Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
7.372 bài, trang 148 trên 369
Gội đầu bằng lá và hoa dâm bụt có cơ sở khoa học từ các thử nghiệm tiền lâm sàng, chứng minh chiết xuất từ lá giúp kích thích nang tóc chuyển sang pha anagen trên chuột. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa được thử nghiệm trực tiếp trên người, người dùng chỉ nên xem đây là biện pháp hỗ trợ tự nhiên.
Các dữ liệu dược động học thực nghiệm cho thấy hoạt chất dihydromyricetin trong cây dâu dây có thể tác động và ức chế các enzyme chuyển hóa thuốc quan trọng thuộc họ Cytochrome P450 tại gan. Việc dùng chung thảo dược này với thuốc tây tiềm ẩn nguy cơ làm biến đổi nồng độ thuốc trong máu, đòi hỏi người bệnh phải hết sức cẩn trọng.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất bồ công anh giàu chất chống oxy hóa có tiềm năng hỗ trợ giảm men gan và tổn thương gan trên động vật. Tuy nhiên, khoa học hiện vẫn thiếu các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người để khẳng định bồ công anh có thể "giải độc gan" như lời đồn thổi.
Đắp lá dâu núi trị mụn nhọt là mẹo dân gian được nhiều người truyền tai nhau để hút mủ, tiêu viêm. Tuy nhiên, khoa học hiện chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả của phương pháp này, trong khi việc đắp lá tươi tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc và bội nhiễm vi khuẩn.
Cây dâm hôi (*Micromelum falcatum*) là loài thực vật họ Cam chứa nhiều hoạt chất sinh học quý nhưng rất dễ bị nhầm lẫn với cây củ khỉ hoặc các cây bụi hoang dại khác. Tự ý thu hái thảo mộc tự nhiên theo cảm quan truyền miệng tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp tính nghiêm trọng do nhầm lẫn loài thực vật.
Nghiên cứu khoa học ghi nhận hoạt chất carbazole alkaloid trong cây dâu gia xoan có độc tính ức chế một số dòng tế bào ung thư trong ống nghiệm. Tuy nhiên, chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh loài cây này trị được bệnh ung thư.
Quả dành dành (chi tử) chứa các hoạt chất có thể ức chế hoặc cảm ứng hệ enzym gan CYP450, làm thay đổi quá trình chuyển hóa nhiều loại thuốc tây. Người đang dùng thuốc điều trị tiểu đường, huyết áp cần thận trọng vì nguy cơ tương tác thuốc làm biến đổi nồng độ điều trị hoặc tăng gánh nặng cho gan.
Người đang uống thuốc đái tháo đường cần thận trọng khi dùng dâm bụt vì thảo mộc này có hoạt tính kích thích tiết insulin và ức chế enzyme phân giải đường tương tự thuốc điều trị. Việc phối hợp tùy tiện có thể gây tương tác cộng hưởng, dẫn đến nguy cơ tụt đường huyết quá mức nguy hiểm cho tính mạng.
Vỏ du đỏ và rễ thục quỳ đều giàu chất nhầy giúp làm dịu niêm mạc tiêu hóa, nhưng bằng chứng mới cho thấy rễ thục quỳ nổi bật hơn trong việc củng cố hàng rào tế bào ruột và kích thích men lợi khuẩn, trong khi du đỏ vượt trội ở khả năng ổn định thể chất thực phẩm và bảo vệ lợi khuẩn.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo giã nát lá cây dâm xanh để đắp trị mụn nhọt, ngứa ngáy hay viêm da ngoài đời thực. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính sinh học trong phòng thí nghiệm và trên động vật, hoàn toàn thiếu vắng thử nghiệm lâm sàng điều trị da liễu trên người. Hành vi tự ý đắp lá tươi tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc kích ứng và bội nhiễm vi khuẩn nguy hiểm.
