Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.519 bài, trang 67 trên 176
Chiết xuất và hương liệu hoa linh lan rất phổ biến trong ngành làm đẹp nhờ hương thơm đặc trưng thanh khiết. Tuy nhiên, hiện chưa có dữ liệu thực nghiệm cụ thể nào chứng minh chiết xuất này ngấm qua da gây độc toàn thân; việc đánh giá an toàn mỹ phẩm hiện nay dựa trên ngưỡng phơi nhiễm và đặc tính thấm qua hàng rào da.
Gừng dại tía (*Zingiber cassumunar*) và gừng thường (*Zingiber officinale*) là hai loài thảo dược khác biệt. Gừng thường chứa hoạt chất cay gingerol hỗ trợ tiêu hóa, trong khi gừng dại tía đặc trưng bởi nhóm phenylbutenoid (DMPBD) cùng tinh dầu giàu terpinen-4-ol có tác dụng chống viêm khớp và xua côn trùng.
Cỏ ca sĩ (Sisymbrium officinale) thường được truyền miệng giúp giảm khản tiếng, đau họng. Tuy nhiên, người suy giáp, mắc bệnh tim và phụ nữ mang thai cần tuyệt đối thận trọng, tránh tự ý sử dụng. Bằng chứng hiện nay hoàn toàn là thử nghiệm tiền lâm sàng, chưa có dữ liệu lâm sàng xác nhận độ an toàn trên các nhóm nhạy cảm này.
Sơn tra châu Âu (*Crataegus monogyna*) và sơn tra Bắc Á (*Crataegus pinnatifida*) tuy cùng chi nhưng khác biệt rõ rệt về công dụng. Nhờ dồi dào flavonoid và tannin, sơn tra châu Âu được nghiên cứu chuyên sâu về bảo vệ tim mạch và chống oxy hóa, trong khi sơn tra Bắc Á là vị thuốc chua truyền thống thiên về hỗ trợ tiêu hóa.
Cỏ xạ hương (*Thymus vulgaris*) có bằng chứng khoa học rõ ràng hơn về khả năng giảm ho, chống co thắt phế quản và kháng khuẩn đường hô hấp so với cỏ ca sĩ (*Sisymbrium officinale*). Dù cỏ ca sĩ nổi tiếng trong dân gian giúp làm dịu giọng, các dữ liệu thử nghiệm hiện tại tập trung chủ yếu vào cỏ xạ hương.
Các hợp chất naphthoquinone trong chi cây mun (*Diospyros*) thể hiện khả năng tiêu diệt tế bào ung thư và kháng khuẩn mạnh trong ống nghiệm nhưng đồng thời mang độc tính tế bào rất cao. Việc tự ý sắc uống vỏ hoặc rễ cây mun theo lời đồn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng, không có tác dụng chữa bệnh trên cơ thể sống.
Plumbagin là dẫn xuất naphthoquinone có trong cây gọng vó với khả năng kháng viêm và chống oxy hóa mạnh ở nồng độ vi mô. Tuy nhiên, hoạt chất này sở hữu ranh giới an toàn rất hẹp; việc tự ý sử dụng cây tươi có thể gây độc tế bào, dẫn đến phồng rộp và tổn thương niêm mạc nghiêm trọng.
Cây gừa (Ficus microcarpa) và cây si (Ficus benjamina) cùng thuộc chi Ficus nhưng khác biệt rõ rệt về thành phần hoạt chất. Dữ liệu phòng thí nghiệm cho thấy gừa nổi bật với lupeol, acid oleanolic và hàm lượng phenolic cao, trong khi si chứa triterpenoid serrat-3-one và các flavonoid đặc thù như dẫn xuất kaempferol.
Cây gối hạc từ lâu đã được dân gian sử dụng như một bài thuốc giảm đau nhức xương khớp. Dù các nghiên cứu tiền lâm sàng bước đầu ghi nhận khả năng kháng viêm và giảm đau trên động vật, y học hiện nay vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả thay thế thuốc điều trị.
