Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
7.370 bài, trang 65 trên 369
Nhiều nam giới lo ngại phytoestrogen trong sữa đậu nành làm giảm testosterone và gây "nữ hóa". Tuy nhiên, các phân tích tổng hợp thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn khẳng định việc tiêu thụ đậu nành hay isoflavone ở mức thông thường không làm thay đổi nồng độ testosterone toàn phần, testosterone tự do hay estrogen ở nam giới.
Nhiều người truyền tai nhau cách dùng lá và vỏ cây so đũa sắc nước uống để trị đau dạ dày. Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định chưa có bằng chứng lâm sàng nào cho thấy so đũa chữa được loét dạ dày ở người; nghiên cứu thực nghiệm hiện có mới chỉ ghi nhận khả năng giảm viêm đại tràng trên mô hình chuột.
Ăn bông so đũa sống tiềm ẩn nguy cơ chướng bụng, khó tiêu do chứa hàm lượng tannin và saponin tự nhiên chưa phân giải. Nấu chín là giải pháp tối ưu giúp bất hoạt các chất kháng dinh dưỡng, bảo vệ đường tiêu hóa và tăng khả năng hấp thu khoáng chất cho cơ thể.
Các chế phẩm từ lá và quả sim chứa hàm lượng hoạt chất sinh học cùng tannin dồi dào, mang lại nhiều lợi ích chống oxy hóa nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu lạm dụng liều cao. Người đang uống thuốc điều trị qua đường tiêu hóa, người bị táo bón mạn tính cần thận trọng để tránh cản trở hấp thu thuốc và rối loạn tiêu hóa.
Nhiều người có thói quen uống nước sắc dược liệu như san trắng để hạ nhiệt khi cảm sốt. Tuy nhiên, việc dùng chung nước sắc thảo mộc với thuốc hạ sốt paracetamol tiềm ẩn nguy cơ tương tác chuyển hóa qua hệ enzyme gan Cytochrome P450, có thể gây quá tải gan hoặc làm giảm hiệu quả điều trị.
Cây si (*Ficus benjamina*) chứa nhựa mủ giàu enzym ficin và các hợp chất gây kích ứng mạnh. Hiện chưa có nghiên cứu thực nghiệm trực tiếp về độc tính khi chó mèo ăn phải lá si; tuy nhiên dữ liệu y khoa ghi nhận nhựa si gây viêm da tiếp xúc, dị ứng hô hấp và mề đay nghiêm trọng, cảnh báo nguy cơ phồng rộp niêm mạc miệng, nôn ói nếu vật nuôi nhai phải.
Sim rừng và sim tím thông thường hay bị nhầm lẫn giữa chi *Rhodamnia* và *Rhodomyrtus tomentosa*. Khoa học xác nhận loài sim tím thông thường (*Rhodomyrtus tomentosa*) chứa hơn 106 hợp chất hoạt tính quý, mang lại tác dụng kháng khuẩn, chống oxy hóa và kháng nấm mạnh mẽ, khác biệt hoàn toàn với các loài cây dại chưa được kiểm chứng.
Tự ý uống nước sắc cỏ seo gà chung với thuốc kháng sinh trị nhiễm trùng tiêu hóa tiềm ẩn nguy cơ cản trở hấp thu và làm biến đổi nồng độ thuốc trong máu. Việc phối hợp bừa bãi có thể khiến kháng sinh mất tác dụng diệt khuẩn, tăng nguy cơ kháng thuốc và gây độc cho cơ thể.
Sa kê luộc giữ được lượng tinh bột kháng dồi dào hơn và không làm tăng thêm năng lượng dư thừa, trong khi sa kê chiên ngập dầu hấp thụ nhiều chất béo, làm tăng lượng calo và làm suy giảm đáng kể lượng tinh bột kháng có lợi.
Quan niệm uống nước sắc cỏ seo gà để thải độc gan và ngừa mụn là hoàn toàn sai lầm. Hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh tác dụng này ở người; ngược lại, cỏ seo gà là loài siêu tích lũy asen, việc tự ý hái sắc uống có thể dẫn đến nguy cơ ngộ độc kim loại nặng và tổn hại gan.
