Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.669 bài, trang 87 trên 234
Bạc hà giúp giảm khó tiêu nhờ tác dụng thư giãn cơ trơn đường ruột, nhưng hoạt chất menthol lại làm giãn cơ vòng thực quản dưới. Sự suy yếu của chiếc van chống trào ngược này khiến axit dạ dày dễ dàng tràn lên, làm các triệu chứng ợ nóng và trào ngược trở nên trầm trọng hơn.
Người bị sỏi mật không nên tùy tiện sử dụng dầu bạc hà cay liều cao. Hoạt chất menthol trong bạc hà kích thích bài tiết mật và nhu động tiêu hóa, tiềm ẩn nguy cơ đẩy sỏi vào ống dẫn mật gây tắc nghẽn, đau quặn dữ dội và viêm nhiễm cấp tính nguy hiểm.
Vỏ cây bún thiêu chứa nhiều hoạt chất sinh học có tiềm năng kháng viêm, nhưng các nghiên cứu thực nghiệm cảnh báo nguy cơ độc tính tế bào khi sử dụng sai liều lượng. Người bệnh không tự ý dùng liều cao kéo dài để phòng tránh tổn thương gan thận và ngộ độc.
Bơ hạt mỡ không thể chữa khỏi dứt điểm bệnh chàm da nhưng là hoạt chất làm mềm hỗ trợ cấp ẩm, giảm khô ráp và làm dịu cơn ngứa hiệu quả trong các chế phẩm kết hợp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng bơ hạt mỡ để thay thế thuốc bôi corticoid theo chỉ định của bác sĩ.
Bù ốc leo (Dregea volubilis) là cây thuốc dân gian thường dùng hạ đường huyết, nhưng tiềm ẩn độc tính nguy hiểm. Nghiên cứu cho thấy thảo dược này gây thoái hóa tế bào gan, tăng men gan và gây chết động vật thí nghiệm ở liều cao. Phụ nữ mang thai, người mắc bệnh gan hoặc thận tuyệt đối không nên sử dụng.
Băng phiến bôi ngoài da có khả năng kích hoạt thụ thể làm mát TRPM8 và điều hòa phản ứng viêm để giảm nhức mỏi [1, 2]. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học vững chắc hiện nay hầu hết dừng lại ở nghiên cứu trên động vật [1, 4], thử nghiệm lâm sàng trên người còn rất hạn chế nên người dùng không thể xem đây là thuốc giảm đau thay thế y khoa.
Bùng bục và ba chẽ đều là cây thuốc quen thuộc trong dân gian trị đau bụng, tiêu chảy. Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh bùng bục chứa các hoạt chất thực vật có khả năng ức chế nhiều loại vi khuẩn đường ruột nguy hiểm, hỗ trợ giảm sưng viêm tại mô ruột và tương tác đáng kể với men gan.
Người mắc bệnh tuyến giáp không cần kiêng hoàn toàn bông cải xanh. Dù chứa hợp chất goitrogen, nồng độ của chúng trong bông cải xanh rất thấp và các nghiên cứu lâm sàng trên người chứng minh loại rau này không gây hại chức năng tuyến giáp nếu được nấu chín và cung cấp đủ lượng iod hằng ngày.
Tuyên bố cây bún thiêu giúp làm nhỏ tuyến tiền liệt phì đại hiện chưa có cơ sở khoa học trực tiếp. Dữ liệu thực nghiệm mới chỉ ghi nhận chiết xuất bún thiêu có đặc tính chống viêm, chống oxy hóa trên tổn thương thận chuột, không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Cây bùng bục được dùng nhiều trong dân gian nhưng việc uống kéo dài tiềm ẩn nguy cơ tổn thương gan thận do độc tính bán trường diễn từ tannin và saponin. Lạm dụng thảo dược tự nhiên có thể làm tăng men gan, suy giảm chức năng lọc cầu thận mà không có biểu hiện cảnh báo sớm.
