Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 109 trên 192
Cây tai mèo (*Leonurus cardiaca*) và ích mẫu (*Leonurus japonicus*) cùng thuộc chi *Leonurus* nhưng khác biệt về hình thái và hoạt chất. Nghiên cứu khoa học cho thấy các hợp chất trong thảo dược tạo ra cơ chế tác động hai chiều: vừa kích thích co bóp, vừa làm thư giãn cơ trơn tử cung, giúp điều hòa kinh nguyệt hiệu quả nếu dùng đúng cách.
Nghiên cứu cho thấy hoạt chất citral và citronellol trong cây sả chanh có khả năng làm giãn cơ trơn mạch máu và hỗ trợ hạ huyết áp nhẹ trên mô hình thực nghiệm. Tuy nhiên, trà sả không thể thay thế thuốc điều trị và cần dùng đúng lượng để tránh tương tác bất lợi.
Chiết xuất cây sam biển (*Trianthema portulacastrum*) bước đầu cho thấy khả năng ức chế enzyme tiêu hóa alpha-glucosidase trong ống nghiệm, nhưng hoạt tính còn khiêm tốn. Hiện tại chưa có nghiên cứu nào trên người chứng minh hiệu quả hạ đường huyết, người bệnh tiểu đường tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thay thuốc điều trị.
Các nghiên cứu thực nghiệm trên động vật cho thấy chiết xuất từ cây tai mèo có khả năng hỗ trợ hạ đường huyết và cải thiện mỡ máu. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa đầy đủ, đặc biệt dược liệu này có thể làm giảm hấp thu thuốc trị tiểu đường metformin khi dùng chung.
Hiện tại, khoa học chưa có dữ liệu đối đầu trực tiếp để kết luận lá hay quả cây sổ có hoạt tính chống oxy hóa cao hơn. Tuy nhiên, các nghiên cứu xác nhận cả quả, lá và vỏ cây đều chứa nhiều hợp chất tự nhiên quý giá như flavonoid, axit betulinic giúp dọn gốc tự do và bảo vệ tế bào.
Nhiều người xem sâm cau đỏ như thần dược bổ thận tráng dương tức thì, nhưng khoa học hiện đại mới chỉ ghi nhận tiềm năng bảo vệ cơ quan sinh sản của chiết xuất thảo dược này trên mô hình động vật thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả trên cơ thể người.
Nhiều nghiên cứu trong phòng thí nghiệm xác nhận amentoflavone, một flavonoid chính chiết xuất từ cây quyển bá, có khả năng ức chế mạnh các chất trung gian gây viêm và giảm thiểu stress oxy hóa tế bào. Tuy nhiên, hiệu quả này mới dừng ở mức tiền lâm sàng và chưa đủ dữ liệu thử nghiệm trên người để xem như giải pháp điều trị thay thế.
Nhiều nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận chiết xuất từ cây thuộc chi rau mát chứa các polyphenol và flavonoid giúp giảm đau, chống oxy hóa và bảo vệ thận trên động vật. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên dùng thay thế thuốc kháng viêm.
Các nghiên cứu gần đây phát hiện vỏ sầu riêng chứa hoạt chất kháng nấm *Candida albicans* và chống oxy hóa. Tuy nhiên, mọi kết quả mới dừng ở mức thử nghiệm phòng thí nghiệm, người dân tuyệt đối không tự ý dùng chữa bệnh.
Nhiều người truyền tai nhau cách dùng cành hoặc vỏ cây duối chà răng để ngừa sâu răng. Dù y học cổ truyền ghi nhận kinh nghiệm này, các bằng chứng khoa học hiện tại chỉ tập trung vào vi khuẩn *Streptococcus mutans* và chưa có dữ liệu lâm sàng rõ ràng khẳng định hiệu quả của vỏ duối thay thế kem đánh răng.
Cây huyết dụ chứa nhiều hợp chất sinh học và có hoạt tính kháng khuẩn trong phòng thí nghiệm, nhưng hiện chưa có bất kỳ bằng chứng thử nghiệm đối chứng nào trên người chứng minh tác dụng kháng viêm. Người dân không nên tự ý dùng lá sắc uống thay thế thuốc điều trị.
Chiết xuất cây sam biển thể hiện tác dụng giảm đau và kháng viêm vượt trội trên mô hình động vật qua cơ chế điều hòa tín hiệu NF-kappaB, COX-2 và Nrf2. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng ở mức tiền lâm sàng và thảo dược này tiềm ẩn độc tính gây sảy thai nếu dùng sai cách.
Nghiên cứu trên động vật cho thấy cây sam biển có tiềm năng bảo vệ gan trước hóa chất, rượu và độc tố vi nấm nhờ hoạt tính chống oxy hóa. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người quy mô lớn hiện vẫn chưa được xác lập.
Matrine và oxymatrine là hai hoạt chất alkaloid nổi bật chiết xuất từ cây khổ sâm cho rễ, ghi nhận khả năng ức chế nhiều phản ứng viêm qua mô hình thí nghiệm. Tuy nhiên, giới chuyên môn nhận định các bằng chứng hiện nay chủ yếu dừng ở mức tiền lâm sàng, chưa đủ dữ liệu thử nghiệm người quy mô lớn.
Hạt rau mùi chứa nhiều polyphenol hỗ trợ kích thích tiết insulin và hạ đường huyết trong các thử nghiệm thực nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người hiện mới dừng lại ở các nghiên cứu nhỏ, không đủ cơ sở để thay thế thuốc điều trị đái tháo đường theo chỉ định y khoa.
Securinine là alkaloid quý trong cây nổ có tiềm năng ức chế tế bào ung thư và chống viêm thần kinh. Tuy nhiên, hoạt chất này khóa thụ thể ức chế GABA-A, khiến việc tự ý sắc uống liều cao dễ gây co giật nguy hiểm.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy vỏ cây nam sâm chứa nhiều hợp chất triterpenoid saponin độc đáo. Những hoạt chất này có khả năng ức chế sinh tổng hợp oxit nitric và ngăn chặn giải phóng các cytokine tiền viêm nguy hiểm như TNF-alpha và IL-1beta, mở ra tiềm năng lớn trong nghiên cứu thuốc kháng viêm tự nhiên.
Nghiên cứu cho thấy chiết xuất lá cây nóng (chi *Saurauia*) có khả năng ức chế oxit nitric và các cytokine gây viêm trên tế bào thí nghiệm, đồng thời điều hòa miễn dịch trên động vật. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại mới dừng ở mức tiền lâm sàng, chưa có thử nghiệm xác nhận trên cơ thể người.
Ngũ bội tử hình thành trên cây muối chứa lượng tannin đậm đặc, có tác dụng làm se niêm mạc ruột và giảm bài tiết dịch trong tiêu chảy. Dù mang lại hiệu quả cầm tiêu chảy ngắn hạn, việc sắc uống quá liều dễ gây kích ứng niêm mạc dạ dày và cản trở hấp thu vi chất.
Các nghiên cứu ống nghiệm cho thấy hoạt chất acridone alkaloid từ rễ và cành quýt gai có tiềm năng ức chế tế bào u và chống oxy hóa. Tuy nhiên, dữ liệu này chưa từng được thử nghiệm lâm sàng trên người, tuyệt đối không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
