Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 116 trên 192
Quế chứa các hoạt chất hỗ trợ giảm nhẹ đường huyết đói và chỉ số HbA1c, nhưng mức độ cải thiện rất khiêm tốn trên các thử nghiệm lâm sàng. Loại gia vị này chỉ đóng vai trò bổ trợ và hoàn toàn không thể thay thế phác đồ điều trị nội khoa tiêu chuẩn.
Chiết xuất cây chổi đực cho thấy khả năng hạ men gan và chống độc paracetamol, CCl4 trên chuột nhờ giàu chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, thảo dược này hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Co lim (*Betula alnoides*) và bạch dương phương Tây (*Betula pendula*) cùng thuộc chi Bạch dương, chứa các nhóm hợp chất triterpene và polyphenol. Tuy nhiên, bạch dương phương Tây có dữ liệu nghiên cứu vượt trội về khả năng ức chế lympho viêm và chống oxy hóa, trong khi co lim bản địa vẫn cần thêm bằng chứng kiểm chứng độc lập.
Chỉ xác giúp tăng cường nhu động và thúc đẩy làm rỗng dạ dày trong các nghiên cứu thực nghiệm, hỗ trợ giảm chứng đầy trướng sau ăn. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng về khả năng trực tiếp làm tăng áp lực cơ thắt thực quản dưới ở người bệnh trào ngược vẫn còn rất hạn chế.
Các nghiên cứu in vitro và trên động vật cho thấy cây chạc ba cùng các loài cùng chi *Allophylus* chứa chất chống oxy hóa, tocotrienol mới và hỗ trợ giảm phản ứng viêm thực nghiệm. Dù vậy, dữ liệu lâm sàng trên người vẫn chưa có, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Vỏ cây co lim (*Betula alnoides*) chứa nhóm pentacyclic triterpenoid dồi dào, nổi bật là axit betulinic và betulin có khả năng ức chế chất trung gian gây viêm. Tuy nhiên, mọi bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và trên mô hình chuột thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Các nghiên cứu ống nghiệm ghi nhận chổi xuể (*Baeckea frutescens*) chứa nhiều hợp chất có khả năng kháng khuẩn tụ cầu và ức chế các con đường gây viêm. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người; người dân không tự ý dùng thay thế thuốc kháng sinh hay thuốc chống viêm.
Cây chạc ba (*Allophylus cobbe*) thường được đồn thổi có công dụng hạ đường huyết, song y học hiện đại chưa ghi nhận bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả này. Người bệnh đái tháo đường không nên tự ý dùng thảo dược thay thế thuốc điều trị để tránh nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy hoạt chất synephrine đơn lẻ trong chỉ thực thực chất gây ức chế co bóp ruột qua thụ thể alpha-adrenergic. Tác dụng kích thích tiêu hóa của vị thuốc này đến từ sự phối hợp của hệ flavonoid toàn phần, giúp điều hòa serotonin, giảm nồng độ peptid ức chế và ức chế enzym acetylcholinesterase.
Chè bông (*Aganosma marginata*) là cây thuốc dân gian thường bị đồn thổi có khả năng trị bệnh nan y. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy chiết xuất chè bông không thể hiện hoạt tính gây độc tế bào ung thư in vitro, đồng thời các nghiên cứu về thành phần và công dụng thực tế của cây hiện còn rất hạn chế.
Các nghiên cứu in vitro cho thấy nhựa dầu thực vật chứa nhiều tecpen có khả năng ức chế mạnh tụ cầu vàng và phá vỡ cấu trúc vi khuẩn gram dương. Dù vậy, các bằng chứng khoa học hiện chỉ mới dừng ở mức thử nghiệm phòng thí nghiệm, chưa thể thay thế thuốc sát trùng hay kháng sinh lâm sàng.
Dầu đại phong tử chiết xuất từ hạt cây chùm bao lớn từng là liệu pháp điều trị bệnh phong duy nhất thời kỳ tiền kháng sinh. Tuy nhiên, do hiệu quả diệt khuẩn hạn chế cùng nhiều tác dụng phụ nặng nề, loại dầu này đã bị y học hiện đại thay thế hoàn toàn bằng phác đồ kháng sinh đa hóa trị liệu an toàn và hiệu quả dứt điểm.
Chiết xuất và tinh dầu vỏ *Citrus hystrix* (chanh sần, vị thuốc chỉ xác) cho thấy khả năng ức chế nhiều loại vi khuẩn Gram dương và nấm mốc trong phòng thí nghiệm. Dù vậy, bằng chứng chủ yếu ở mức in vitro, người dân tuyệt đối không tự ý dùng thay thế thuốc kháng sinh kê đơn.
Cây chạc ba giàu phenolic và an toàn trên tế bào lành trong ống nghiệm, nhưng hiện chưa có nghiên cứu độc tính cấp hay bán trường diễn trên chuột để xác định ngưỡng an toàn. Người dùng không nên tự ý dùng dịch chiết cô đặc dài ngày.
Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy hoạt chất triterpene saponin từ cây chùa dù có khả năng ức chế mạnh các chất trung gian gây viêm như PGE2 và COX-2 trên tế bào chuột. Dù vậy, hiện vẫn hoàn toàn thiếu vắng các thử nghiệm lâm sàng trên người để chứng minh hiệu quả và độ an toàn thực tế.
Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy lá chùm ngây có thể hỗ trợ giảm nhẹ đường huyết sau bữa ăn ở người bệnh tiểu đường type 2, song bằng chứng về kiểm soát đường huyết lúc đói và HbA1C dài hạn chưa nhất quán; người bệnh không được tự ý bỏ thuốc điều trị.
Rễ chút chít chứa nhiều dẫn xuất anthraquinone có tác dụng nhuận tràng mạnh nhờ kích thích nhu động đại tràng tống phân sau 6-8 giờ. Tuy nhiên, hoạt chất này dễ gây tác dụng phụ và tình trạng lệ thuộc nếu dùng sai cách, người bệnh chỉ nên dùng ngắn ngày.
Chiết xuất chóc máu (*Salacia chinensis*) giúp hạ đường huyết và insulin sau ăn nhờ cơ chế ức chế men alpha-glucosidase, làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate. Dù các thử nghiệm lâm sàng cho kết quả khả quan, người dùng cần lưu ý bằng chứng hiện nay chủ yếu đến từ các nghiên cứu cỡ mẫu nhỏ.
Tinh dầu cây chùa dù cho thấy hoạt tính kháng khuẩn mạnh mẽ trên nhiều chủng vi khuẩn thử nghiệm trong ống nghiệm, bao gồm vi khuẩn gây mụn và vi khuẩn khoang miệng. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện tại mới dừng ở quy mô phòng thí nghiệm, người dân không nên tự ý dùng thay thế kháng sinh.
Bổ sung châu chấu vào khẩu phần có thể hỗ trợ phòng ngừa thiếu máu nhờ chứa nhiều kẽm và sắt có độ hòa tan tốt. Tuy nhiên, lượng sắt tổng thể của châu chấu thấp hơn thịt bò, đồng thời lớp vỏ chitin có thể cản trở hấp thu nếu chế biến không đúng cách.
