Ăn dưa hấu có tác dụng hỗ trợ cương dương tương tự thuốc điều trị không?

Dưa hấu là loại trái cây giải nhiệt quen thuộc trong mùa hè, được nhiều người ưa chuộng nhờ vị ngọt thanh và mọng nước. Gần đây, trên các diễn đàn mạng xã hội xuất hiện nhiều lời truyền tai nhau rằng ăn nhiều dưa hấu có thể mang lại hiệu quả cương dương mạnh mẽ chẳng kém gì các loại thuốc tân dược điều trị rối loạn cương. Điều này khiến không ít nam giới tìm đến dưa hấu như một giải pháp cứu cánh tự nhiên cho phong độ phòng the.

Tuy nhiên, câu trả lời từ góc độ khoa học là dưa hấu không thể thay thế hay mang lại tác dụng tức thì tương tự các loại thuốc ức chế men phosphodiesterase type-5 chuyên dụng. Dù dưa hấu thực sự chứa hoạt chất sinh học có lợi cho tuần hoàn máu, khoảng cách từ một lát dưa tráng miệng đến một liều điều trị y khoa có hiệu quả lâm sàng rõ rệt là rất lớn.

Cơ chế sinh học: Từ dưỡng chất trong dưa hấu đến mạch máu

Khả năng hỗ trợ cương dương của dưa hấu xuất phát từ một axit amin tự nhiên mang tên L-citrulline có nồng độ cao trong loại quả này ^[1]. Khi được hấp thu vào cơ thể qua đường tiêu hóa, L-citrulline sở hữu một ưu điểm chuyển hóa đặc biệt là không bị chuyển hóa bước đầu tại gan ^[1]. Thay vào đó, hoạt chất này được vận chuyển an toàn đến thận để tham gia vào quá trình tổng hợp L-arginine nội sinh mới ^[1].

L-arginine chính là nguyên liệu then chốt trực tiếp tham gia vào quá trình tổng hợp oxit nitric (NO), một phân tử khí có vai trò sống còn trong việc kiểm soát trương lực mạch máu ^[2]. Phân tử NO khuếch tán qua lớp nội mô vào các tế bào cơ trơn mạch máu, kích hoạt chuỗi tín hiệu giãn cơ trơn và mở rộng lòng mạch ^[1]. Quá trình này giúp tăng cường tưới máu đến các cơ quan ngoại vi, bao gồm cả các thể hang của dương vật trong quá trình cương cứng tự nhiên ^[3].

Các nghiên cứu thực nghiệm trên cơ trơn cũng chỉ ra rằng chiết xuất từ thịt và vỏ dưa hấu cùng hoạt chất L-citrulline có khả năng làm giảm lực co thắt cơ thông qua cơ chế kích thích con đường thư giãn oxit nitric - guanosine monophosphate vòng (NO-cGMP) ^[4]. Điều này giải thích tại sao L-citrulline được xem là tiền chất gián tiếp giúp cải thiện tính khả dụng sinh học của oxit nitric, từ đó thúc đẩy phản ứng giãn mạch ^[1].

Các nghiên cứu lâm sàng và thực nghiệm nói lên điều gì?

Mối liên hệ giữa nồng độ L-citrulline, L-arginine và chức năng cương đã được các nhà khoa học đánh giá chi tiết trên lâm sàng. Một nghiên cứu công bố năm 2017 tiến hành trên 122 bệnh nhân rối loạn cương dương được phân loại theo nguyên nhân mạch máu, ranh giới và không do mạch máu ^[5]. Kết quả cho thấy nồng độ trung vị của L-arginine và L-citrulline ở nhóm rối loạn cương lần lượt là 82,7 micromol/L và 35,4 micromol/L ^[5]. Đáng chú ý, những người mắc rối loạn cương do nguyên nhân động mạch có nồng độ L-citrulline và L-arginine trong huyết thanh thấp hơn rõ rệt so với người khỏe mạnh ^[5]. Những bệnh nhân có mức độ rối loạn cương nặng cũng ghi nhận nồng độ các chất này thấp hơn so với người chỉ bị rối loạn nhẹ ^[5].

