Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
7.372 bài, trang 128 trên 369
Hán phòng kỷ là vị thuốc y học cổ truyền nổi tiếng với công dụng trừ phong thấp, giảm đau nhức xương khớp. Dù nhiều nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận hoạt chất của dược liệu giúp giảm viêm và sưng khớp ở động vật, bằng chứng lâm sàng chất lượng cao trên người vẫn còn hạn chế.
Hoa hòe chứa lượng lớn rutin, một flavonoid có khả năng tăng sức bền mao mạch, giảm tính thấm thành mạch và hỗ trợ giảm nhẹ tình trạng chảy máu trĩ. Tuy nhiên, hoạt chất này chỉ đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát triệu chứng chứ không thể làm teo rụng búi trĩ hay thay thế điều trị y khoa.
Người đang dùng thuốc chống đông máu warfarin cần thận trọng khi ăn lượng lớn hành tây hoặc dùng thực phẩm bổ sung chứa chiết xuất hành tây đậm đặc. Các hoạt chất trong loại củ này có khả năng kháng kết tập tiểu cầu, làm tăng nguy cơ chảy máu khi kết hợp cùng thuốc điều trị.
Hạt và rễ hòe biển cùng các loài thuộc chi *Sophora* chứa nhiều quinolizidine alkaloid có độc tính sinh học cao. Khi dùng sai cách, các độc tố này tác động mạnh lên hệ thần kinh trung ương và hô hấp, gây chóng mặt, co giật, tụt huyết áp, tổn thương não và có thể dẫn đến tử vong do suy hô hấp cấp.
Nhiều người tin rằng vắt chanh lên hàu sống có thể diệt khuẩn và ngừa mầm bệnh. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy acid citric trong chanh chỉ ức chế được vi khuẩn khi đạt nồng độ cao và ngâm nhiều giờ; vài giọt chanh vắt vội trước khi ăn hoàn toàn không thể làm sạch vi khuẩn hay virus.
Quan niệm bỏ hoàn toàn cơm trắng để giảm cân nhanh là không chuẩn xác. Các bằng chứng lâm sàng khẳng định việc giảm cân phụ thuộc vào việc kiểm soát tổng calo nạp vào chứ không do loại trừ tinh bột trắng, việc kiêng khem tiêu cực thậm chí dễ gây tăng cân ngược lại.
Hàu chứa hàm lượng kẽm tự nhiên rất cao, có thể tạo phức và làm biến đổi quá trình hấp thu các khoáng chất như sắt khi dùng chung. Hiểu rõ cơ chế tương tác và giãn cách thời điểm ăn hàu với lúc uống viên vi chất là cách đơn giản giúp bảo toàn tối đa hiệu quả điều trị và dinh dưỡng.
Quan niệm đặt củ hành tây cắt lát trong phòng để hút vi khuẩn, lọc sạch không khí là hoàn toàn sai lầm. Khoa học chứng minh hành tây không thể hút các giọt bắn chứa mầm bệnh từ xa; củ hành thâm đen là do tự phân hủy và trở thành môi trường cho vi khuẩn, nấm mốc phát triển.
Cây hành đen thực chất là loài dương xỉ hoang dã *Sphaenomeris chinensis* dùng làm thuốc, trong khi củ hành đen lên men là nông sản thuộc chi *Allium* giàu chất chống oxy hóa. Việc nhầm lẫn giữa hai loại này rất nguy hiểm vì chúng khác biệt hoàn toàn về công dụng, liều dùng và nguy cơ gây độc tính.
Que thử bằng nghệ hoạt động dựa trên phản ứng tạo phức màu nâu đỏ giữa curcumin và boron trong hàn the. Tuy nhiên, khi tự test tại nhà bằng mắt thường, độ chính xác bị hạn chế do cần thời gian ủ phản ứng, môi trường pH kiềm và dễ nhầm lẫn với các chất kiềm hóa thông thường.
Hành đen không thể giải độc rắn cắn hay xử lý các ca ngộ độc cấp tính như lời đồn dân gian. Tin vào phương pháp truyền miệng này làm lỡ "thời gian vàng" tiêm huyết thanh kháng nọc, tăng nguy cơ suy thận cấp, hoại tử mô và dẫn đến tử vong.
Nhiều người tin rằng đắp hành đen giúp làm dịu vết bỏng và gom mủ mụn nhọt nhanh chóng. Tuy nhiên, y học hiện nay chưa có bằng chứng nào chứng minh hành đen bôi ngoài có hiệu quả trị bỏng. Việc tự ý đắp thảo dược thô chưa vô trùng lên vết thương hở còn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn nghiêm trọng.
Nhiều người tin rằng uống bia giúp bổ sung hoạt chất chống oxy hóa từ hoa hublong, nhưng các bằng chứng khoa học khẳng định đây là hiểu lầm. Nồng độ hoạt chất trong bia thương mại quá thấp, hấp thu kém, trong khi tác hại từ lượng cồn đi kèm vượt xa mọi lợi ích giả định.
Ăn củ nén sống khi đang đau dạ dày là sai lầm phổ biến có thể khiến bệnh trầm trọng hơn. Các hoạt chất cay nồng trong củ nén kích ứng trực tiếp niêm mạc đang tổn thương và kích thích dạ dày tăng tiết dịch vị, làm bùng phát cơn đau rát và thúc đẩy trào ngược axit lên thực quản.
Nhiều người truyền tai nhau cách ăn hành tăm để trị dứt cảm cúm nhờ đặc tính cay ấm. Dù khoa học ghi nhận các hợp chất trong hành tăm có hoạt tính chống viêm và kháng khuẩn trong ống nghiệm, hiện chưa có bằng chứng lâm sàng nào chứng minh loại gia vị này tiêu diệt được virus cúm ở người.
Hàn the ba hoa (*Desmodium triflorum*) là loài thảo mộc họ Đậu giàu polyphenol chống oxy hóa, hoàn toàn không phải hóa chất hàn the công nghiệp độc hại (muối borax) dùng trong thực phẩm. Người dân cần phân biệt rõ tên gọi để tránh tâm lý hoang mang và nguy cơ dùng sai chất gây hại.
Cây hàn the ba hoa có mức độc tính cấp tính rất thấp trên động vật với chỉ số LD50 trên chuột vượt mức 10 g/kg thể trọng. Tuy nhiên, do chưa có dữ liệu lâm sàng về độ an toàn trên người, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người có bệnh nền cần thận trọng và tránh tự ý sử dụng.
Hàn the ba hoa và kim tiền thảo cùng thuộc chi *Desmodium* nhưng có hoạt chất và tác dụng khác biệt. Kim tiền thảo được khoa học ghi nhận hỗ trợ sỏi tiết niệu, trong khi hàn the ba hoa chỉ mới có nghiên cứu kháng nấm thực vật, không thể dùng thay thế để chữa sỏi.
Hành biển chứa các hợp chất glycoside trợ tim có độc lực mạnh tương tự digoxin, với ranh giới an toàn cực kỳ hẹp. Tự ý sắc uống củ hành biển tại nhà không chữa được bệnh tim mạch mà còn dẫn đến nguy cơ ngộ độc, loạn nhịp và ngừng tim đột ngột.
Quan niệm uống hà thủ ô càng đậm đặc càng bổ máu là sai lầm phổ biến. Việc sắc nước quá đặc làm tăng nồng độ tannin và các hợp chất kích thích, dễ gây tổn thương nhu động ruột, đầy trướng, táo bón hoặc tiêu chảy kích ứng và cản trở hấp thu dưỡng chất.
