Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.521 bài, trang 80 trên 177
Cù đèn lá dày chứa các dẫn xuất clerodane diterpenoid có khả năng ức chế cytokine gây viêm IL-6, TNF-alpha và oxit nitric. Tuy nhiên, toàn bộ bằng chứng hiện nay chỉ dừng lại ở thử nghiệm tế bào invitro trong phòng thí nghiệm, chưa có dữ liệu lâm sàng xác nhận hiệu quả giảm đau, kháng viêm trên cơ thể người.
Chiết xuất cóc kèn leo (*Derris scandens*) liều 800 mg/ngày được nghiên cứu lâm sàng chứng minh có hiệu quả giảm đau và cải thiện vận động khớp gối tương đương thuốc naproxen 500 mg/ngày sau 4 tuần, đồng thời ít gây kích ứng dạ dày và khó tiêu hơn.
Chiết xuất cóc kèn leo mang lại hiệu quả giảm đau khớp tương đương các thuốc kháng viêm tiêu chuẩn trong các thử nghiệm lâm sàng ngắn hạn. Thảo dược này ít gây khó tiêu và kích ứng dạ dày hơn thuốc naproxen, nhưng tác dụng phụ chủ yếu vẫn tập trung ở hệ tiêu hóa và cần dùng thận trọng.
Côn bố chứa chất xơ hòa tan alginate giúp hỗ trợ giảm hấp thu chất béo tại ruột trên động vật, nhưng bằng chứng hạ huyết áp và mỡ máu ở người còn sơ bộ. Người bệnh không nên tự ý bỏ thuốc điều trị và cần ăn chừng mực để tránh nạp thừa iod cùng natri.
Tinh dầu cây cò cò chứa nhiều hợp chất quý như patchouli alcohol và pogostone, có khả năng ức chế một số vi khuẩn và nấm trong phòng thí nghiệm. Dù vậy, các bằng chứng hiện nay chưa chứng minh được hiệu quả kháng khuẩn lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Cây Cò sen (Miliusa velutina) gần đây được lan truyền như phương thuốc tự nhiên tiêu diệt khối u, chữa khỏi bệnh hiểm nghèo. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chỉ dừng ở mức thử nghiệm dịch chiết trên các dòng tế bào biệt lập trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả hay độ an toàn trên cơ thể người.
Nhai hạt cô la được đồn thổi giúp tăng chuyển hóa và giảm cân, nhưng bằng chứng khoa học hiện nay chủ yếu dừng lại trên động vật và thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người. Lạm dụng loại hạt này còn tiềm ẩn nguy cơ viêm loét dạ dày, suy giảm chất lượng tinh trùng và tương tác bất lợi với thuốc điều trị.
Nhựa cóc chứa nhóm độc tố bufadienolides có khả năng ức chế mạnh mẽ bơm Na+/K+-ATPase cơ tim, tương tự cơ chế thuốc trợ tim digoxin. Sự ức chế này làm ứ đọng canxi nội bào, nhanh chóng biến hiệu ứng tăng co bóp cơ tim thành rối loạn nhịp kịch phát và ngừng tim đột ngột.
Nhiều người truyền tai nhau việc sắc Cò sen (Miliusa velutina) uống hàng ngày để phòng ngừa bệnh tật hoặc bồi bổ. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy hoạt chất tiềm năng chỉ tan trong dung môi hữu cơ chuyên dụng, trong khi nước sắc thủ công khó thu được dược chất, thiếu chuẩn hóa liều lượng và tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc tế bào.
Cò sen và mãng cầu xiêm cùng thuộc họ Na nhưng sở hữu đặc tính hóa thực vật rất khác biệt. Trong khi các loài chi Na nổi tiếng với acetogenin và nguy cơ độc thần kinh, cây chi Cò sen lại tạo dấu ấn nhờ nhóm chất miliusane độc đáo cùng nhiều alkaloid kháng tế bào ác tính mạnh.
Cây thằn lằn (*Quassia amara*) nổi tiếng trong dân gian nhờ vị đắng đậm từ hoạt chất quassin, được cho là giúp kích thích dạ dày. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người hiện còn rất hạn chế, trong khi các thử nghiệm động vật cảnh báo nguy cơ suy giảm tinh trùng và hormone sinh dục nam.
Cây đầu heo (*Garuga pinnata*) chứa các hoạt chất có khả năng gây độc tế bào và tác động sâu lên hệ thần kinh, chuyển hóa nhưng chưa có dữ liệu lâm sàng về độ an toàn. Phụ nữ mang thai, phụ nữ cho con bú và trẻ nhỏ tuyệt đối không nên dùng dược liệu này để tránh nguy cơ ngộ độc và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.
Cây đầu heo (*Garuga pinnata*) chứa các hoạt chất chống oxy hóa tự nhiên nhưng hiện chưa từng được thử nghiệm lâm sàng trên người đối với bệnh viêm loét dạ dày. Mọi bằng chứng y học về loài cây này mới dừng lại ở các nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật, do đó người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Cùng thuộc họ Trám (Burseraceae), nhũ hương nổi tiếng với đặc tính kháng viêm từ nhựa, trong khi cây đầu heo (*Garuga pinnata*) lại chứa amentoflavone và polyphenol từ lá và vỏ. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy cây đầu heo có tiềm năng phục hồi trí nhớ, chống oxy hóa và ổn định đường huyết, hoàn toàn khác biệt với nhũ hương.
Cây vòi voi chứa độc tố pyrrolizidine alkaloid gây tổn thương gan không hồi phục, trong khi cỏ xước ít gây độc tế bào gan hơn nhưng lại có hoạt tính ức chế và diệt tinh trùng mạnh ở nam giới. Người bệnh đau khớp không nên tùy tiện sắc uống thảo dược dân gian dài ngày.
Được dân gian tôn vinh là "hoàng kỳ nam", cây vú bò sở hữu lượng lớn flavonoid, polyphenol với tác dụng chống oxy hóa và bảo vệ tế bào gan. Tuy nhiên, bản chất hóa học của vị thuốc này hoàn toàn khác biệt với hoàng kỳ, người dùng không nên tùy tiện thay thế trong điều trị.
Ăn quá nhiều quả sơ ri có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận oxalat, đặc biệt ở nam giới và người có tiền sử sỏi thận. Lượng vitamin C đậm đặc khi nạp vượt mức sẽ chuyển hóa trực tiếp thành oxalat qua nước tiểu, dễ gây kết tinh sỏi và lắng đọng tinh thể tổn thương thận.
Naringin là flavonoid hoạt tính then chốt chiết xuất từ thân rễ cây tắc kè đá (cốt toái bổ), có khả năng thúc đẩy quá trình tăng sinh, biệt hóa tế bào tạo xương và ức chế tế bào hủy xương. Hoạt chất này còn hỗ trợ kháng viêm và chống thoái hóa tế bào xương hiệu quả.
Tắc kè đá chứa hoạt chất naringin và nhóm flavonoid giúp thúc đẩy sinh mạch máu và kích thích tế bào gốc tạo xương trên động vật thực nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn nhiều hạn chế, người bệnh tuyệt đối không dùng thảo dược này thay thế cho việc nắn chỉnh và cố định xương gãy.
Chiết xuất rễ cây thàu táu (*Aporosa lindleyana*) cho thấy khả năng chống oxy hóa và bảo vệ mô gan, thận trên động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, do thiếu dữ liệu toàn diện về độc tính bán trường diễn và thử nghiệm lâm sàng, việc tự ý uống nước sắc thàu táu dài ngày vẫn tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe.
