Low-carb có làm giảm ngay lập tức sức mạnh tối đa không?
Chế độ ăn low-carb ngắn hạn không làm suy giảm ngay lập tức mức tạ tối đa hay sức mạnh đơn lẻ của người tập kháng lực [1]. Bằng chứng tổng hợp từ 7 thử nghiệm can thiệp ngắn hạn (kéo dài 2 đến 7 ngày) cho thấy lượng carbohydrate cao không đem lại lợi thế vượt trội về sức mạnh so với lượng carbohydrate thấp hơn [1].
Một nghiên cứu can thiệp cho thấy nạp 672 g carbohydrate/ngày trong 2 ngày không làm tăng số lần đẩy chân qua 10 hiệp so với mức 231 g/ngày [1]. Nghiên cứu khác ghi nhận khi 31 người tập thể lực hạ carbohydrate xuống 31 g/ngày (5% tổng calo) trong 1 tuần, mức tạ squat 1RM tăng thêm 0,9 kg, lực nắm tay và bật nhảy thẳng đứng cải thiện nhẹ, trong khi mức đẩy ngực 1RM và công suất bài test Wingate không đổi [1].
Tác động của carbohydrate đến bài tập bật nhảy và bùng nổ
Lực phát động bùng nổ trong các bài tập ngắn hạn không bị suy giảm khi duy trì lượng carbohydrate vừa phải [2]. Thử nghiệm trên 8 nam giới khỏe mạnh so sánh chế độ ăn 6,5 g carbohydrate/kg thể trọng với 4,4 g/kg thể trọng trong 4 ngày [2]. Kết quả cho thấy công suất phát lực trong 4 hiệp bài tập nhảy squat (mỗi hiệp 12 lần ở mức 30% 1RM) không có sự khác biệt giữa hai mức nạp [2]. Lượng lactate máu sau tập luyện đều tăng tương đương ở cả hai điều kiện dinh dưỡng [2].
Tương tự, một can thiệp trong 4 tuần ở 18 nam giới tập kháng lực áp dụng chế độ ăn hạn chế carbohydrate (~25% carbohydrate, ~25% protein, ~50% chất béo) cho thấy cả nhóm bổ sung carbohydrate quanh buổi tập và nhóm giả dược đều gia tăng mức tạ squat, bench press 1RM và công suất tối đa [3].
Giảm dự trữ glycogen kéo dài ảnh hưởng thế nào đến VĐV cử tạ?
Dự trữ glycogen cơ bắp cạn kiệt kéo dài gây cản trở rõ rệt đến công suất kỵ khí và khả năng phục hồi cơ bắp [4]. Đánh giá tổng quan năm 2023 chỉ ra rằng việc hạn chế carbohydrate liên tục dẫn đến các tác động bất lợi sau:
- Tăng quá trình oxy hóa axit amin chuỗi nhánh (BCAA) sau 24 giờ hạn chế carbohydrate [4].
- Suy giảm hoạt động phiên mã của các yếu tố điều hòa cơ, hạn chế tổng hợp protein cơ bắp [4].
- Kìm hãm phản ứng phì đại cơ bắp (hypertrophy) khi áp dụng kéo dài từ 8 đến 12 tuần [4].
- Mức glycogen cơ bắp thấp liên tục làm suy giảm trực tiếp công suất kỵ khí ở các bài tập cường độ cao và rút ngắn thời gian tới ngưỡng kiệt sức [4].
Nghiên cứu trên 28 vận động viên sức bền cũng ghi nhận chế độ nhiều chất béo ít carbohydrate (HFLC) trong 4 tuần khiến công suất đỉnh giảm -11,6 W, trong khi nhóm nạp carbohydrate tăng từ 9,20 W đến 9,89 W [5]. Ở vận động viên đạp xe, ăn 10% carbohydrate trong 4 tuần giữ nguyên công suất tuyệt đối nhưng giảm 2,51 kg thể trọng [6].
Điều chưa biết từ các nghiên cứu hiện tại
Các thử nghiệm hiện tại chưa đánh giá trực tiếp trên các vận động viên cử tạ đỉnh cao thi đấu động tác cử giật hay cử đẩy. Phần lớn dữ liệu được thu thập trên người tập thể lực thông thường, vận động viên đạp xe hoặc người tập sức bền [6], [5], [3]. Nghiên cứu cũng chưa xác định được ngưỡng glycogen tối thiểu để duy trì vận tốc phát lực tối đa trong một lần nâng tạ đơn lẻ.
Ai nên thận trọng khi áp dụng chế độ ăn low-carb?
Vận động viên thi đấu cử tạ và người tập kháng lực khối lượng lớn cần đặc biệt lưu ý trước khi cắt giảm tinh bột.
- Vận động viên chuẩn bị thi đấu cử tạ: Lực phát động bùng nổ liên tục và khả năng phục hồi giữa các hiệp tập nặng có thể bị ảnh hưởng tiêu cực nếu thiếu glycogen [4].
- Người tập kháng lực nhằm tăng kích thước cơ bắp: Hạn chế carbohydrate kéo dài 8-12 tuần có nguy cơ làm cùn mòn đáp ứng phì đại cơ [4].
- Người tập có tiền sử bệnh lý chuyển hóa hoặc đang dùng thuốc điều trị nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi thay đổi thực đơn.
Áp dụng thực tế cho người tập cử tạ và sức mạnh
Vận động viên cử tạ không nên loại bỏ hoàn toàn carbohydrate trong giai đoạn rèn luyện công suất và thể tích cao. Hạn chế vừa phải ở mức ~25% năng lượng từ carbohydrate vẫn có thể duy trì sức mạnh tối đa trong thời gian ngắn [3]. Tuy nhiên, để tối ưu hóa khả năng bùng nổ kỵ khí và phát triển cơ bắp lâu dài, duy trì đủ lượng carbohydrate là chiến lược dinh dưỡng an toàn hơn [4].





