Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
1 trình duyệt độc giả · 1 lượt đọc
1 trình duyệt độc giả · 1 lượt đọc
1 trình duyệt độc giả · 1 lượt đọc
1 trình duyệt độc giả · 1 lượt đọc
14 bài
Dây thuốc cá (*Derris elliptica*) và các loài cùng chi như hột mát (*Derris trifoliata*) đều thuộc họ Đậu, chứa nhóm hợp chất tự nhiên rotenoid có độc tính sinh học mạnh dùng diệt cá và trừ sâu. Dù mang họ hàng gần, mỗi loài lại sở hữu thành phần, cấu trúc và hàm lượng rotenoid riêng biệt, quy định hoạt tính sinh học khác nhau.
Rễ dây thuốc cá chứa hoạt chất rotenone - một độc chất ức chế hô hấp tế bào và phá hủy hệ thần kinh cực mạnh. Tuyệt đối không được sử dụng dây thuốc cá theo đường uống dưới bất kỳ hình thức nào vì nguy cơ gây ngộ độc cấp tính, thoái hóa tế bào não, viêm loét ruột và tử vong do suy hô hấp.
Nhiều lời đồn thổi xem dây thuốc cá (Millettia pachyloba) như phương thuốc thần kỳ tiêu diệt ung thư. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học đến nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính độc tế bào của một số hợp chất trong phòng thí nghiệm (in vitro), chưa từng thử nghiệm lâm sàng trên người bệnh.
Dây thuốc cá tuyệt đối không phải là dược liệu giải độc gan như lời truyền miệng dân gian. Các nghiên cứu khoa học cho thấy các bộ phận của nhóm cây này chứa rotenoid có độc tính tế bào cao và khả năng diệt trừ côn trùng mạnh, việc uống vào có thể gây tổn thương gan, thận và ngộ độc nghiêm trọng.
Rotenone chiết xuất từ rễ cây dây thuốc cá được khoa học chứng minh có khả năng ức chế mạnh mẽ phức hợp I của ty thể, làm tăng gốc oxy hóa tự do và thúc đẩy thoái hóa tế bào thần kinh. Cơ chế độc hại này mô phỏng sát sao tiến trình bệnh Parkinson trên các mô hình thực nghiệm tế bào và động vật.
Nhiều người truyền tai nhau cách dùng dây thuốc cá để trị ghẻ do đặc tính diệt ký sinh trùng dân gian. Tuy nhiên, y văn hiện đại không ghi nhận loại cây này trong điều trị, trong khi việc bôi đắp lên các vết xước da do cào gãi tiềm ẩn nguy cơ ngấm độc nghiêm trọng vào cơ thể.
Thuốc trừ sâu sinh học tự chế từ dây thuốc cá thường được coi là an toàn do có nguồn gốc thực vật. Tuy nhiên, hoạt chất chính rotenone trong loại cây này là chất độc tế bào mạnh, có thể gây tổn thương gan và làm tăng nguy cơ mắc bệnh Parkinson lên nhiều lần nếu phơi nhiễm qua da hoặc hô hấp.
Ăn cá đánh bằng dây thuốc cá tiềm ẩn nguy cơ phơi nhiễm rotenone, một chất ức chế chuỗi hô hấp tế bào có thể ngấm vào thịt và nội tạng cá. Dù rotenone hấp thu kém qua đường ruột người so với mang cá, các bằng chứng khoa học cho thấy dư lượng hóa chất này vẫn tồn lưu và liên quan đến tổn thương tế bào thần kinh.
Dù được gắn mác trừ sâu sinh học thân thiện với môi trường, dây thuốc cá chứa hoạt chất rotenone có thể gây tổn thương tế bào và suy thoái thần kinh nghiêm trọng. Các bằng chứng độc học và dịch tễ cho thấy nguy cơ mắc bệnh Parkinson tăng vọt khi người làm nông phơi nhiễm đường hô hấp lâu dài với hoạt chất này.
Ngộ độc dây thuốc cá là tình trạng cấp cứu nguy kịch do độc chất rotenone ức chế chuỗi hô hấp tế bào. Hiện nay y học thế giới hoàn toàn chưa có thuốc giải đặc hiệu, tính mạng nạn nhân phụ thuộc hoàn toàn vào các biện pháp hồi sức hỗ trợ và đào thải độc chất kịp thời.
Nhiều người lo ngại việc ăn cá đánh bắt bằng rễ dây thuốc cá có thể gây nhiễm độc rotenone. Nghiên cứu cho thấy rotenone là chất độc mạnh với cá và có thể tồn lưu trong mô thịt suốt thời gian dài bảo quản lạnh. Người tiêu dùng cần thận trọng với nguồn gốc thủy sản để tránh nguy cơ tồn dư độc chất.
Dây cóc bảy lá (*Aganope thyrsiflora*) không cùng chi và không có bằng chứng chứa độc tính tương tự dây thuốc cá (*Derris elliptica*). Dù dây thuốc cá chứa độc tố rotenone mạnh thường dùng làm thuốc diệt côn trùng, việc nhầm lẫn hình thái giữa hai loài cây leo này có thể tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nguy hiểm.
Rễ dây thuốc cá chứa rotenone, một chất độc ức chế trực tiếp chuỗi hô hấp tế bào tại ty thể [1, 2]. Khi nuốt phải, hoạt chất này khiến cơ thể rơi vào tình trạng toan chuyển hóa nặng, suy hô hấp, hôn mê và có thể dẫn tới tử vong nhanh chóng [2, 4].
Nhiều người dùng dây thuốc cá giã nát bôi lên da trị ghẻ nước, nhưng phương pháp này tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc rất lớn. Cây thuốc cá chứa rotenone, một chất ức chế hô hấp tế bào liên quan đến tổn thương thần kinh, có thể ngấm qua vết thương hở vào máu gây hại nghiêm trọng cho cơ thể.
