Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.827 bài, trang 33 trên 192
Cây thuốc dấu (Pedilanthus tithymaloides) từ lâu đã được dân gian truyền tai nhau về công dụng đắp mụn nhọt, cầm máu và làm lành vết thương hở. Các nghiên cứu tiền lâm sàng bước đầu xác nhận chiết xuất từ loài cây này có khả năng thúc đẩy co vết thương, kháng viêm và hỗ trợ đông máu hiệu quả trên mô hình động vật.
Thài lài lông từ lâu được dùng trong dân gian để làm dịu các chứng đau và viêm nhiễm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm ống nghiệm và mô hình động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người; phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên sử dụng.
Nuốt phải thủy ngân nguyên tố lỏng từ nhiệt kế chỉ hấp thu dưới 0,01% qua ruột và hầu như đào thải qua phân, trong khi methylmercury từ thực phẩm hấp thu tới 95% vào máu, gây độc thần kinh nghiêm trọng.
Chu sa là khoáng vật chứa hơn 96% thủy ngân sulfide, từ lâu được dùng làm thuốc an thần trong y học cổ truyền. Dù dạng thủy ngân này kém tan và có độc tính đường uống thấp hơn nhiều so với thủy ngân vô cơ, việc lạm dụng hoặc dùng kéo dài vẫn gây nguy cơ tích lũy độc tính cho thận và não.
Galantamine là thuốc được phê duyệt giúp làm chậm suy giảm nhận thức ở bệnh nhân Alzheimer mức độ nhẹ đến trung bình, có nguồn gốc phân lập từ củ thủy tiên. Tuy nhiên, việc tự ý sắc nấu hoặc ăn cây thủy tiên tươi cực kỳ nguy hiểm, có thể dẫn tới ngộ độc cấp tính do các alkaloid độc hại đi kèm.
Chiết xuất từ cây thuốc giấu ghi nhận khả năng ức chế vi khuẩn và một số mầm bệnh trong ống nghiệm. Dù vậy, dữ liệu hiện tại mới dừng ở mức thử nghiệm tiền lâm sàng, còn khoảng cách rất xa để ứng dụng vào y khoa điều trị cho người bệnh.
Nhiều người có thói quen hái lá cây thuốc giấu đắp lên vết thương để cầm máu và chống viêm. Dù chiết xuất của cây có hoạt tính sinh học trong phòng nghiệm, việc đắp lá tươi trực tiếp lại tiềm ẩn nguy cơ viêm da tiếp xúc dữ dội và bội nhiễm vi khuẩn nguy hiểm đến tính mạng.
Chiết xuất từ cây thung (*Callicarpa nudiflora*) chứa nhiều hợp chất có hoạt tính kháng viêm trong ống nghiệm và trên mô hình chuột. Tuy nhiên, hiện chưa có nghiên cứu trên người xác nhận tác dụng hạ sốt của vỏ cây này; người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc y tế chuẩn mực.
Nhiều người tin nicotine trong thuốc lá giúp giảm cân nhờ ức chế cảm giác thèm ăn tạm thời. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy nicotine thúc đẩy tích tụ mỡ nội tạng nguy hiểm, trực tiếp gây kháng insulin và làm tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường cùng các biến cố tim mạch.
Chiết xuất từ cây thiên đầu thống chứa phong phú các polyphenol và flavonoid có khả năng chống oxy hóa, kháng khuẩn và bảo vệ tế bào. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu dược lý hiện nay mới chỉ ghi nhận trong các thử nghiệm ống nghiệm và mô hình tiền lâm sàng, chưa đủ cơ sở chứng minh hiệu quả chữa bệnh trên người.
Chiết xuất từ rễ cây thiến thảo cho thấy tiềm năng ức chế kết tinh canxi oxalat và bảo vệ thận trên mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, y học hiện nay vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người bệnh không nên tự ý dùng thảo dược này để thay thế điều trị y khoa.
Nhiều người quan tâm đến khả năng ức chế vi khuẩn từ vỏ và lá cây thung (*Tetrameles nudiflora*). Tuy nhiên, hiện chưa có dữ liệu khoa học nào trong các tài liệu kiểm chứng ghi nhận hoạt tính kháng khuẩn của loài thực vật này. Mọi thử nghiệm hiện tại chỉ ghi nhận trên các loài khác.
Thiên trúc hoàng (tabasheer) từ lâu được biết đến là nguồn chứa silica thực vật dồi dào, thu hút nhiều lời đồn thổi về công dụng củng cố mật độ xương. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ mới dừng lại ở vật liệu kỹ thuật và thử nghiệm trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Thuyền thoái (xác ve sầu) là vị thuốc cổ truyền thường được dân gian truyền tai dùng trị sốt cao, co giật ở trẻ em. Dù một số nghiên cứu tiền lâm sàng bước đầu ghi nhận khả năng an thần, hạ thân nhiệt và giảm co giật trên động vật, hiện vẫn hoàn toàn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên trẻ nhỏ.
Chiết xuất flavonoid từ cây thiên đầu thống bước đầu cho thấy khả năng hạ nồng độ đường huyết rõ rệt trên chuột mắc đái tháo đường thực nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại mới dừng ở mô hình động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể dùng thay thế thuốc điều trị.
Nhiều người có thói quen hái hoặc mua thảo dược thiên lý quang về tự sắc uống để thanh nhiệt, trị viêm mà không biết loại cây này chứa các hợp chất pyrrolizidine alkaloid có độc tính cao với gan. Sử dụng thảo dược không kiểm soát liều lượng tiềm ẩn nguy cơ tổn thương gan nặng nề.
Các thử nghiệm trong ống nghiệm cho thấy chiết xuất rễ thiên môn ráng có khả năng khử các gốc tự do và ức chế quá trình peroxy hóa chất béo. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện tại mới chỉ dừng lại ở mức in vitro và mô hình động vật, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả chống oxy hóa trên cơ thể người.
Cây thiên đầu thống (*Cordia dichotoma*) không thể trị dứt bệnh đau nửa đầu như nhiều lời đồn đại. Tác dụng giảm đau và chống viêm của thảo dược này mới chỉ ghi nhận trên mô hình thí nghiệm ở chuột, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và tiềm ẩn rủi ro từ độc tố tự nhiên.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất thiên tuế lược giúp giảm co bóp ruột và chống viêm, nhưng chưa có bằng chứng khẳng định lá cây này kháng khuẩn ngừa bệnh đường ruột ở người. Người dân tuyệt đối không tự ý dùng để tránh nguy cơ ngộ độc.
Thiên tiên tử chứa các alkaloid tropane có khả năng làm giãn cơ trơn giúp giảm đau co thắt bụng và phế quản, nhưng khoảng cách giữa liều chữa bệnh và liều ngộ độc rất mong manh. Người dân tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thô này tại nhà để tránh các biến cố ngộ độc nguy hiểm.
