Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
7.330 bài, trang 17 trên 367
Nhiều người truyền tai nhau uống nước đạm trúc diệp giúp trị dứt điểm nhiệt miệng cấp tốc. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận chiết xuất dược liệu này có đặc tính kháng viêm trên tế bào thực nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh khả năng chữa khỏi loét miệng ở người.
Gà hầm đương quy là món đại bổ, nhưng đun sôi lâu ở nhiệt độ cao sẽ làm bay hơi toàn bộ tinh dầu ligustilide quý giá và phân hủy hoạt chất. Nắm rõ nguyên lý bền nhiệt của các thành phần giúp giữ trọn vẹn tác dụng bồi bổ cho sức khỏe.
Rễ đại hoàng dược liệu và cuống đại hoàng ẩm thực thuộc các phân loài khác nhau với đặc tính hóa thực vật tách biệt. Trong khi rễ cây tích tụ nhiều anthraquinone tẩy xổ mạnh chỉ dùng làm thuốc, thì cuống lá mọng nước lại là thực phẩm thơm ngon, nhưng phiến lá phải tuyệt đối loại bỏ vì chứa độc tính oxalate.
Nhiều người lầm tưởng uống khoáng thạch đại giả thạch chứa hàm lượng sắt cao sẽ giúp trị thiếu máu hiệu quả. Thực tế, thành phần chính của vị thuốc này là oxit sắt dạng khoáng vô cơ có độ hòa tan kém, khiến tỷ lệ hấp thu rất thấp so với các dạng sắt hữu cơ hiện đại.
Tên gọi "cây từ bi" thường bị người dân dùng lẫn lộn cho nhiều loài thực vật họ Cúc khác nhau. Việc tự ý thu hái cây cỏ hoang dại về đun nước uống tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng do nhầm lẫn thảo dược, trong khi các hoạt tính của đại bi chuẩn mới chỉ được ghi nhận chủ yếu ở nghiên cứu tiền lâm sàng.
Đại bi lá lượn (*Blumea sinuata*) và đại bi làm băng phiến (*Blumea balsamifera*) là hai loài thực vật khác nhau thuộc cùng chi Cúc. Trong khi *Blumea balsamifera* chứa nhiều hợp chất quý, thơm nồng và là nguồn chưng cất tinh thể borneol, thì đại bi lá lượn khác biệt về hình thái học, thành phần hóa học và không dùng để sản xuất băng phiến.
Rễ đại hoàng kết hợp cùng thuốc lợi tiểu hoặc thuốc trợ tim digoxin có thể gây nguy cơ hạ kali huyết nặng, ức chế thanh thải thuốc và làm tăng gấp 3 lần nguy cơ ngộ độc digoxin nguy hiểm đến tính mạng.
Đại giả thạch cần nung đỏ rồi tôi giấm trước khi sắc thuốc nhằm tạo hiện tượng sốc nhiệt, phá vỡ cấu trúc tinh thể đặc sít của quặng hematit. Tác động của axit axetic trong giấm giúp khoáng thạch trở nên xốp giòn, loại trừ tạp chất thô và tăng giải phóng ion sắt hòa tan vào nước thuốc.
Nhiều người có thói quen giã nát lá đơn rau má đắp lên nốt mụn nhọt, vết trầy xước với hy vọng làm mát và mau lành da. Tuy nhiên, y học khẳng định việc đắp thảo mộc tươi trực tiếp lên tổn thương hở là hoàn toàn sai lầm, tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn và bùng phát viêm da tiếp xúc nghiêm trọng.
Kinh đại kích (*Euphorbia pekinensis*) và Hồng đại kích (*Knoxia valerianoides*) là hai vị thuốc khác hẳn nhau về nguồn gốc thực vật dù cùng mang tên Đại kích. Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh rễ Kinh đại kích chứa nhiều hợp chất diterpenoid và glycosphingolipid có độc tính mạnh lên ruột, thận và gan; trong khi tài liệu khoa học hiện chưa có dữ liệu đối chứng trực tiếp về Hồng đại kích.