Bùm bụp trườn cho thấy tiềm năng chống oxy hóa và giảm hoại tử tế bào gan do nhiễm độc chất trên chuột thí nghiệm nhờ chứa dồi dào polyphenol, flavonoid. Dù vậy, thảo dược này hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Nhiều người truyền tai nhau cách nấu nước lá bông ổi tắm để trị dứt cơn mẩn ngứa ngoài da. Tuy nhiên, y học hiện đại cảnh báo độc tố triterpene trong loại cây này có thể gây độc cho gan, kích hoạt phản ứng nhạy cảm ánh sáng và làm bùng phát viêm da tiếp xúc nghiêm trọng.
Uống nước lá bùi tròn lâu dài tiềm ẩn nhiều rủi ro cho gan và thận. Dữ liệu thực nghiệm cho thấy tương tác phức tạp làm biến đổi hấp thu hoạt chất trong cây, đồng thời hàm lượng kim loại nặng cadmium tích lũy trong vỏ bùi tròn rất cao, dễ gây tổn thương tạng âm thầm khi dùng triền miên.
Cây bông ổi chứa các độc tố triterpenoid lantadene gây tắc dịch mật, hủy hoại ty thể tế bào gan và dẫn đến tổn thương gan thận nghiêm trọng trên động vật. Dù một số nghiên cứu ghi nhận tiềm năng sinh học nhất định của hoạt chất đơn lẻ, việc tự ý dùng lá hoặc quả bông ổi chữa bệnh tiềm ẩn rủi ro ngộ độc rất cao.
Hạt bìm bìm thường được truyền miệng là thuốc xổ tự nhiên mạnh, nhưng việc tự ý dùng dễ dẫn đến quá liều, kích ứng đường ruột dữ dội và rối loạn điện giải đe dọa tính mạng. Nhận diện sớm 4 dấu hiệu ngộ độc gồm nôn liên tục, tiêu chảy ra máu, co rút cơ tụt huyết áp và li bì kiệt sức là yếu tố sống còn để cấp cứu kịp thời.
Các nghiên cứu ống nghiệm ghi nhận dịch chiết cây bông bạc chứa nhiều hợp chất tự nhiên có khả năng làm tổn thương thành tế bào vi khuẩn và ức chế nấm. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu mới dừng ở mức in vitro, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa bệnh nhiễm trùng trên người.
Nước lá bông báo thường được dùng theo kinh nghiệm dân gian, nhưng dữ liệu khoa học về độ an toàn trên người còn hạn chế. Uống nước sắc quá đậm đặc hoặc dùng thay nước lọc kéo dài tiềm ẩn nguy cơ gây quá tải, rối loạn chuyển hóa chức năng gan và thận.
Alkaloid từ củ bình vôi hoa đầu mang lại nhiều giá trị dược lý nhưng có chỉ số an toàn rất hẹp. Nghiên cứu thực nghiệm cảnh báo hoạt chất này có thể gây độc cho cả tế bào khỏe mạnh khi dùng liều cao, đòi hỏi phải kiểm soát liều lượng nghiêm ngặt.
Bòng bong là thảo dược quen thuộc nhưng việc lạm dụng quá mức có thể gây tổn thương gan và thận. Dữ liệu thực nghiệm cảnh báo các hợp chất tự nhiên luôn có ngưỡng dung nạp nhất định, việc dùng sai liều lượng dễ biến lợi ích chống viêm thành nguy cơ nhiễm độc cơ quan nội tạng.
Nghiên cứu trên động vật cho thấy chiết xuất cây bòng bong (*Lygodium flexuosum*) có khả năng hạ men gan, giảm viêm và cải thiện tổn thương gan do hóa chất. Tuy nhiên, bằng chứng mới dừng lại ở cấp độ tiền lâm sàng và người bệnh không nên tự ý dùng thảo mộc thay thế thuốc điều trị.