Về hiệu quả bổ sung hoạt chất, một thử nghiệm lâm sàng mù đơn năm 2011 đã khảo sát 24 nam giới có độ tuổi trung bình 56,5 tuổi bị rối loạn cương dương mức độ nhẹ ^[3]. Các đối tượng nghiên cứu được dùng giả dược trong 1 tháng, sau đó chuyển sang bổ sung L-citrulline đường uống với liều 1,5 gam mỗi ngày trong 1 tháng tiếp theo ^[3]. Kết quả ghi nhận có 50% nam giới (12 trên 24 người) cải thiện độ cứng cương dương từ mức 3 lên mức 4 (chức năng cương bình thường) khi dùng L-citrulline, so với chỉ 8,3% khi dùng giả dược ^[3]. Tần suất quan hệ tình dục trung bình hàng tháng cũng tăng từ 1,37 lần lúc ban đầu lên 2,3 lần sau giai đoạn điều trị bằng L-citrulline ^[3]. Dù vậy, các nhà nghiên cứu kết luận rằng L-citrulline vẫn kém hiệu quả hơn so với thuốc ức chế men phosphodiesterase type-5 trong ngắn hạn ^[3].

Trên mô hình động vật, một nghiên cứu năm 2013 trên chuột đực 8 tuần tuổi bị thắt động mạch chậu trong để gây rối loạn cương dương do mạch máu cấp tính cũng cho thấy kết quả khả quan ^[6]. Sau 3 tuần được bổ sung nước chứa 2% L-citrulline, tỷ lệ áp lực thể hang trên áp lực động mạch trung bình của nhóm dùng hoạt chất cao hơn đáng kể so với nhóm phẫu thuật thắt mạch không điều trị ^[6]. Tỷ lệ cơ trơn trên collagen cũng như nồng độ dẫn xuất oxit nitric trong huyết thanh của chuột được cải thiện rõ rệt ^[6].

Hiệu quả tức thì hay lợi ích tích lũy lâu dài?

Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần ăn một lượng dưa hấu trước khi quan hệ là sẽ đạt được hiệu quả cương cứng tức thì như khi uống một viên thuốc theo toa. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy cơ chế tác động của hoạt chất này hoàn toàn khác biệt.

Một đánh giá tổng quan công bố năm 2017 chỉ ra rằng việc nạp L-citrulline cấp tính (dùng liều duy nhất ngay trước thời điểm cần tác dụng) mặc dù làm tăng L-arginine trong huyết tương, nhưng lại không nhất quán trong việc cải thiện sự giãn mạch phụ thuộc oxit nitric tức thì ^[7]. Ngược lại, việc bổ sung L-citrulline liên tục theo thời gian mạn tính mới được chứng minh là làm tăng tổng hợp oxit nitric bền vững, giảm huyết áp nghỉ ngơi và có thể làm tăng lưu lượng máu ngoại vi ^[7].

Một thử nghiệm năm 2023 trên 11 người trẻ khỏe mạnh sử dụng 30 gam bột cùi vỏ dưa hấu vi bao (chứa 4 gam L-citrulline) ghi nhận sự cải thiện phản ứng giãn mạch qua trung gian dòng chảy (FMD) sau 60 phút ^[8]. Nồng độ L-citrulline và L-arginine trong huyết tương cũng tăng lên tại thời điểm 60 phút sau khi uống ^[8]. Tuy nhiên, sự can thiệp này không làm thay đổi các thông số bão hòa oxy mô ^[8]. Điều này chứng minh rằng để tạo ra những thay đổi sinh lý tích cực đối với lòng mạch, cơ thể cần một liều lượng hoạt chất tập trung và cần thời gian chuyển hóa nhất định chứ không thể tạo ra phản ứng tức thời mạnh mẽ như thuốc điều trị.

Bài toán liều lượng: Cần ăn bao nhiêu dưa hấu tươi?

