Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.840 bài, trang 85 trên 242
Dâu núi chứa các hoạt chất sinh học tự nhiên có thể tiềm ẩn rủi ro can thiệp vào quá trình đông máu và chức năng kết tập tiểu cầu. Người đang điều trị bằng thuốc chống đông hoặc thuốc ức chế tiểu cầu cần đặc biệt lưu ý nguy cơ tương tác thuốc gây xuất huyết khó kiểm soát.
Vỏ thân dây gân được ưa chuộng nhờ chứa nhiều hoạt chất sinh học quý như anthraquinone và flavonoid có tính kháng viêm, kháng khuẩn. Tuy nhiên, phần lớn các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức thử nghiệm trong ống nghiệm, người dùng không nên tự ý lạm dụng điều trị thay thuốc tây.
Chiết xuất cây dâu dây (*Ampelopsis*) cho thấy tiềm năng ức chế các cytokine gây viêm và đường truyền tín hiệu NF-kappaB trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người hiện vẫn chưa đầy đủ, do đó loại thảo dược này tuyệt đối không thể thay thế các phác đồ điều trị kháng viêm chuẩn từ bác sĩ.
Lá dâu tằm tàu (*Morus australis*) được quảng bá rộng rãi với công dụng ổn định đường huyết, song bằng chứng lâm sàng trên người hiện còn rất hạn chế. Nghiên cứu thực nghiệm mới chỉ ghi nhận tác dụng giảm đỉnh đường huyết sau ăn ở người khỏe mạnh, trong khi phần lớn dữ liệu điều trị kéo dài đều đến từ loài dâu khác hoặc thử nghiệm trên chuột.
Quả dành dành chứa hoạt chất genipin có khả năng hạ đường huyết rõ rệt, nhưng khi phối hợp cùng thuốc điều trị tiểu đường có thể tạo tác động hiệp đồng nguy hiểm. Tương tác này dễ gây tụt đường huyết quá mức, dẫn đến chóng mặt, ngất xỉu, thậm chí hôn mê nếu không kiểm soát cẩn trọng.
Nhiều người tin rằng ăn dâu tây giúp hạ axit uric và chặn đứng cơn gút nhờ hàm lượng vitamin C dồi dào. Dẫu vậy, các bằng chứng y khoa hiện tại cho thấy giả thuyết này chưa được kiểm chứng lâm sàng trực tiếp trên người, và dâu tây hoàn toàn không thể thay thế phác đồ điều trị bệnh.
Các chiết xuất polyphenol từ bã dâu rượu cho thấy tiềm năng hạ đường huyết và cải thiện kháng insulin trên chuột thí nghiệm, nhưng hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người. Người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý dùng dâu rượu thay thế thuốc điều trị theo phác đồ y khoa.
Quả dành dành (chi tử) chứa các hoạt chất có thể ức chế hoặc cảm ứng hệ enzym gan CYP450, làm thay đổi quá trình chuyển hóa nhiều loại thuốc tây. Người đang dùng thuốc điều trị tiểu đường, huyết áp cần thận trọng vì nguy cơ tương tác thuốc làm biến đổi nồng độ điều trị hoặc tăng gánh nặng cho gan.
Người đang uống thuốc đái tháo đường cần thận trọng khi dùng dâm bụt vì thảo mộc này có hoạt tính kích thích tiết insulin và ức chế enzyme phân giải đường tương tự thuốc điều trị. Việc phối hợp tùy tiện có thể gây tương tác cộng hưởng, dẫn đến nguy cơ tụt đường huyết quá mức nguy hiểm cho tính mạng.
