Nhiều phụ huynh lo lắng về lượng carb trong bữa ăn của trẻ nhỏ. Họ thường phân vân giữa việc cho con ăn thoải mái tinh bột hay cắt giảm để phòng ngừa nguy cơ béo phì.
Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) không đưa ra một tỷ lệ phần trăm carb cố định mà chú trọng kiểm soát chất lượng nguồn đường bột qua các mục tiêu hành vi [1]. Thay vì tính toán tỷ lệ khắt khe, AAP hướng dẫn gia đình loại bỏ đồ uống có đường và tăng cường chất xơ từ rau quả tươi [1].
Khuyến nghị hành vi của AAP về nguồn carb
Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ tập trung điều chỉnh nguồn carb qua việc thay đổi thói quen ăn uống hàng ngày [1].
Theo nghiên cứu năm 2014, hướng dẫn hành vi của AAP yêu cầu loại bỏ hoàn toàn đồ uống có đường (SSB) trong khẩu phần của trẻ [1]. Đồng thời, trẻ cần ăn từ 5 khẩu phần rau và trái cây mỗi ngày nhằm bổ sung vitamin cùng chất xơ tự nhiên [1]. Tổ chức này cũng khuyến nghị duy trì bữa ăn gia đình thường xuyên và giới hạn việc ăn thức ăn nhanh ngoài hàng quán [1].
Tỷ lệ carb thực tế trong bữa ăn của trẻ mẫu giáo
Các khảo sát thực tế cho thấy lượng carb thường chiếm khoảng một nửa tổng năng lượng hàng ngày của trẻ mầm non [2, 6].
Khảo sát dinh dưỡng FITS 2016 tại Mỹ ghi nhận 92% trẻ từ 24 đến 35,9 tháng tuổi có mức nạp carbohydrate nằm trong khoảng khuyến nghị phân phối đa lượng (AMDR) [2]. Tổng năng lượng trung bình là 1379 kcal ở nhóm 24–35,9 tháng và 1415 kcal ở nhóm 36–47,9 tháng [2]. Tuy nhiên, phần lớn trẻ ở cả hai độ tuổi này đều tiêu thụ lượng chất xơ rất thấp so với nhu cầu [2].
Tại Thụy Điển, nghiên cứu trên trẻ 3–5 tuổi ghi nhận tỷ lệ năng lượng từ carb đạt 50% ở trường mầm non và 52% tại nhà vào các ngày trong tuần [3]. Tỷ lệ này tăng lên 55% vào dịp cuối tuần, kèm theo mức tiêu thụ đường sucrose tăng từ 9% ở trường lên 16% tại nhà [3].
Nguy cơ từ việc tiêu thụ carb hấp thu nhanh
Đồ ăn vặt ngọt và nước giải khát là nguồn cung cấp carb đơn giản dư thừa ở lứa tuổi mầm non [1, 8].
Nghiên cứu trên 696 trẻ mầm non tại Bỉ cho thấy đồ ăn nhẹ ngọt cung cấp tới 12% tổng năng lượng khẩu phần [4]. Nước ép trái cây và đồ uống từ sữa có hương vị đóng góp lần lượt 14% và 18% lượng carbohydrate đơn giản của trẻ [4]. Hơn 30% trẻ trong nghiên cứu này không ăn đủ các nhóm thực phẩm thiết yếu như bánh mì, ngũ cốc, rau và trái cây [4].
Tại Cộng hòa Srpska, phân tích bữa ăn mầm non ghi nhận khẩu phần chứa trung bình 101,5 g carb trên tổng mức 676 Kcal [5]. Bữa ăn này chưa đáp ứng đúng khuyến nghị khẩu phần hàng ngày về carbohydrate và năng lượng, trong khi tỷ lệ trẻ thừa cân là 16,7% và béo phì là 13,3% [5].
Nhóm đối tượng cần thận trọng khi điều chỉnh carb
Việc can thiệp tỷ lệ dinh dưỡng ở trẻ nhỏ cần hết sức cẩn trọng để không ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường [6].
- Trẻ khỏe mạnh trước tuổi dậy thì: Phụ huynh không nên tự ý áp dụng chế độ ăn kiêng khắt khe vì dễ làm trẻ thiếu hụt năng lượng và dưỡng chất cần thiết [6].
- Trẻ có nguy cơ thừa cân hoặc béo phì: Cần ưu tiên cắt bỏ nước ngọt, đồ uống có đường và bánh kẹo thay vì loại bỏ các loại ngũ cốc phức hợp [1, 4].
- Trẻ lười ăn rau củ: Cần theo dõi nguy cơ thiếu hụt chất xơ, ngay cả khi tổng lượng carb nạp vào vẫn nằm trong ngưỡng AMDR [2].
Điều chưa biết từ các nghiên cứu hiện tại
Các tài liệu được cung cấp chưa công bố một tỷ lệ phần trăm carb cụ thể do AAP ấn định riêng cho trẻ mẫu giáo.
Nghiên cứu chưa làm rõ tác động dài hạn của việc can thiệp hạ tỷ lệ carb đối với sự tăng trưởng thể chất của trẻ [6]. Dữ liệu hiện có chủ yếu đến từ các báo cáo quan sát bữa ăn thực tế tại gia đình và trường học [1, 2, 7]. Hiện chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng đối chứng về việc áp dụng các mức phân bổ carb khác nhau trên lứa tuổi này.
Cách áp dụng carb hợp lý cho trẻ mầm non
Khuyến nghị của AAP hướng cha mẹ vào việc chọn lựa thực phẩm giàu dinh dưỡng thay vì đong đếm tỷ lệ chất bột đường phức tạp [1]. Phụ huynh nên duy trì nguồn carb từ rau, củ, quả tươi và các loại ngũ cốc thông thường, đồng thời loại bỏ nước giải khát có đường [1, 4]. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi muốn thay đổi khẩu phần của trẻ.