Nhiều người tin rằng dâm dương hoắc giúp tăng mạnh testosterone, nhưng bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng lại ở các thí nghiệm trên động vật và tế bào. Trên người, dữ liệu lâm sàng về việc thảo dược này giúp nâng cao nồng độ nội tiết tố nam vẫn rất nghèo nàn và chưa thể kết luận chắc chắn.
Củ mài gừng chứa hàm lượng rất cao diosgenin – tiền chất dùng để sản xuất thuốc tránh thai và hormone trong công nghiệp dược phẩm. Tuy nhiên, cơ thể người không tự chuyển hóa thảo dược này thành hormone sinh học. Chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận tương tác, nhưng người đang dùng liệu pháp hormone hoặc thuốc tránh thai nên thận trọng để tránh nguy cơ ảnh hưởng hiệu quả điều trị.
Cây dâm hôi (Micromelum falcatum) chứa nhiều hợp chất tự nhiên thuộc nhóm coumarin, tiềm ẩn rủi ro lớn khi dùng chung với thuốc chống đông máu. Sự cộng hưởng này có thể gây rối loạn đông máu, dẫn đến biến chứng xuất huyết nghiêm trọng cần được kiểm soát y khoa chặt chẽ.
Quả dành dành núi tạo màu vàng tươi tự nhiên nhờ hợp chất crocin quý giá nhưng sắc tố này lại kém bền nhiệt và dễ biến sắc khi nấu lâu. Nắm vững kỹ thuật chiết tách bằng nước ấm và điều chỉnh thời điểm đun nấu sẽ giúp món ăn lên màu vàng óng, đẹp mắt và bảo toàn dưỡng chất.
Kinh nghiệm dân gian dùng củ trâu trị đau nhức xương khớp bắt nguồn từ tập quán sử dụng chi củ nâu truyền thống. Dù các loài cùng chi cho thấy tiềm năng ức chế tín hiệu gây viêm trên mô hình tế bào, củ trâu hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả chữa viêm trên người.
Quan niệm dân gian cho rằng dành dành núi giúp hạ sốt nhanh và mát gan. Khoa học xác nhận hoạt chất trong cây có tác dụng hạ sốt và bảo vệ gan trên mô hình động vật, nhưng cũng cảnh báo nguy cơ gây độc cho gan nếu dùng sai liều.
Dành dành núi chứa glycoside (geniposide, genipin) có khả năng ức chế enzym chuyển hóa cytochrome P450 ở gan. Khi dùng chung với thuốc hạ áp, chống đông hay thuốc tiểu đường, thảo dược này tiềm ẩn nguy cơ làm chậm đào thải thuốc, tăng nồng độ dược chất trong máu và gây tác dụng phụ nguy hiểm.
Duyên đơn chứa lượng chì độc hại lớn chứ không có khả năng thải độc như lời đồn. Khi xâm nhập cơ thể, chì sẽ tích tụ lâu dài trong mô mềm và xương. Để đào thải độc chất an toàn, người bệnh bắt buộc phải dùng phác đồ chelation chuẩn y khoa dưới sự kiểm soát chặt chẽ của bác sĩ.
Nhiều người tin rằng lá dong luộc bánh chưng tiết ra chất kháng khuẩn giúp bánh lâu mốc tự nhiên. Tuy nhiên, khoa học hiện chưa có dữ liệu chứng minh cơ chế này trên lá dong; độ bền của bánh chưng thực chất đến từ quá trình luộc chín kỹ, ép ráo nước và lớp vỏ lá bao bọc kín.
Nhiều người nấu nước hạt dành dành uống hằng ngày để mát gan, giải độc nhưng đây là quan niệm sai lầm nguy hiểm. Các bằng chứng khoa học cho thấy hoạt chất trong dành dành chỉ có tác dụng hỗ trợ gan mật ở liều lượng kiểm soát, trong khi dùng liều cao hoặc kéo dài trực tiếp gây tổn thương và độc tính cho gan.
