Nhiều võ sĩ và đô vật thường tìm đến các biện pháp ép cân cấp tốc trước ngày cân đo nhằm giành lợi thế thể hình trước đối thủ. Tuy nhiên, việc cắt giảm trọng lượng quá nhanh có thể khiến vận động viên phải trả giá bằng sự suy giảm thể lực và các rủi ro sức khỏe nghiêm trọng. Hiện tại, các nghiên cứu khoa học tập trung đánh giá phương pháp ép cân nhanh (RWL) nói chung, chưa có nghiên cứu riêng chứng minh tác động độc lập của chế độ ăn keto đối với nhóm vận động viên này.
Dữ liệu từ các tổng quan hệ thống và phân tích gộp cho thấy ép cân cấp tốc làm suy giảm sức mạnh tối đa, tăng tổn thương cơ bắp và làm tăng nguy cơ chấn thương trước giờ thi đấu.
Ép cân cấp tốc làm suy giảm sức mạnh tối đa và hiệu suất lặp lại
Ép cân nhanh gây ra sự suy giảm nhẹ nhưng rõ rệt đối với sức mạnh cơ bắp và khả năng duy trì các nỗ lực cường độ cao liên tục [1].
Một phân tích gộp năm 2022 trên vận động viên thể thao đối kháng cho thấy ngay sau giai đoạn ép cân, sức mạnh tối đa giảm (g = -0,29; khoảng tin cậy 95%: -0,54 đến -0,03; P <= 0,03) và hiệu suất vận động cường độ cao lặp lại cũng sụt giảm (g = -0,37; khoảng tin cậy 95%: -0,59 đến -0,16; P <= 0,03) [1]. Dù hiệu suất chung giữa thời điểm trước ép cân và sau khi hồi cân (từ 3 đến 36 giờ) không có khác biệt mang ý nghĩa thống kê (g = 0,22), bằng chứng về việc liệu tất cả các chỉ số thể lực có phục hồi hoàn toàn sau bù cân hay không vẫn chưa rõ ràng [1].
Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào tỷ lệ trọng lượng bị cắt giảm và thời gian thực hiện [2]. Một phân tích gộp khác năm 2022 trên 10 nghiên cứu đạt chuẩn cho thấy nếu mức giảm cân dưới hoặc bằng 5% khối lượng cơ thể trong vòng dưới 7 ngày, các chỉ số sức mạnh và công suất bộc phát ở vận động viên Olympic không bị thay đổi đáng kể (p > 0,05) [2].
Ở chiều ngược lại, một nghiên cứu thử nghiệm năm 2022 trên 7 võ sĩ MMA nghiệp dư ghi nhận quá trình hồi cân sau cân đo làm chậm chuyển động của chi thể, giảm độ chính xác của đòn đánh và có khả năng làm suy giảm lực đánh [3].
Tổn thương cơ bắp và nguy cơ chấn thương gia tăng
Cắt giảm cân nặng nhanh chóng gây tổn thương cơ bắp nghiêm trọng và làm suy giảm khả năng phục hồi tự nhiên của vận động viên [4].
Một tổng quan phạm vi năm 2025 tổng hợp 17 nghiên cứu trên vận động viên đối kháng từ 17,79 đến 30,1 tuổi chỉ ra rằng việc giảm từ 2% đến 10% khối lượng cơ thể trong 1 đến 7 ngày thông qua hạn chế ăn uống, thâm hụt calo và xông hơi khiến nồng độ creatine kinase tăng vọt, đạt đỉnh ở mức 713,4 +- 194,6 U/L [4]. Nồng độ enzyme này tăng cao phản ánh tình trạng hủy hoại tế bào cơ bắp trong quá trình ép cân [4].
Kéo theo tổn thương thể chất là sự gia tăng mệt mỏi và rủi ro tổn hại cơ thể [4]. Cảm nhận mệt mỏi của vận động viên tăng từ 41,8 +- 0,9 lên 51,3 +- 2,0 đơn vị, trong khi điểm phục hồi sụt giảm từ 101,40 +- 2,52 xuống 87,63 +- 2,47 đơn vị [4]. Đặc biệt, tỷ lệ chấn thương được ghi nhận ở mức 45,62 ca chấn thương trên 1000 lượt tiếp xúc thi đấu ở vận động viên nữ [4]. Chất lượng giấc ngủ cũng bị suy giảm nhẹ từ mức 5,15 +- 1,83 xuống 5,52 +- 1,71 đơn vị [4].
Nguy cơ đe dọa tính mạng từ các thói quen ép cân cực đoan
Thói quen ép cân khắc nghiệt làm biến đổi các thông số sinh lý và có thể dẫn đến nguy cơ tử vong [5].
