Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.520 bài, trang 83 trên 176
Chiết xuất cây hạt sần (*Cinnamomum zeylanicum*) thể hiện hoạt tính kháng khuẩn phổ rộng trong ống nghiệm, với nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) dao động từ 64 microg/ml đến 0,3 g/ml tùy chủng vi khuẩn. Dù giàu tiềm năng ức chế mầm bệnh, các dữ liệu này mới dừng ở mức thử nghiệm và không thể thay thế kháng sinh điều trị.
Alkaloid indoloquinoline, tiêu biểu là cryptolepine, cùng các hợp chất flavonoid là nhóm hoạt chất chủ chốt tạo nên tác dụng sinh học của chi dược liệu *Cryptolepis*. Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận tiềm năng kháng khuẩn, hỗ trợ hạ đường huyết và giảm mỡ máu, nhưng người dùng cần thận trọng về liều lượng và độc tính tồn dư.
Cây kẹn từ lâu được lưu truyền trong dân gian như bài thuốc trị đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy hoạt tính kháng viêm của nhóm hoạt chất triterpenoid saponin chiết xuất từ kẹn đa số mới dừng ở thử nghiệm trong ống nghiệm và trên mô hình chuột, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Cerberin trong cây mướp sát và thuốc trợ tim digoxin cùng tấn công vào bơm Na+/K+-ATPase trên tế bào tim, gây ức chế kép và ứ đọng canxi nghiêm trọng. Sự cộng dồn độc tính này có thể dẫn tới rối loạn nhịp tim ác tính, trụy mạch và tử vong nhanh chóng cho người bệnh.
Hạt hẹ chứa các hợp chất saponin steroid và allicin có khả năng kích thích sản sinh testosterone, cải thiện chất lượng tinh trùng trong các thử nghiệm trên chuột. Tuy nhiên, tác dụng "bổ thận tráng dương" thần kỳ vẫn chưa được kiểm chứng trên người, nam giới không nên tự ý lạm dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Gáo trắng (*Neolamarckia cadamba*) giàu cadambine, flavonoid giúp chống oxy hóa và hỗ trợ hạ đường huyết. Trong khi đó, gáo vàng (*Nauclea orientalis*) nổi bật với hoạt chất bảo vệ mô tim và kháng viêm tế bào. Dù cùng họ Cà phê, mỗi loài lại sở hữu thành phần hóa thực vật và tiềm năng trị liệu riêng.
Câu đằng lông chứa hoạt chất rhynchophylline cùng các alkaloid có khả năng làm giãn mạch và giảm áp lực máu. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chủ yếu ghi nhận trên mô hình động vật và ống nghiệm, chưa đủ thử nghiệm lâm sàng lớn trên người để khẳng định khả năng thay thế thuốc điều trị.
Nhiều người có thói quen dùng thảo dược song song với thuốc tây mà không biết rằng các hoạt chất tự nhiên có thể làm thay đổi tốc độ chuyển hóa thuốc qua gan. Phối hợp thảo dược với thuốc chống đông hoặc thuốc giảm đau kháng viêm tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết và độc tính nghiêm trọng.
Ăn cá diếc ninh nhừ cả xương cung cấp canxi phosphat tự nhiên đan xen collagen với khả năng hấp thu cao hơn canxi carbonat. Tuy nhiên, canxi nằm chủ yếu ở xương chứ không tan nhiều ra nước canh, và độ hấp thu qua ruột phụ thuộc vào độ nhuyễn của xương khi tiêu hóa.
Nhiều lời đồn cho rằng cây cơm nếp (*Strobilanthes*) có thể hạ đường huyết, nhưng các bằng chứng khoa học về cơ chế ức chế enzym chuyển hóa đường hiện nay chủ yếu đến từ các dược liệu khác ở mức tiền lâm sàng; cây cơm nếp chưa có dữ liệu chứng minh hiệu quả điều trị đái tháo đường trên người.
Cây Càng cua (*Cryptolepis buchananii*) chứa hoạt chất kháng viêm nhưng tiềm ẩn nguy cơ ức chế phôi thai và tổn thương tế bào. Phụ nữ mang thai, người chuẩn bị có con và người suy giảm chức năng gan thận tuyệt đối không nên tự ý dùng thảo dược này để chữa đau nhức xương khớp.
Canh cá nấu dưa chua là món ăn khoái khẩu nhưng tiềm ẩn nguy cơ cho người cao huyết áp do lượng muối natri cao và các chất chuyển hóa lên men. Bằng cách sơ chế kỹ dưa muối, chọn cá tươi sống và kiểm soát lượng dùng, người bệnh vẫn có thể thưởng thức an toàn mà không làm tăng huyết áp.
Chiết xuất cây Càng cua (*Cryptolepis buchananii*) bước đầu cho thấy đặc tính kháng viêm, giảm đau và bảo vệ sụn khớp trên mô hình thực nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng đối chứng với thuốc NSAID trong điều trị thoái hóa khớp gối vẫn còn hạn chế, người bệnh chưa nên tự ý dùng thay thế thuốc tây y.
Tetrodotoxin trong cá nóc là độc tố thần kinh cực mạnh, có cơ chế gắn chặt và chẹn đứng lỗ dẫn ion của các kênh natri điện thế trên màng sợi thần kinh và cơ bắp. Quá trình này dập tắt hoàn toàn điện thế hoạt động, khiến các cơ vận động then chốt, đặc biệt là cơ hoành, bị liệt mềm và dẫn đến ngưng thở cấp tính.
Cây cách cỏ (*Premna herbacea*) bước đầu ghi nhận khả năng hạ sốt và giảm viêm mạn tính trên mô hình thí nghiệm động vật. Tuy nhiên, y học hiện đại vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người để xác nhận hiệu quả và độ an toàn của thảo dược này trong việc điều trị bệnh viêm khớp.
Vọng cách (*Premna serratifolia*) được chứng minh chứa nhiều polyphenol, flavonoid chống oxy hóa và kháng enzyme chuyển hóa, trong khi "cách vàng" (*Premna chevalieri*) chưa có nghiên cứu khoa học kiểm chứng thành phần hay độ an toàn. Người dùng chỉ nên xem vọng cách là rau gia vị, tránh dùng liều cao sắc uống thay thuốc trị bệnh.
Cách cỏ thuộc chi Premna, chứa nhiều nhóm chất thực vật quan trọng như flavonoid và diterpenoid với tiềm năng dọn gốc tự do, giảm stress oxy hóa. Dù được y học dân gian sử dụng trị viêm và sốt, bằng chứng khoa học hiện tại chủ yếu dừng ở mức phân tích hóa thực vật và thí nghiệm in vitro, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Cách cỏ (*Premna herbacea*) là cây thân thảo dùng rễ củ để kháng viêm, trong khi vọng cách (*Premna serratifolia*) là cây thân gỗ lớn dùng lá làm gia vị và thân gỗ hỗ trợ khớp. Hiểu đúng hình thái và bộ phận dùng giúp người dân tránh nhầm lẫn nguy hại.
Chiết xuất cá ngựa cải thiện chất lượng tinh trùng và hỗ trợ hormone sinh dục trên mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, y học hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người khẳng định cá ngựa tăng cường sinh lý nam, việc ngâm rượu uống tự phát tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe.
Ăn cá diếc sống hoặc nấu chưa chín kỹ tiềm ẩn nguy cơ nhiễm ấu trùng nang sán lá gan, dẫn đến các bệnh lý viêm túi mật, sỏi mật và làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô đường mật. Bài viết giải thích thực trạng ký sinh trùng trên cá nước ngọt và biện pháp phòng ngừa.