Tannin đậm đặc trong cây đước và thực vật có thể liên kết với sắt vô cơ làm giảm hấp thu trong từng bữa ăn riêng lẻ. Tuy nhiên, các nghiên cứu dài hạn cho thấy tannin không làm suy giảm lượng sắt dự trữ ở người khỏe mạnh nhờ cơ chế tự thích ứng và chế độ ăn cân bằng.
Nhiều người truyền tai nhau cách giã nát cây đơn răng cưa đắp ngoài da để chữa mụn nhọt, ghẻ lở. Tuy nhiên, y học hiện đại chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả diệt tụ cầu khuẩn của loại cây này, và việc tự ý đắp lá tươi có thể gây bội nhiễm nghiêm trọng.
Hiện chưa có nghiên cứu chứng minh tính an toàn khi kết hợp đuôi chồn quả đen với thuốc tân dược. Việc dùng chung thảo dược với thuốc điều trị kéo dài tiềm ẩn nguy cơ cạnh tranh enzym gan Cytochrome P450, làm thay đổi nồng độ thuốc trong máu và dẫn tới nguy cơ biến chứng hoặc giảm hiệu quả điều trị.
Cỏ xước thông thường (*Achyranthes aspera*) và đơn đỏ ngọn (*Cyathula prostrata*) thuộc hai chi thực vật khác nhau. Nghiên cứu hiện chưa có dữ liệu đối chiếu trực tiếp giữa hai loài; saponin đặc trưng chỉ mới được xác định rõ trên cỏ xước và loài cây này tiềm ẩn độc tính sinh sản nếu dùng bừa bãi.
Rau đơn kim mọc hoang xanh tốt ven đường thường được nhiều người hái về làm thức ăn dân dã. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học xác nhận loài cây này có đặc tính siêu tích lũy kim loại nặng độc hại từ đất và nước bẩn vào thân lá, tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc mạn tính cho người sử dụng.
Chiết xuất lá đơn đỏ ngọn bước đầu ghi nhận khả năng hạ nhiệt và kháng khuẩn phổ rộng trên mô hình thực nghiệm động vật và ống nghiệm. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa được kiểm chứng đầy đủ trên người, do đó người bệnh không nên tùy tiện thay thế thuốc hạ sốt chuẩn khi chưa có tư vấn y khoa.
Rau đơn kim luộc ăn cung cấp chất xơ và nhiều chất chống oxy hóa tự nhiên cho bữa ăn hàng ngày, nhưng không thể thay thế chiết xuất dược liệu chuẩn hóa. Quá trình luộc và tiêu hóa làm biến đổi hàm lượng hoạt chất, trong khi chiết xuất dung môi cô đặc các phân đoạn sinh học với nồng độ cao phục vụ mục tiêu dược lý chuyên biệt.
Các hợp chất tự nhiên như polyphenol trong thảo mộc có thể ức chế hoặc cảm ứng hệ enzym Cytochrome P450 tại gan, làm biến đổi mạnh mẽ quá trình chuyển hóa của thuốc tây dùng kèm. Tình trạng này dễ khiến nồng độ thuốc trong máu tăng vọt gây độc tính hoặc giảm mạnh dẫn đến thất bại điều trị.
Uống đơn rau má cùng lúc với thuốc tây có thể gây tương tác nguy hiểm do các alkaloid và flavonoid trong dược liệu can thiệp vào enzym cytochrom P450 tại gan. Tình trạng này làm thay đổi chuyển hóa, khiến thuốc an thần hoặc thuốc tim mạch dễ tích tụ gây độc hoặc mất hiệu lực điều trị.
Các nghiên cứu khoa học ghi nhận chiết xuất cây đơn răng cưa (*Maesa indica*) chứa nhiều hoạt chất sinh học và gây độc tế bào ung thư trong ống nghiệm. Tuy nhiên, kết quả nuôi cấy tế bào hoàn toàn không tương đương hiệu quả điều trị trên cơ thể người. Người bệnh không nên tự ý dùng nước lá thay thế thuốc.