Khẳng định sa sâm bắc có thể ức chế hay điều trị ung thư dạ dày là sai sự thật. Bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng ở thử nghiệm trong ống nghiệm, hoạt chất falcarindiol kém bền và cho kết quả không nhất quán. Người bệnh tuyệt đối không bỏ hóa trị để dùng thảo dược.
Uống shilajit thô tiềm ẩn rủi ro sức khỏe nghiêm trọng do nguy cơ nhiễm độc các kim loại nặng như chì, thủy ngân và asen vượt ngưỡng an toàn. Dược chất tự nhiên dạng nhựa khoáng này khi chưa qua kiểm định và tinh chế đạt chuẩn có thể gây độc hại cho gan, thận và hệ thống miễn dịch.
Uống Saw Palmetto không làm tăng testosterone tự do hay testosterone toàn phần trong cơ thể. Các bằng chứng khoa học cho thấy chiết xuất này chỉ tác động tại chỗ lên mô tuyến tiền liệt, không làm thay đổi nồng độ hormone sinh dục trong máu và hoàn toàn không có tác dụng hỗ trợ tăng cơ bắp cho người tập thể thao.
San trắng (*Vitex trifolia*) và ngũ trảo (*Vitex negundo*) cùng thuộc chi *Vitex* nhưng khác biệt về số lá chét và hoạt chất. Nghiên cứu cho thấy ngũ trảo có hàm lượng polyphenol và khả năng chống oxy hóa cao hơn, trong khi san trắng nổi trội hơn về hoạt tính diệt ấu trùng côn trùng.
Hạt sen cạn ngâm giấm được nhiều người chuộng làm nụ bạch hoa giả, nhưng các nhà khoa học cảnh báo không nên ăn nhiều. Trong sen cạn chứa các hợp chất cay nhóm Cramer Class III tiềm ẩn rủi ro độc chất nếu vượt ngưỡng dung nạp an toàn, đặc biệt gây nguy cơ tiêu phôi ở phụ nữ mang thai.
Nhiều nam giới lo ngại cọ lùn (Saw Palmetto) làm giảm giả tạo chỉ số PSA huyết thanh tương tự như một số loại thuốc kê đơn, gây chậm trễ phát hiện ung thư tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, các bằng chứng lâm sàng xác nhận cọ lùn không làm thay đổi hay che giấu chỉ số PSA, dù người bệnh vẫn cần thận trọng tầm soát toàn diện.
So sánh giữa vỏ sao đen và trà xanh cho thấy trà xanh (*Camellia sinensis*) đã có nhiều nghiên cứu lâm sàng chứng minh hiệu quả kháng khuẩn, giảm mảng bám và độ an toàn cao. Trong khi đó, vỏ sao đen chưa có dữ liệu khoa học kiểm chứng về hàm lượng hoạt chất cũng như tính an toàn khi súc miệng.
Chiết xuất sen cạn chứa nhiều chất chống oxy hóa và vi chất giúp cải thiện da tóc, nhưng lời đồn cồn sen cạn kích thích mọc tóc là chưa có bằng chứng khoa học rõ ràng. Nghiên cứu y khoa hiện mới chỉ ghi nhận sen cạn như một chất hỗ trợ trong gel bôi phối hợp nhiều hoạt chất.
Uống 1 ly rượu vang mỗi ngày có an toàn cho gan hay không phụ thuộc chặt chẽ vào tổng lượng cồn tích lũy nạp vào cơ thể. Nghiên cứu dịch tễ quy mô lớn cho thấy nguy cơ xơ gan chỉ giảm đi rõ rệt khi lượng cồn tiêu thụ được khống chế nghiêm ngặt dưới 16 gam mỗi ngày.
Finasteride ức chế mạnh enzym 5-alpha reductase làm giảm 52-65% DHT huyết thanh, giúp co nhỏ tuyến tiền liệt nhưng dễ gây tác dụng phụ tình dục. Ngược lại, chiết xuất cọ lùn (Saw Palmetto) không làm hạ DHT trong máu, cải thiện dòng tiểu tương đương ở mức độ nhẹ đến vừa và ít ảnh hưởng đến chức năng sinh lý.