Chiết xuất từ lá và hoa dâm bụt ghi nhận khả năng làm chậm hấp thu đường, ức chế enzyme tiêu hóa và kích thích tiết insulin trong các thí nghiệm trên tế bào và động vật. Dù vậy, dữ liệu lâm sàng trên người hiện vẫn còn trống, người bệnh tiểu đường không nên tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo giã nát lá cây dâm xanh để đắp trị mụn nhọt, ngứa ngáy hay viêm da ngoài đời thực. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính sinh học trong phòng thí nghiệm và trên động vật, hoàn toàn thiếu vắng thử nghiệm lâm sàng điều trị da liễu trên người. Hành vi tự ý đắp lá tươi tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc kích ứng và bội nhiễm vi khuẩn nguy hiểm.
Cây dung lá táo được dân gian truyền tai nhau như bài thuốc chữa đau dạ dày, viêm loét đường tiêu hóa. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm trong ống nghiệm của chi thực vật này, hoàn toàn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị.
Ampelopsin trong dâu dây được chứng minh có tác dụng chống oxy hóa và giảm xơ hóa gan trên mô hình chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện tại vẫn thiếu hụt các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người, người dân không nên xem loại thảo mộc này là thần dược thay thế thuốc điều trị bệnh gan.
Icariin trong dâm dương hoắc có cơ chế ức chế men PDE5 tương tự tân dược hỗ trợ cương dương và giúp bảo vệ mô thể hang. Dù vậy, hiệu lực ức chế tự nhiên yếu hơn thuốc kê đơn rất nhiều, chủ yếu mới thử nghiệm trên động vật và chưa đủ bằng chứng lâm sàng khẳng định hiệu quả điều trị ở người.
Củ mài gừng chứa hàm lượng rất cao diosgenin – tiền chất dùng để sản xuất thuốc tránh thai và hormone trong công nghiệp dược phẩm. Tuy nhiên, cơ thể người không tự chuyển hóa thảo dược này thành hormone sinh học. Chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận tương tác, nhưng người đang dùng liệu pháp hormone hoặc thuốc tránh thai nên thận trọng để tránh nguy cơ ảnh hưởng hiệu quả điều trị.
Quả dành dành núi tạo màu vàng tươi tự nhiên nhờ hợp chất crocin quý giá nhưng sắc tố này lại kém bền nhiệt và dễ biến sắc khi nấu lâu. Nắm vững kỹ thuật chiết tách bằng nước ấm và điều chỉnh thời điểm đun nấu sẽ giúp món ăn lên màu vàng óng, đẹp mắt và bảo toàn dưỡng chất.
Dành dành và nghệ vàng đều là thảo mộc hỗ trợ kháng viêm quen thuộc, nhưng cơ chế tác động có sự khác biệt rõ rệt. Hoạt chất geniposide trong dành dành tập trung ức chế thụ thể P2Y14, chặn dòng tín hiệu ERK1/2 và điều hòa đại thực bào. Các nghiên cứu hiện tại chủ yếu ghi nhận trên mô hình động vật và tế bào.
Các nghiên cứu bước đầu trên động vật và tế bào cho thấy chiết xuất từ cây dung có khả năng ức chế enzyme alpha-glucosidase giúp làm chậm hấp thu đường. Dù vậy, bằng chứng trên người hiện chưa có, người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý dùng lá dung để thay thế thuốc điều trị theo phác đồ y khoa.
Uống trà lá dung chung với thuốc kháng acid dạ dày có thể gây cản trở hấp thu thuốc. Hàm lượng tanin tự nhiên trong lá dung dễ phản ứng tạo phức và kết tủa với các ion kim loại trong thuốc kháng acid, làm giảm hiệu quả điều trị. Người bệnh nên uống hai loại cách nhau ít nhất 2 giờ.
Bột lưu huỳnh hay diêm sinh là thành phần quen thuộc trong điều trị mụn trứng cá từ nhiều thập kỷ qua. Dù sở hữu khả năng làm sạch nang lông và giảm viêm, y văn da liễu hiện đại chủ yếu ghi nhận lưu huỳnh trong các công thức phối hợp, đồng thời đánh giá benzoyl peroxide và retinoid cao hơn về mặt bằng chứng lâm sàng.
