trong khi Bông báo chủ yếu dừng ở kinh nghiệm dân gian trị đau mắt.
Nhiều người truyền tai nhau ăn bông gừng giúp giảm nhanh cảm giác đầy bụng, khó tiêu. Dù củ gừng đã được chứng minh giúp tăng tốc độ làm rỗng dạ dày, hiệu quả trợ tiêu hóa của riêng búp hoa gừng vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận, phần lớn chỉ là ngoại suy dân gian.