Thách thức lớn nhất khi trông đợi tác dụng giãn mạch từ việc ăn dưa hấu tươi chính là thể tích thực phẩm cần tiêu thụ. Mặc dù dưa hấu là nguồn thực phẩm tự nhiên giàu L-citrulline bậc nhất, nồng độ hoạt chất này phân bố không đồng đều và bị pha loãng bởi hàm lượng nước chiếm tới hơn 90% trọng lượng quả ^[2].

Một đánh giá khoa học công bố năm 2022 nhấn mạnh rằng những kết quả khác biệt giữa các nghiên cứu về chức năng mạch máu chủ yếu bắt nguồn từ hàm lượng L-citrulline thực tế ^[2]. Trong nhiều trường hợp, để cung cấp đủ lượng L-citrulline tạo ra hiệu ứng giãn mạch tương đương liều nghiên cứu, người dùng phải tiêu thụ một lượng nước dưa hấu lớn hơn 700 mL ^[2]. Thậm chí, phần cùi trắng của vỏ dưa hấu mới là nơi tập trung hàm lượng L-citrulline cao nhất, trong khi đây lại là phần thường bị người tiêu dùng gọt bỏ ^[8].

Việc phải nạp một thể tích thực phẩm quá lớn mỗi ngày để đạt được liều lượng từ 1,5 gam đến 4 gam L-citrulline nguyên chất như trong các thử nghiệm lâm sàng là rào cản lớn đối với hệ tiêu hóa của đại đa số người trưởng thành ^[3], ^[8]. Do đó, các nhà khoa học đang hướng tới việc ứng dụng công nghệ thực phẩm để cô đặc các hợp chất có hoạt tính sinh học từ vỏ và quả dưa hấu vào thể tích nhỏ hơn nhằm tăng tính tiện dụng ^[2].

Những hiểu lầm phổ biến về tác dụng của dưa hấu

Hiểu lầm phổ biến nhất là coi dưa hấu như một giải pháp thay thế hoàn toàn cho thuốc ức chế men phosphodiesterase type-5. Các loại thuốc điều trị y khoa hoạt động bằng cách ngăn chặn sự thoái biến của tín hiệu giãn mạch, tạo ra tác động cục bộ rất nhanh và mạnh ở thể hang. Trong khi đó, L-citrulline từ dưa hấu chỉ đóng vai trò là cơ chất gián tiếp cung cấp nguyên liệu cho quá trình tổng hợp oxit nitric ^[3], ^[1]. Khi tình trạng rối loạn cương xuất phát từ các tổn thương thần kinh, tâm lý phức tạp hoặc xơ vữa mạch máu nặng, việc ăn dưa hấu đơn thuần không thể giải quyết được căn nguyên ^[5].

Một sai lầm khác là tập trung ăn thật nhiều thịt đỏ của quả dưa hấu ngay trước giờ "lâm trận". Như các dữ liệu nghiên cứu đã chỉ ra, việc bổ sung cấp tính một lần không đem lại sự giãn mạch tức thì ổn định cho cơ thể ^[7]. Đồng thời, lượng đường fructose và thể tích nước lớn đưa vào cơ thể đột ngột có thể gây đầy bụng, ậm ạch tiêu hóa và buồn tiểu liên tục, phản tác dụng hoàn toàn đối với nhu cầu sinh hoạt vợ chồng.

Ngoài ra, nhiều người nghĩ rằng dưa hấu có thể mang lại tác dụng như nhau cho mọi nam giới. Thực tế cho thấy các hợp chất trong dưa hấu chủ yếu phát huy hiệu quả hỗ trợ giảm huyết áp và điều hòa mạch ở những người có tình trạng tiền tăng huyết áp hoặc tăng huyết áp, trong khi hầu như không làm thay đổi huyết áp nghỉ ở những người có huyết áp bình thường ^[7].

Ai nên thận trọng khi tiêu thụ lượng lớn dưa hấu?

