Nhiều người có thói quen cắt giảm carb bằng chế độ ăn keto rồi tiến hành nạp lại carbohydrate cấp tốc trước ngày thi đấu với hy vọng làm đầy kho năng lượng. Tuy nhiên, việc thay đổi dinh dưỡng nhanh chóng này thường khiến đường tiêu hóa gặp trục trặc, gây cảm giác nặng bụng hoặc khó chịu.

Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên các vận động viên hay nghiên cứu xác nhận hiện tượng giảm enzyme phân giải tinh bột sau keto từ các dữ liệu hiện có. Dữ liệu y khoa chỉ ghi nhận các rối loạn tiêu hóa chung khi can thiệp chế độ ăn keto, nguy cơ viêm tụy cấp khi nạp carb ồ ạt qua báo cáo ca bệnh, và các thử nghiệm tái nạp carb từng bước trên người thừa cân hoặc người khỏe mạnh.

Rối loạn tiêu hóa khi can thiệp carbohydrate

Chế độ ăn keto ép cơ thể chuyển đổi chuyển hóa năng lượng bằng cách cắt giảm tối đa carbohydrate và tăng tỷ lệ chất béo [1]. Trong giai đoạn thích nghi hoặc duy trì chế độ ăn này, các phản ứng tiêu hóa bất lợi là triệu chứng thường được ghi nhận [2].

Các khó chịu ở hệ tiêu hóa khi áp dụng keto phần lớn ở mức độ nhẹ, mang tính tạm thời và có thể can thiệp được [1]. Tình trạng này thường cải thiện thông qua việc điều chỉnh tỷ lệ các chất dinh dưỡng đa lượng hoặc bổ sung chế độ ăn đúng cách [1].

Nguy cơ đường ruột khi nạp lại carb đột ngột: Báo cáo y khoa nói gì?

Một báo cáo năm 2021 ghi nhận một nam giới 35 tuổi áp dụng chế độ ăn keto giới hạn năng lượng đã bị viêm tụy cấp tái diễn vào sáng thứ Hai sau các ngày nạp carb thoải mái ("cheat days") vào cuối tuần [3]. Người này không có các yếu tố nguy cơ thường gặp như dùng rượu, tắc nghẽn sỏi mật hay tăng triglyceride máu [3].

Các tác giả kết luận rằng chế độ ăn keto kéo dài có thể hạ thấp ngưỡng chịu đựng của tụy, biến việc dung nạp ồ ạt carbohydrate thành yếu tố kích hoạt viêm tụy cấp [3]. Cơn đau bụng và tổn thương tụy của bệnh nhân chỉ thuyên giảm sau khi được điều trị nội khoa và áp dụng quy trình đưa thức ăn tiêu chuẩn trở lại một cách từ từ [3].

Tái nạp carbohydrate theo giai đoạn

Một thử nghiệm can thiệp năm 2025 theo dõi 68 phụ nữ có tình trạng béo phì bước vào giai đoạn nạp lại carbohydrate bằng hoa quả kéo dài 40 ngày sau 45 ngày keto nghiêm ngặt [4]. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc bổ sung 8 g axit amin thiết yếu mỗi ngày (chia 4 g mỗi lần, 2 lần mỗi ngày) trong pha đưa carb trở lại giúp tăng khối lượng tế bào cơ thể, cải thiện sức mạnh cơ và giảm chỉ số viêm hs-CRP [4].

Trong một nghiên cứu chéo khác trên 10 phụ nữ khỏe mạnh, việc tái nạp carbohydrate trong 21 ngày nhằm ức chế trạng thái ketosis làm thay đổi nồng độ mỡ máu gắn liền với các hormone tuyến giáp và thể trạng [5]. Ngoài ra, tái nạp carbohydrate cũng là giải pháp trực tiếp giúp giải quyết các tình trạng phát ban da do keto [6].

Những điều nghiên cứu chưa giải đáp

Các nghiên cứu hiện tại chưa đánh giá quy trình nạp carbohydrate trước ngày thi đấu ở nhóm vận động viên thể thao. Không có dữ liệu nào đo lường hay chứng minh nồng độ các enzyme phân giải tinh bột bị suy giảm tạm thời sau chu kỳ keto. Các tài liệu cũng không đưa ra khuyến cáo về liều lượng tinh bột chính xác cần nạp hay thời điểm sử dụng cụ thể để phòng tránh chướng bụng khi thi đấu.

Ai nên thận trọng khi nạp lại carbohydrate?

Người từng có tiền sử viêm tụy hoặc xuất hiện cơn đau bụng dữ dội sau các bữa ăn xả nạp nhiều đường bột cần dừng việc nạp ồ ạt và đi khám bác sĩ ngay [3]. Người đang ăn keto để kiểm soát bệnh lý như động kinh kháng thuốc hoặc đái tháo đường cần theo dõi sát sao, tránh tự ý thay đổi dinh dưỡng do nguy cơ tương tác thuốc hoặc rối loạn chuyển hóa [2], [7]. Bất kỳ ai gặp các biểu hiện tiêu hóa kéo dài đều cần nhận tư vấn y khoa [2], [1].

Lời khuyên áp dụng thực tế

Không nên nạp dồn dập lượng lớn tinh bột sát ngày thi đấu nếu cơ thể vừa trải qua chu kỳ keto nghiêm ngặt [3]. Việc tái nạp năng lượng cần được thử nghiệm từ trước trong quá trình tập luyện theo lộ trình tăng dần từng lượng nhỏ, giúp cơ quan tiêu hóa có thời gian thích ứng [3]. Khi có ý định thay đổi tỷ lệ đa lượng, người tập nên tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng để chọn lựa thực phẩm phù hợp [1].

Việc nạp carb sau chu kỳ keto đòi hỏi sự kiên nhẫn thay vì vội vàng ăn bù sát giờ thi đấu. Lắng nghe phản ứng của dạ dày và ruột là nguyên tắc quan trọng để đảm bảo phong độ thi đấu an toàn. Hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng thể thao để xây dựng lộ trình bổ sung phù hợp nhất cho cơ thể.