Nhiều người tập luyện phân vân giữa việc ăn nhiều tinh bột theo kiểu truyền thống hay chuyển sang chế độ DASH để duy trì sức bền thể lực. Câu hỏi đặt ra là liệu chế độ ăn nào tối ưu hơn cho khả năng chịu đựng của cơ thể.
Hiện tại, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào đối đầu trực tiếp giữa chế độ ăn DASH và bữa ăn truyền thống giàu tinh bột về sức bền thể lực. Các dữ liệu khoa học có sẵn chỉ đánh giá tác động của chế độ DASH lên khả năng vận động ở người bệnh suy tim hoặc xem xét mối liên hệ giữa thể lực hiếu khí và sức khỏe não bộ.
Chế độ DASH và khả năng gắng sức: Nghiên cứu nói gì?
Bằng chứng hiếm hoi đánh giá trực tiếp khả năng vận động liên quan đến DASH đến từ một thử nghiệm ngẫu nhiên năm 2015 trên 48 bệnh nhân suy tim mạn tính giai đoạn C [1]. Người tham gia chia làm hai nhóm: 24 người ăn theo chế độ DASH và 24 người theo khuyến nghị ăn uống thông thường cho bệnh nhân suy tim [1]. Sau 3 tháng, nhóm DASH đạt dung tích gắng sức tốt hơn thông qua bài kiểm tra đi bộ 6 phút, đạt khoảng cách 292 m so với 197 m ở nhóm đối chứng (p = 0,018) [1]. Điểm số chất lượng cuộc sống của nhóm DASH cũng tốt hơn đáng kể (21 so với 39 điểm; p = 0,006) [1]. Nghiên cứu cũng ghi nhận sự cải thiện tính đàn hồi của động mạch lớn sau 1 tháng áp dụng DASH (p < 0,01) [1].
Ở khía cạnh sức khỏe tổng thể, thử nghiệm ENLIGHTEN công bố năm 2021 theo dõi trong 1 năm cho thấy việc kết hợp DASH với tập thể dục nhịp điệu (aerobic) giúp cải thiện chức năng điều hành tốt hơn nhóm chứng [2]. Những người theo chế độ DASH cũng giảm thiểu các yếu tố nguy cơ tim mạch ở mốc 6 tháng và 1 năm [2]. Việc cải thiện thể lực hiếu khí được ghi nhận có liên quan đến việc gia tăng lưu lượng máu lên não và duy trì thể tích não [2].
Một nghiên cứu năm 2018 trên 160 người lớn tuổi có suy giảm nhận thức nhưng chưa sa sút trí tuệ cũng ghi nhận dung tích hiếu khí cao hơn liên quan đến tốc độ xử lý và trí nhớ tốt hơn [3]. Trong đó, việc tuân thủ chế độ DASH có mối liên hệ với trí nhớ lời nói tốt hơn (beta = 0,17) [3].
Cơ chế tác động tiềm năng
Theo các tài liệu phân tích, chế độ DASH vốn được thiết kế để hạ huyết áp và giảm cholesterol máu [4]. Mô hình này hạn chế chất béo bão hòa, chất béo toàn phần, kiểm soát lượng natri, đồng thời cung cấp nhiều canxi, kali, magie và chất xơ [4].
Đối với hệ tuần hoàn, chế độ DASH hỗ trợ cải thiện chức năng nội mô và độ đàn hồi của mạch máu [1]. Sự lưu thông máu thuận lợi có thể giúp vận chuyển oxy và chất dinh dưỡng đến cơ bắp và não bộ hiệu quả hơn [1, 5]. Tuy nhiên, các cơ chế này tập trung vào phục hồi chức năng tim mạch chứ chưa chứng minh được việc tích lũy năng lượng cho cơ bắp để duy trì sức bền vận động tốt hơn một bữa ăn giàu carbohydrate truyền thống.
