Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.519 bài, trang 91 trên 176
Bạch anh (*Atropa belladonna*) chứa các alkaloid nguy hiểm như atropine và scopolamine có khả năng phong bế hoàn toàn hệ thần kinh đối giao cảm. Việc tự ý dùng thảo dược thô dễ dẫn tới quá liều, gây hội chứng kháng cholinergic cấp tính, ảo giác, suy hô hấp và đe dọa tính mạng.
Bạch anh (*Atropa belladonna*) là loài cây kịch độc chứa ancaloit tropane hủy hoại thần kinh, tuyệt đối không được tự chế biến hay sử dụng tại nhà. Loài thảo dược này chỉ có một phạm vi ứng dụng hợp pháp duy nhất là nguồn nguyên liệu chiết xuất chuẩn hóa trong công nghiệp dược phẩm được cấp phép.
Nghiên cứu ống nghiệm cho thấy rễ bạch liễm chứa một số hợp chất tannin và sitogluside có khả năng chống oxy hóa, ức chế enzym tyrosinase và giảm lượng melanin dưới 12%. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng chưa có và hiệu quả còn khiêm tốn, người dùng không nên tự ý đắp bột rễ thô lên mặt.
Nước trà bạc hà và viên nang tinh dầu bạc hà mang nồng độ hoạt chất hoàn toàn khác biệt. Trong khi dịch trà chỉ giữ lại một lượng rất nhỏ tinh dầu và menthol nhưng giàu chất chống oxy hóa, viên nang y tế lại cung cấp lượng menthol chuẩn hóa cao gấp nhiều lần giúp làm giãn cơ và giảm đau co thắt ruột hiệu quả.
Quan niệm tự sắc hay hít khói lá bạch anh (Atropa belladonna) để trị hen suyễn là sai lầm nguy hiểm. Dược liệu này chứa các alkaloid độc tính cao, có thể gây ảo giác, mê sảng, co giật, suy hô hấp và tử vong, hoàn toàn không được tự ý sử dụng tại nhà.
Uống viên nang dầu bạc hà bao tan trong ruột cùng lúc với thuốc kháng acid làm tăng pH dạ dày, khiến lớp vỏ bảo vệ tan sớm ngay tại dạ dày. Hiện tượng này giải phóng ồ ạt menthol gây kích ứng niêm mạc, ợ nóng và làm mất hiệu quả điều trị co thắt ở ruột non.
Uống một tách trà bạc hà sau bữa ăn giúp giảm cảm giác khó chịu và đầy hơi nhờ tác dụng thư giãn cơ trơn của tinh dầu. Dù lượng hoạt chất trong trà nước thấp hơn viên nang tinh dầu y khoa, thảo dược này vẫn hỗ trợ tiêu hóa tốt, an toàn và không mang tính giả dược đơn thuần.
Bạc hà núi (*Caryopteris incana*) và bạc hà âu (*Mentha piperita*) là hai loài thực vật hoàn toàn khác biệt dù trùng tên gọi dân gian. Trong khi bạc hà âu thuộc chi *Mentha*, giàu tinh dầu menthol với công dụng làm dịu tiêu hóa và chống oxy hóa, thì bạc hà núi lại khác biệt về thành phần và mục đích dùng.
Bạc hà đắng (*Marrubium vulgare*) với hoạt chất marrubiin từ lâu được Commission E ghi nhận giúp long đờm nhờ phản xạ vị đắng kích thích phế quản. Dù vậy, bằng chứng khoa học hiện nay chủ yếu dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và động vật, hoàn toàn thiếu các thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả trị ho.
Bưởi là loại trái cây quen thuộc thường được truyền tai có khả năng hạ đường huyết nhanh chóng cho người bệnh tiểu đường. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy các tác dụng điều hòa chuyển hóa đường chủ yếu đến từ hoạt chất naringin trong chiết xuất bưởi qua thử nghiệm tiền lâm sàng, không thể thay thế thuốc chữa bệnh.
Bù ốc leo chứa nhóm hoạt chất polyoxypregnane glycoside và flavonoid với tiềm năng kháng viêm, dọn gốc tự do đã được chứng minh trong ống nghiệm và trên động vật. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa được thử nghiệm trên người và không thể thay thế phác đồ điều trị bệnh.
Bùng bục thường được truyền miệng là cây thuốc giúp hạ men gan và giải độc. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay về khả năng bảo vệ gan chỉ mới dừng lại ở chiết xuất thực nghiệm trên tế bào và mô hình động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả trên người.
Dị ứng bơ thường liên quan chặt chẽ đến hội chứng latex - trái cây do phản ứng chéo giữa kháng thể IgE với mủ cao su thiên nhiên và enzyme chitinase nhóm I trong quả bơ. Người dị ứng cao su, nhân viên y tế hoặc từng ngứa miệng khi ăn chuối, kiwi cần đặc biệt thận trọng để phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.
Băng phiến bôi ngoài da có khả năng kích hoạt thụ thể làm mát TRPM8 và điều hòa phản ứng viêm để giảm nhức mỏi [1, 2]. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học vững chắc hiện nay hầu hết dừng lại ở nghiên cứu trên động vật [1, 4], thử nghiệm lâm sàng trên người còn rất hạn chế nên người dùng không thể xem đây là thuốc giảm đau thay thế y khoa.
Rễ cây bông gạo được đồn thổi giúp tăng cường sinh lý nam giới vượt trội, nhưng các nghiên cứu khoa học cho thấy chiết xuất này chỉ mới cải thiện hành vi giao phối trên chuột mà không làm tăng đáng kể hormone testosterone, người dùng không nên kỳ vọng quá mức.
Băng phiến đuổi gián gia dụng chứa naphthalene độc hại có nguy cơ gây ung thư và tan máu, trong khi băng phiến y học là borneol thảo mộc an toàn dùng làm thuốc. Nhầm lẫn hai loại này hoặc tự ý uống viên đuổi côn trùng có thể dẫn đến tổn thương nội tạng nghiêm trọng.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất lá và các bộ phận của cây bông bạc có khả năng ức chế phản ứng viêm, giảm phù nề và hạ sốt trên chuột thực nghiệm. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện nay mới dừng ở mô hình động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả cũng như độ an toàn trên người.
Gossypol chiết xuất từ hạt bông vải từng được kỳ vọng là thuốc tránh thai hiệu quả cho nam giới, nhưng đã bị Tổ chức Y tế Thế giới bác bỏ. Dù ức chế sinh tinh mạnh mẽ, hoạt chất này tiềm ẩn nguy cơ vô sinh vĩnh viễn và gây biến chứng hạ kali máu nguy hiểm.
Dùng chung bông bông núi khi đang uống digoxin tạo ra cơ chế hiệp đồng kịch độc lên tim. Các hợp chất cardenolide trong dược liệu này cùng ức chế bơm Na+/K+-ATPase tương tự thuốc trợ tim, đẩy nồng độ glycoside lên ngưỡng độc hại, gây loạn nhịp tim nguy hiểm và có thể dẫn tới tử vong chỉ sau vài giờ.
Các nghiên cứu độc tính thực nghiệm trên động vật gặm nhấm cho thấy chiết xuất từ vỏ cây bông bạc (*Gmelina arborea*) không gây tử vong, không làm thay đổi các chỉ số huyết học và không gây tổn thương mô học ở gan, thận ngay cả ở liều cao lặp lại dài ngày.