Nhiều người tò mò về sự khác biệt giữa gừng bọc da (*Zingiber pellitum*) và gừng thông thường (*Zingiber officinale*). Hiện tại, y văn khoa học quốc tế tập trung nghiên cứu sâu về các hợp chất sinh học, tinh dầu và công dụng của gừng thường, trong khi dữ liệu phân tích hóa học trực tiếp trên loài gừng bọc da vẫn còn rất hạn chế.
Phụ nữ mang thai tuyệt đối không được dùng gọng vó lá bán nguyệt. Nghiên cứu khoa học cảnh báo các dẫn xuất naphthoquinone trong loại cây này có độc tính cao với phôi thai, gây rối loạn hormone và kích thích co bóp tử cung mạnh mẽ, tiềm ẩn nguy cơ quái thai hoặc sẩy thai nguy hiểm.
Gừng bọc da hay các loài thuộc chi gừng được dân gian đồn thổi có thể trị khỏi viêm loét dạ dày. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận tác dụng bảo vệ niêm mạc trên động vật và tế bào trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa bệnh trên người.
Dù dây gắm thường được truyền tai như vị thuốc quý giúp hạ axit uric và trị dứt điểm bệnh gút, các dữ liệu khoa học hiện nay chủ yếu mới dừng ở phân tích thành phần hóa học và thử nghiệm tế bào. Hoàn toàn thiếu hụt thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh hiệu quả thực tế của loài thảo dược này.
Nhiều người truyền tai nhau dùng cây gối hạc để hạ axit uric và chữa dứt điểm bệnh gút. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay chỉ dừng ở việc thử nghiệm ức chế enzyme xanthine oxidase trên mô hình phòng thí nghiệm. Chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh gối hạc chữa khỏi bệnh gút trên người.
Rễ và các bộ phận cây gối hạc chứa nhiều nhóm hoạt chất sinh học tự nhiên quý giá như flavonoid, triterpenoid và phenolic. Những hợp chất này giúp hỗ trợ dọn dẹp gốc tự do, bảo vệ cấu trúc tế bào và kháng viêm. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu hiện nay dựa trên nghiên cứu hóa thực vật và mô hình động vật, người dùng cần thận trọng khi áp dụng.
Nhầm lẫn giữa gáo vàng (*Neonauclea sessilifolia*) và gáo trắng (*Neolamarckia cadamba*) rất dễ xảy ra do thói quen gọi tên dân gian. Khoa học xác định gáo trắng chứa hệ alkaloid cadambine quý giá và có khả năng tích lũy kim loại nặng cao, trong khi gáo vàng thuộc chi khác và chưa có cùng dữ liệu hoạt chất.
Găng trâu (*Catunaregam spinosa*) chứa nhiều saponin, iridoid có hoạt tính sinh học nhưng cũng tiềm ẩn độc tính tan máu, trong khi găng trắng hiện còn thiếu dữ liệu khoa học rõ ràng; người dân không nên nhầm lẫn hoặc tự ý sử dụng thay thuốc chữa bệnh.
Chiết xuất từ rễ cây găng tía (*Gmelina asiatica*) đã ghi nhận khả năng hạ đường huyết trên mô hình chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Vỏ cây gòn được nhiều người truyền tai nhau là "thần dược" trị dứt điểm tiểu đường. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học đến nay mới chỉ ghi nhận tác dụng hạ đường huyết trên chuột và trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả và độ an toàn trên người.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước sắc vỏ gáo để cầm tiêu chảy, nhưng khoa học hiện nay chưa có bằng chứng vỏ gáo diệt được vi khuẩn đường ruột. Việc tự ý sắc uống đậm đặc dễ gây kích ứng tiêu hóa do dư thừa tannin và che lấp các nhiễm trùng nguy hiểm.