Mối liên hệ giữa hoạt động thể chất và việc ăn theo DASH
Một nghiên cứu năm 2025 tại Ethiopia trên các bệnh nhân tăng huyết áp ghi nhận người có mức độ hoạt động thể lực kém thường ít tuân thủ chế độ DASH hơn người có hoạt động thể lực tốt [5]. Điều này cho thấy thói quen rèn luyện thể chất và ý thức ăn uống lành mạnh thường đi đôi với nhau [5]. Ngược lại, những người ít vận động hoặc sống trong môi trường đô thị dễ có xu hướng lơ là việc tuân thủ chế độ ăn này [5].
Điều chưa biết
Các tài liệu nghiên cứu hiện có chưa trả lời được các vấn đề sau:
- Hiệu suất sức bền thực tế của vận động viên hoặc người tập thể thao phong trào khi áp dụng DASH so với chế độ giàu tinh bột thông thường.
- Khả năng tích trữ glycogen cơ bắp và tốc độ phục hồi cơ bắp khi tiêu thụ chế độ ăn DASH.
- Mức tiêu thụ tối ưu của các nhóm thực phẩm trong DASH để đáp ứng các bài tập sức bền cường độ cao trong thời gian dài.
Hiểu lầm thường gặp
Nhiều người cho rằng ăn DASH giúp tăng sức bền thể lực tức thì giống như việc bổ sung năng lượng nhanh bằng carbohydrate. Đây là quan điểm chưa có cơ sở. Nghiên cứu trên người suy tim cho thấy phải mất 3 tháng áp dụng DASH mới ghi nhận sự cải thiện về khoảng cách đi bộ [1]. Hơn nữa, DASH tác động qua việc hỗ trợ tim mạch và huyết áp, không phải nguồn nạp carbohydrate nhanh để tăng sức chịu đựng tức thời trong lúc tập [5, 7].
Ai nên thận trọng?
Chế độ DASH khuyến khích lượng lớn rau củ, quả hạch, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời giàu kali, magie [4, 6, 7]. Nhóm đối tượng sau cần lưu ý:
- Người mắc bệnh thận mạn tính hoặc suy giảm chức năng thận: Lượng kali và khoáng chất cao trong chế độ DASH có thể gây quá tải cho thận nếu không được kiểm soát.
- Người có bệnh lý tiêu hóa nhạy cảm: Lượng lớn chất xơ từ đậu và ngũ cốc nguyên hạt có thể gây đầy hơi, khó tiêu nếu thay đổi khẩu phần quá đột ngột.
- Người đang dùng thuốc điều trị huyết áp, tim mạch: Cần tham khảo ý kiến bác sĩ để điều chỉnh liều thuốc phù hợp khi thay đổi chế độ dinh dưỡng [5, 7].
Cách áp dụng thực tế
Nếu mục tiêu của bạn là bảo vệ tim mạch và duy trì sự dẻo dai tổng thể, có thể cân nhắc tích hợp các nguyên tắc của DASH vào bữa ăn hàng ngày:
- Tăng cường rau xanh, trái cây tươi và các loại đậu trong khẩu phần [4, 6].
- Chọn các nguồn ngũ cốc nguyên hạt thay thế một phần tinh bột tinh chế [4, 8].
- Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ uống có đường, thịt đỏ và giảm lượng muối tiêu thụ [6, 7].
- Kết hợp chế độ ăn lành mạnh với việc tập luyện thể dục nhịp điệu đều đặn để tối ưu hóa lưu lượng máu và chức năng tim mạch [1, 3].
- Đối với các hoạt động thể thao đòi hỏi sức bền cao, cần tham khảo chuyên gia dinh dưỡng để đảm bảo cung cấp đủ lượng carbohydrate và năng lượng cần thiết mà không phụ thuộc hoàn toàn vào một mô hình ăn kiêng cố định.
Chế độ DASH đã được chứng minh hiệu quả trong việc cải thiện huyết áp và hỗ trợ chức năng tim mạch, từ đó gián tiếp giúp người bệnh suy tim tăng khả năng đi bộ [5, 7]. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng khẳng định DASH vượt trội hơn bữa ăn truyền thống giàu tinh bột trong việc duy trì sức bền ở người khỏe mạnh. Lựa chọn dinh dưỡng cần căn cứ vào tình trạng sức khỏe thực tế và nhu cầu vận động cụ thể của mỗi cá nhân.