Dù dưa hấu là thực phẩm lành tính, việc lạm dụng loại quả này với hy vọng cải thiện sinh lý có thể mang lại những hệ lụy sức khỏe đối với một số nhóm người có bệnh lý nền:

• Người mắc bệnh đái tháo đường hoặc kháng insulin: Dưa hấu có chỉ số đường huyết tương đối cao. Việc ăn liên tục hàng trăm gam đến cả kilôgam dưa hấu mỗi ngày để lấy đủ hoạt chất L-citrulline sẽ khiến đường huyết tăng vọt mất kiểm soát, gây áp lực nặng nề lên quá trình chuyển hóa.
• Người bị suy giảm chức năng thận: L-citrulline sau khi hấp thu cần được vận chuyển đến thận để chuyển hóa thành L-arginine ^[1]. Đồng thời, dưa hấu chứa lượng nước và kali rất dồi dào, có thể gây quá tải dịch và làm tăng nguy cơ rối loạn điện giải ở bệnh nhân suy thận mạn tính.
• Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm, hội chứng ruột kích thích: Nạp quá 700 mL nước dưa hấu hoặc ăn nhiều thịt dưa cùng lúc dễ dẫn đến tình trạng chướng bụng, khó tiêu và tiêu chảy do hấp thu dư thừa lượng đường fructose tự nhiên ^[2].
• Người đang điều trị bệnh lý tim mạch bằng thuốc theo toa: Dù L-citrulline được đánh giá là an toàn và ít tác dụng phụ ^[3], những người đang dùng thuốc kiểm soát huyết áp cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi áp dụng chế độ ăn uống bổ sung đậm đặc dưa hấu kéo dài để tránh tương tác hạ áp ngoài ý muốn.

Cách áp dụng dưa hấu an toàn và hợp lý vào thực đơn

Để tận dụng tối đa các dưỡng chất có lợi cho thành mạch mà không gây gánh nặng cho sức khỏe, nam giới nên xem dưa hấu như một phần của lối sống cân bằng thay vì một thần dược chữa bệnh:

• Tận dụng cả phần cùi trắng sát vỏ: L-citrulline tập trung với mật độ cao ở phần cùi trắng của quả dưa ^[8]. Khi chế biến, thay vì gọt bỏ sâu, bạn có thể ép cả phần cùi trắng này cùng với một lượng vừa phải thịt quả để lấy nước uống hoặc đem cùi dưa đi làm các món nộm, xào thanh đạm.
• Tiêu thụ với khẩu phần hợp lý và đều đặn: Thay vì dồn một lượng lớn vào một bữa, bạn nên duy trì việc ăn khoảng 200 - 300 gam dưa hấu mỗi ngày như món tráng miệng hoặc bữa phụ. Lợi ích của L-citrulline đối với việc tăng cường tuần hoàn máu đòi hỏi sự tích lũy mạn tính đều đặn theo thời gian ^[7].
• Thời điểm sử dụng thích hợp: Nên dùng dưa hấu vào các bữa ăn phụ ban ngày hoặc trước khi tập luyện thể dục thể thao. Tránh ăn dưa hấu sát giờ đi ngủ ban đêm để không bị gián đoạn giấc ngủ bởi cảm giác buồn tiểu do lượng nước lớn gây ra.
• Kết hợp lối sống khoa học: Hoạt chất trong dưa hấu chỉ có thể hỗ trợ tối ưu khi lớp nội mô mạch máu còn khả năng sản sinh oxit nitric ^[1]. Việc kết hợp tập thể dục đều đặn, ngừng hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và duy trì cân nặng hợp lý là nền tảng cốt lõi giúp bảo vệ hệ mạch máu toàn thân và duy trì chức năng cương khỏe mạnh.

Nhìn chung, dưa hấu là nguồn thực phẩm tự nhiên quý giá chứa tiền chất L-citrulline giúp hỗ trợ sản sinh oxit nitric và tăng cường sức khỏe mạch máu. Tuy nhiên, loại quả này không thể mang lại tác dụng điều trị tức thì hoặc thay thế các loại thuốc chuyên khoa khi xảy ra rối loạn cương dương thực thể. Việc xây dựng chế độ dinh dưỡng đa dạng kết hợp thăm khám y tế khi có dấu hiệu bất thường luôn là giải pháp an toàn và bền vững nhất cho nam giới.