Khoảng 50% vận động viên thể thao đối kháng áp dụng các biện pháp ép cân cấp tốc bất kể nội dung thi đấu [5]. Nhiều người lạm dụng các hình thức gây hại như thuốc nhuận tràng, thuốc lợi tiểu, mặc đồ nhựa hoặc cao su và xông hơi kéo dài [5]. Việc mất nước trầm trọng kết hợp nhịn ăn đột ngột làm suy giảm nghiêm trọng chức năng nhận thức và sinh lý [5].
Lịch sử thi đấu từng ghi nhận các trường hợp tử vong do ép cân cấp tốc [6]:
- Năm 1996, vận động viên judo 22 tuổi Chung Se-hoon bất tỉnh và tử vong sau buổi chạy bộ kết hợp xông hơi nóng để ép cân tham dự Olympic Atlanta [6].
- Năm 1997, đô vật 19 tuổi Billy Saylor tử vong sau khi đạp xe và nhịn uống nước để giảm 3 kg [6].
- Đô vật 22 tuổi Joseph LaRosa qua đời vì sốc nhiệt trong quá trình cắt cân nhanh [6].
Trước các hiểm họa này, nhiều ý kiến đề xuất tổ chức cân đo sát giờ thi đấu nhằm loại bỏ khoảng thời gian hồi cân, từ đó hạn chế tập quán ép cân tiêu cực [6], [7].
Điều các nghiên cứu hiện tại chưa trả lời được
Các tài liệu khoa học hiện có vẫn để lại nhiều khoảng trống quan trọng về phương pháp quản lý cân nặng:
- Chưa có nghiên cứu can thiệp riêng biệt kiểm tra mức độ an toàn và hiệu quả của chế độ ăn keto khi áp dụng cho việc ép cân cấp tốc ở võ sĩ.
- Chưa xác định rõ liệu việc bù cân cấp tốc (RWG) có phục hồi trọn vẹn sức mạnh tối đa và tốc độ ra đòn về trạng thái ban đầu hay không [1].
- Tác động của chu kỳ tăng giảm cân liên tục (weight cycling) lên tuổi thọ thi đấu và sức khỏe lâu dài của vận động viên vẫn chưa có kết luận đồng nhất giữa các bộ môn [8], [6].
Ai cần đặc biệt thận trọng khi ép cân thi đấu?
Vận động viên thi đấu cần nhận thức rõ giới hạn an toàn trước khi bước vào giai đoạn điều chỉnh cân nặng.
- Võ sĩ trẻ tuổi và thiếu niên: Bắt đầu ép cân từ độ tuổi quá sớm dễ dẫn đến các thói quen cực đoan và ảnh hưởng xấu đến sự phát triển sinh lý [8].
- Vận động viên có ý định cắt giảm trên 5% trọng lượng cơ thể trong thời gian dưới 7 ngày: Mức thâm hụt này làm tăng vọt men creatine kinase và gia tăng nguy cơ chấn thương [4], [2].
- Vận động viên nữ: Dữ liệu ghi nhận nguy cơ chấn thương cao trong giai đoạn ép cân cấp tốc [4].
- Người từng có tiền sử sốc nhiệt hoặc rối loạn điện giải: Nhóm này dễ gặp biến chứng đe dọa tính mạng khi áp dụng các biện pháp mất nước chủ động [5], [6].
Gợi ý kiểm soát cân nặng an toàn cho võ sĩ
Thay vì sử dụng các biện pháp cắt giảm khắc nghiệt hoặc tự ý nhịn ăn, vận động viên nên lên kế hoạch điều chỉnh thể trọng theo từng giai đoạn huấn luyện [5]. Cần duy trì mức giảm cân không vượt quá 5% trọng lượng cơ thể nếu thực hiện trong vòng dưới một tuần để bảo toàn lực phát động [2]. Tránh lạm dụng phòng xông hơi, thuốc lợi tiểu hay nhịn uống nước hoàn toàn vì các phương pháp này trực tiếp làm tăng gánh nặng lên hệ tim mạch [5]. Việc xây dựng thực đơn và chiến lược ép cân cần có sự theo dõi chặt chẽ của chuyên gia dinh dưỡng và bác sĩ thể thao.
Ép cân nhanh là con dao hai lưỡi trong thể thao đối kháng, tiềm ẩn nhiều tổn thương cơ bắp và rủi ro tính mạng hơn là lợi thế thi đấu thực tế. Võ sĩ và đô vật nên ưu tiên thi đấu đúng hạng cân tự nhiên hoặc cắt giảm cân có lộ trình khoa học dài hạn.






